u : CITI TA LE a de re rt a: brein spie es ol erent take Patent lees pagina otic 4 HARVARD UNIVERSITY AISI IR VE OF THE MUSEUM OF COMPARATIVE ZOOLOGY on jdschriit voo “Fiitomologie UITGEGEVEN DOOR De Nedra Entomologische Vereeniging ONDER REDACTIE VAN DR. D. L. UYTTENBOOGAART, J. B. CORPORAAL, J.J. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL EN G. L. VAN EYNDHOVEN. FEESTBUNDEL HONDERDJARIG BESTAAN DER VEREENIGING ACHT-EN-TACHTIGSTE DEEL. JAARGANG 1945. (Gepubliceerd 1 October 1947) yi, 2 NAST ote, (ov “5 1947 Tijdschrift Voor Entomologie UITGEGEVEN DOOR De Nederl. Entomologische Vereeniging ONDER REDACTIE VAN DR IE RENBOOG ZR B CORRORAAL NA DEV OSes OS NEDERV EEN (GAPE EIE EN G. L. VAN EYNDHOVEN BERSIBUNDEL TER GELEGENHEID VAN HET HONDERDJARIG BESTAAN DER VEREENIGING * ACHT-EN-TACHTIGSTE DEEL JAARGANG 1945 (Gepubliceerd 1 October 1947.) Y VET B ri + 18 ï i di h : Aa a Be VAO OEI DENN CEN IMMA VOORWOORD De oorspronkelijke, veel meer grootscheepsche plannen voor de viering van het 100-jarig bestaan der Neder- landsche Entomologische Vereeniging op 12 October 1945 hebben door de oorlogs- en na-oorlogsomstandigheden geen voortgang kunnen vinden. Slechts hebben wij in eene plechtige vergadering op dien datum ons eeuwfeest kun- nen herdenken. Bij deze oorspronkelijke plannen was mede inbegrepen de uitgave van een feestgeschrift, dat gedacht was als supplement bij den 88en jaargang (voor het jaar 1945) van ons Tijdschrift voor Entomologie. Ook de opzet van dit plan moest zeer aanmerkelijk vereenvoudigd worden, zoowel wegens de catastrophaal gestegen kosten van drukken enz., als door de moeilijkheden bij het verkrijgen van papier van behoorlijke qualiteit. Van de plannen voor een feestgeschrift bleek ten slotte slechts uitvoerbaar het als Feestbundel inrichten van den 88en jaargang. Wij hebben dat willen bereiken door den druk, wat betreft lettertype en bladspiegel, op iets royalere wijze dan in de laatste jaren te doen uitvoeren, en door hem te doen bestaan uit korte bijdragen van zoo velen als mogelijk van onze leden, waardoor hij een beeld moge geven van de werkzaamheid van onze Vereeniging. Dat zoo velen van hunne werkzaamheid hebben willen ge- tuigen, waardoor deze bundel uit 77 bijdragen kan be- staan, stemt tot dankbaarheid en tot hoopvolle verwach- tingen voor de toekomst van onze Vereeniging. In het bijzonder gaat onze dank uit naar ons 80-jarige Lid van Verdienste, Eerelid en Oud-President Prof. Dr J. C. H. de Meijere, die, behalve voor eene wetenschappelijke IV verhandeling, ook bereid werd gevonden tot het samen- stellen van een geschiedkundig overzicht over de laatste 50 jaren; het is ons eene vreugde, hieraan de eereplaats in te ruimen. Ook dat velen, die, hier te lande en over zee, te lijden hebben gehad van de vervolgingen onzer vijanden, niettemin hun enthousiasme voor onze schoone wetenschap en hunne werkkracht behouden hebben, en daarvan in dezen bundel blijk geven, stemt tot dank- baarheid. Wij hebben er naar gestreefd, dezen bundel nog in 1946 te doen verschijnen. Dat dit doel niet bereikt is, valt te wijten aan verschillende na-oorlogsche moeilijk- heden en misstanden. Toen het Rijksbureau voor papier enz. drie maanden na ontvangst onzer aanvrage tot de conclusie kwam, dat voor dit speciale doel eene bijzondere toestemming noodig was van de Afdeeling Wetenschap- pen van het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en We- tenschappen te ’s-Gravenhage, heeft deze laatstgenoemde officiëele instantie ons toen onmiddellijk gedaan verzoek met groote voortvarendheid behandeld. Ook toen zich later wederom moeilijkheden opdeden bij de aflevering van het toegewezen papier, verleende dit Ministerie ons krachtdadigen steun. Verslagen van Vergaderingen zijn aan dezen bundel niet toegevoegd, maar worden bewaard tot den vol- genden jaargang. Namens Bestuur en Redactie, J. B. CORPORAAL INHOUD VAN HET ZEVEN-EN-TACHTIGSTE DEEL Bladz. Barendrecht, Dr. G. Benno, P. (O.M. Cap.) Bentinck, Ir. G. A. Graaf 3 Besseling, A. È Betrem, Dr. J. G.. Beijerinck, Dr. W. Bierens de Haan, Dr TERRA SEE Blom W.L. BIO Re Dr MEI CN Boelens, W. C. . Boschma, Prof. Dr. H Brouerius van Nidek, Mr. C. M. C. Bou g Prof. Dr: SE" (+) BirguyniniggG ESA Buitendijk, Mej. A. M. Chrysanthus, P. (O. EF. M. Cap.) . sea, Corporaal, J. B. . Dammerman, Dr. K. Diakonoff, Dr A. . wen, Prof. Dr. W. M. Docters van Leeu- Het tijdschrift voor entomologie en de studie der bladwespen . 5 Een tweede vindplaats van to Lione nalis Gir. in Nederland . Pammene snellenana mihi nov. spec. . Tabel tot het bepalen van de tot nu toe in ons land aangetroffen genera en subgenera van watermijten (Hydrachnellae) Analyse van enkele fauna-elementen van de Maleische Scoliiden Donaciini uit Drenthe De insecten en de dierpsychologie . ; Een nieuwe vindplaats van Polyommatus optilete Knoch . È Two new Saldids from (Gelens: : Insectenschimmels (Laboulbeniaceae) Het tijdschrift voor entomologie en de inter- nationale regels van de zodlogische no- menclatuur lets over cosmopolitische kevers . Malaria and mosquitoes . x A new Blattid from the island ok Ms ora ; Isotoma minor Schaff. en Sphyrotheca lub- bocki Tullb., van Nederland nieuwe soorten van Col- een tweetal voor de fauna lembola Spinnen en Hymenoptera Aculeata . The genera Eurymetopum Blanch. and Boe clines Chevr. Insecten op bergtoppen en in hoogere lucht- lagen Notes on Tortricidae Hen hei meee Archit | pelago with description of a new species The bisexual generation of per di- sticha Htg. : : 5 HEE 203 400 482 157 127 340 271 VI De ne ate 1 Ink van D'or HS Go Bohemen: G. i, van | SG her MONT Fi luca, Die Jab Ie cle Gravestein, W. H. Hacke-Oudemans, Mevr. J. J. Hale Carpenter, Prof. Dr. G. D. Hammen, L. van der Hille Ris Lambers,| D. Imms, Prof Dr. A. D. Jeannel, Prof. Dr. R Joma B ee . ong, Dra Erde Jordan Dk Koornneef, J. Korringa, Dr. P. Kloss sen We Is 95 8 Kruseman Jr. Dr. G Kuenen, Dr. D. J. Laan, Dr.P.A.vander Landsman, H. Leefmans, Dr. S. Lempke, B. J. Lieftinck, M. A. Mac Gillavry, Dr. D. INHOUD VAN HET ZEVEN-EN-TACHTIGSTE DEEL Mededeelingen over Syrphidae . Zimmermannia heringiella nov. spec. . Beschrijving van een nieuwen vleermuis- |: parasiet Nofoedres vanschaiki v. Eyndh. .| De Leptonema soorten van het Leidsch Mu- seum Onderzoek omtrent + loi luis Pseudococcus citri Rossi . : Description of two new aberrations of He miptera . Vindplaatsen glaciaalrelicten op, de Veluwe van A hundred years of entomology at Oxford Opiliones en Araneae uit Zuidlimburgsche grotten Notes on the genus Periphyllus v. d. Hoeven The phylogeny of insects . Sur le genre Parabathyscia Jeann. . 8 Aranea displicata Hentz nieuw voor de Ne- derlandsche fauna . Notes on Cerambycidae XV. Pofemnemus Thms. in the Leiden and Amsterdam musea 5 On some Eileen reine within ee order of Siphonaptera . Tets over spinnen en sluipwespen . : Waarnemingen en overpeinzingen Hensen de Macrothylacia rubi L. Fruitkweekersentomologie Tabellen tot het bepalen van ER Neder soorten der genera Bombus Latr. en Psi- thyrus Lep. . : E On the ecological significance of two preda- tors of Metafefranychus ulmi Koch . Ongedierte in de Sumatraansche kampen . Argynnis aglaja L. uit de Krimpenerwaard Over de ontwikkeling der toegepaste ento- mologie à Cabera exanthemata Scop. and its forms . Two from Malaysia . Het eeuwfeest van „Mijnheer ‘Prikkebeen" interesting new insular Rhinocypha Bladz. 353 504 132 313 417 122 389 108 477 225 63 67 511 449 79 499 493 329 173 303 441 395 168 347 215 39 INHOUD VAN HET ZEVEN-EN-TACHTIGSTE DEEL Meer Mohr, J. C. van! der en M. A. Lief.| Enmels 6 Meijere, Prof. Dr. J. C JEL el TE EEE Meulen, G. S. A. van Gen. } Ooststroom, Dr. S. J van cuni Orchymont, A. d' Otdiemans Dre An © Piet, D. Recla're, Dr. A. en P. van der Wiel. Reyne, Dr. A. Roepke, Prof. Dr. W. Rossem, G. van S Elim ita; Sy Vo Die Wek Sclroltenm, Ia, Silvestri, Prof. Dr. F Smit, F. G. A. M. Speijer, Dr. E. A. M. Starkre, A Over de biologie van Antherophagus lude- kingi Grouv. in hommelnesten op Suma- BRENNEN 5 19. OM ET RER De Nederlandsche Entomologische Vereeni- ging bestaat 100 jaren, maar is nog jeug- dig van geest en nog steeds bloeiend . Over eenige Dipterenlarven, waaronder een galmug, die mijngangen maakt, en twee Dipteren, die gallen op paddestoelen ver- oorzaken Over het kweeken der rups van Araschnia levana L. Over de variabiliteit van Phyllocharis un- dulata L. è Over de None en ati pa bius-soorten Levensverrijking | liets over den invloed van ve SEI op de insectenfauna van de Ankeveensche plassen Coleoptera uit het aangrenzend gebied, welke Everts’ Neerlandica” (incl. vervolgen) nog niet vermeld zijn, in „Coleoptera benevens opmerkingen omtrent reeds be- kende soorten 3 Notes on the biologie of eh uni- fasciata Ishii desfructor rigidus nov. subspec. . and Over de te Wageningen aanwezige entomo- | logische collecties. De larven van Pyrochroa . ; De rarioribus quibusdam speciebus Pio darum nuper in Austria inventis . 8 Het Atalanta-bos. Herinneringen aan de be- vrijdingszomer 1945 . KORAN Nur Lepismatidarum (Thysanura) genus novum termitophilum ex Nova-Hollandia . Chronological review of Dutch authors and their papers on Aphaniptera, with a list of Dutch Aphaniptera . È Entomologisch werk in de Nazilannen ; Moeurs de Myrmedonia, Drusilla et Dinar- da its host Aspidiofus | VII Bladz. 207 49 327 543 101 439 507 460 294 123 524 94 489 74 375 358 285 VIII Teunissen, H. GM Tinbergen, Dr. N. HNoropieuts Del |p ee DE ID), Ile < NA ni JL, Vecht Dr. J. van der Verhey. C.J. Verhoeff, P. M. FE. Vos tot Nederveen Cappel, J. J. de Wiel, P. van der. Wilcke Dr. J. Wilde, I. de Willemse, C. J. M. SE he I US IRC van INHOUD VAN HET ZEVEN-EN-TACHTIGSTE DEEL Het genus Campoplex Oriëntatie en oriëntatievlucht bij rostrata L. 5 Nephele didyma F. in Nava : WB De groote manoeuvres der Ned. Ent. Ver. in de laatste halve eeuw Biologische aanteekeningen over weaveri Stt. . Het verband tusschen Lopulatiedich agi van gastheer en parasiet bij sommige tropische insecten . Twee zeldzame Ne “Matin doptera Sphex viatica L. = Sike es i. Fomoria Wat Jonston over de insecten vertelde, bij- na 300 jaar geleden . zie Reclaire . ; 5 5 Nieuwe gegevens over ae Delon van De caena alcon F. VENEN Over enkele belangwekkende MR van de koolvlieg Chortophila brassicae Bché. On Phyllium species, known from the Key Islands . Araschnia levana L. . Bladz. 249 De Nederlandsche Entomologische Vereeniging bestaat 100 jaren, maar is nog jeugdig van geest en nog steeds bloeiend door Prof. Dr. J. C. H. DE MEIJERE (Amsterdam) I. Vergaderingen. Van de eerste 50 jaren der Nederlandsche Entomologische Ver- eeniging werd door den heer van der W ulp een historisch over- zicht opgesteld, waarin op nauwkeurige en uitgebreide wijze de wordingsgeschiedenis werd uiteengezet en dat ook later door nie- mand minder dan onzen veeljarigen President Dr. J. Th. Oude- mans meermalen ter lezing werd aanbevolen. Na 50 jaren waren allerlei moeilijkheden overwonnen en was de toestand gestabiliseerd, zoodat geruimen tijd op dezelfde wijze kon worden voortgewerkt ; de Vereeniging bleef steeds bloeiend, waarop de President bij het 60-jarig bestaan op de bijeenkomst in 1905 te ‘s-Gravenhage, en bij 75-jarig in 1920 te Bergen-op-Zoom heeft gewezen. Er was jaar- lijks een wintervergadering, tot het halve-eeuw-feest steeds te Leiden, geweest, maar later ook op andere groote plaatsen, afwis- selend te Amsterdam, ‘s-Gravenhage, Utrecht en Rotterdam, de Zomervergadering zooals vroeger in verband met de excursie ergens dicht bij onze Oost- of Zuidgrens. Voor de laatste werd op de voorafgaande een der oudere leden tot eere-voorzitter benoemd, maar na 1904 is dit niet meer geschied. Uit den aard der zaak werd de Wintervergadering het drukst bezocht, terwijl die van den zomer meer tot de kern der E. V. beperkt bleef. Met de vermeerde- ring van het aantal leden steeg het aantal sprekers op de winter- vergadering dermate, dat niet allen aan het woord konden komen. Om daarin te voorzien werd eerst op voorstel van Dr. Lyckla- ma in 1932 bepaald, dat men niet langer dan 20 minuten mocht spreken, terwijl later op voorstel van Dr. Barendrecht en Dr. Kruseman in 1938, de proef genomen werd met een Herfstver- gadering in November, die voor langere voordrachten bestemd was. Daarvan zijn er tot dusverre 5 gehouden en het is gebleken, dat daardoor het bezoek der Wintervergadering niet verminderde, waar- voor vrees bestond en wat het bestuur wilde voorkomen, daar men er prijs op stelde dat men daar een groot aantal leden zoude kunnen aantreffen. Op deze 5 werden de volgende onderwerpen behandeld : 1. Leef mans. Over de phaenologie bij insecten en hare beteeke- nis voor de landbouwentomologie. 2 J. C. H. DE MEIJERE, DE NEDERLANDSCHE Starcke. Le faisceau des ocelles et la fonction qu ‘il nous suggère, avec un appendice sur l'antenne des fourmis. Schoevers. Overzicht van het werk op toegepast entomolo- gisch gebied, door den Plantenziektenkundigen Dienst in het afgeloopen jaar verricht. 2. Kruseman. lets over de begrippen Soort, Ondersoort, Ras, Populatie, Variëteit, Aberratie. Schoevers. Eenige mededeelingen over door insecten ver- oorzaakte schade in 1939, 3. Tinbergen. Het gedrag van de heivlinder Eumenis semele L. Schoevers. Schadelijke insecten in 1940 en 1941. 4, Roepke. De nomenclatuur-impasse, en wat moeten wij doen om eruit te geraken. 5. Schoevers. In 1943 door insecten veroorzaakte schade aan land- en tuinbouwgewassen. Hazelhoff. Nieuwere inzichten inzake de ademhaling en de regeling der ademhaling bij insecten. In de jaren der bezetting zijn de vergaderingen meest in Amster- dam gehouden, soms te Utrecht, terwijl het eeuwfeest op den op- richtingsdatum, 12 October 1945, te Amsterdam gehouden werd. Op dien dag werd des morgens een gewone zomervergadering gehouden, maar zonder wetenschappelijke mededeelingen, wel met een jaar- verslag van den President Dr. Mac Gillavry, die s middags een herdenkingsrede uitsprak, waarin ook het werk onzer leden in de verschillende orden werd herdacht. Hij had toen het Presidium aan Dr. Uyttenboogaart overgedragen, die nu verder re- ceptie hield, waarbij verscheidene personen hun beste wenschen voor de N. E. V. tot uiting brachten. Het is van algemeene bekendheid, dat onze Vereeniging, die uit menschen van velerlei beroepen en van verschillende leeftijden be- staat, allen gedreven door onbaatzuchtige liefde voor natuurstudie, steeds door dezelfde joviale en hulpvaardige verhouding geken- merkt is. Ik herinner mij slechts een paar gevallen van verschil van opinie, die tot het uittreden van enkele leden hebben geleid. Vooral op de zomervergaderingen heerschte gewoonlijk een geest van hech- te vriendschap, die het bijwonen voor velen tot een gewaardeerde ontspanning maakt. De mededeelingen op de vergaderingen waren dikwijls zeer interessant en leerzaam ; ik moge volstaan met er eenige te memoreeren ; zoo van Bakker over Neuroptera; Ba - rendrecht drie over Fungivoriden ; Bels over de Nycteribiiden op vleermuizen in de grotten van Z. Limburg; Bentinck over Micro's; Bernet Kempers over aderen en monddeelen van kevers; Brants over allerlei vlinders; Corporaal over Naar- dermeercollectie en Indische Psychiden; Bisschop van Tui- nen over zagen van bladwespen; Diakonoff over Nederl. en Indische Micro's; Docters van Leeuwen over gallen; van Eyndhoven over mijten op vleermuizen ; Everts tallooze over Nederl. kevers; de Fluiter over het eierleggen van de sluip- ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING BESTAAT 100 JAREN. 3 vlieg Rondania en de Douglaswolluis ; Ge ys kes over Protura en Neuroptera; Jacobson over de grotten van Babakan met de Arixenia's; Kabos over Dipteren, het eierleggen van zweefvlie- gen; Koornneef over bladwespen; Kruseman tien over Tendipediden ; Leef mans over Indische publicaties, de draai- hartziekte op koolplanten; Lieftinck over Odonaten; Lyck- lama over proeven met mangaanvoeding ; Mac Gilla vry over kevers, wantsen enz.; de Meijere over Nederl. en Indische Dipteren, over biologie van Conopiden en Agromyziden; A. C. Oudemans tallooze over mijten en vlooien; J. Th. Oudemans tallooze over Nederl. vlinders en Hymenoptera; Piepers over de psyche van vlinders; Roepke over het dimorphisme van Agrotis pronuba, over Zoraptera; Schmitz vele over Phoriden ; Schoevers over schadelijke insecten; van Rossum over parthenogenesis bij bladwespen; Stärcke over biologie en psy- chologie bij mieren; Toxopeus over Indische vlinders; U y t- tenboogaart over zijn reis naar Suriname en de Canarische eilanden, over Nederl. snuitkevers; W as mann over biologie en psychologie bij mieren, phylogenie der Paussiden; van der Wiel over insecten in nesten van vogels en zoogdieren; Wil- lemse over Orthoptera; van Wisselingh over Nederl. Vlinders; Wittpen over overplanten van Chrysophanus dispar. Bijzonder is het, dat hieronder ook de drie nieuwe orden: de Protura, Diploglossata (= Hemimeridae), waartoe Arixenia be- hoort, en Zoraptera ter sprake gekomen zijn; hiervan zijn alleen de Protura inlandsch. Dr. Mac Gillavry heeft van de voordrachten een kaart- catalogus gemaakt, gerangschikt naar de auteurs met aangifte der besproken onderwerpen; deze is nu op onze bibliotheek ter raad- pleging voor de leden. Een aantal werkende leden, die ons in dit tijdvak ontvielen, moge hier genoemd worden met het jaar van hun overlijden : Mr. J. H. Albarda, 1899. J. R. H. Neervoort van de Poll, Mr. W. Albarda, 1899. 1925. C. P. G. C. Balfour van A. Mos, 1928. = Burleigh, 1929. Dr. J. Th. Oudemans, P. J. van den Bergh, 1931. 20 Febr. 1934 K. J. W. Bernet Kempers, Dr. A. C. Oudemans, 5 Maart 1945. 14 Jan. 1943. A. C. J. H. Bierman, J. D. Pasteur, 22 Jan. 1904. A OOS Drake Piaget, 107 Sepe.21910. K. Bisschop van Tuinen, Mr. M. C. Piepers, 1919. 14 Juli 1905. Dr. C. L. Reuvens, A. E. Bouwman, 5 Aug. 1935. 13 Dees MOE), A. van den Brandt, Cy Ritsema Ezne e929) 18 Jan. 1909. Prof. J, Ritzema Bos, 1928. Mr. A. Brants, 1931. W. Roelofs, 1897. 4 JE J. Broerse, 4 Jan. 1940. À. J. Buis, 13 Nov. 1936. M. Caland, 8 Mei 1925. JC HCetons 1973. Ihr ®Dr. Ede yjeGr Everts; 9 Juni 1932. Mr. A. J. Fokker, 1929. N. la Fontijn, 1911. Mr. H. W. de Graaf, 23 Jan. H. W. Groll, 5 Juni 1900. D. ter Haar, 29 Juni 1905. Dr. A. W. M. van Hasselt, 16 Sept. 1902. F. J. M. Heylaerts, 1916. D. van der Hoop, 15 Juli 1925. Dr. Edw. Jacobson, 29 Dec. J. Jaspers Jr., 2 Jan. 1909. J. C. J. de Joncheere, 1913. N. A. de Joncheere, 1927. J. Z. Kannegieter, 16 Febr. A. E. Kerkhoven, 1923. J. Kinker, 17 Mei 1900. H. J. H. Latiers, 1929. Mr. A. F. A. Leesberg, 9 Dec. 1906. Dr. H. J. Lycklama à Nyeholt, 25 Juni 1933. C. H. DE MEIJERE, TIER 9-42 1899. DE NEDERLANDSCHE Mr. E. A. de Roo van West- maas, 21 Nov. 1902. G. van Roon, 1928. Dr. A. J. van Rossum, 28 Jan. 1909. Emile Seipgens, 1897. G. A. Six, 1899. P. J. M. Schuyt, 1928. C. A. Smits van Burgst, 1930. PCT: ‘Snellen, 29 Maart 1911. J. A. Snijder, 1931. P. Tutein Nolthenius, 1929. F. T. Valck Lucassen, - 17 Sept. 1939, M. C. Verloren van Themaat, 20 Maart 1900. Prof. Dr. J. Versluys, 22 Jan. 1939, Dr. H. J. Veth, 10 Aug. 1917. H. A. de Vos tot Nederveen Cappel, 1929. Mr. L. H. D. de Vos tot Nederveen Cappel, 1934. Joh. de Vries, 1901. Prof. Dr. Max W. C. Weber, Dr. 7 Febr. 1937. Dr. H. W. van der Weele, 30 Aug. 1910. F. M. van der Wulp, 27 Nov. 1899. Hun allen zij hier nog een laatste eeresaluut gebracht! Reeds in 1898 was te Amsterdam opgericht de „Amsterdamsche Entomologische Club” als gevolg van het door Heimans, Thijsse en Jaspers uitgegeven blad „De Levende Natuur ; Oudemans was President, zoodat gewaarborgd was, dat het niet al te oppervlakkig zoude worden; ik was vice-president en Thijsse secretaris-penningmeester. Deze Club heeft tot ongeveer 1915 bestaan en werd toen, vooral door de bemoeiingen van Koornneef, omgezet in een entomol. afdeeling Amsterdam der inmiddels opgerichte Nederl. Natuur- historische Vereeniging. In het Gedenkboek van het 40-jarig be- staan dezer Afdeeling vindt men een artikel van Dr. Mac Gil- la vry daarover op p. 215—217. Weer een tiental jaren later, in 1925, deed zich de behoefte gevoelen aan een vereeniging van de toen vrij talrijke entomologen, leden der E.V. te Amsterdam, zoo- dat zij als Afdeeling van de E. V. kon worden erkend. Zij kreeg ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING BESTAAT 100 JAREN. 5 den naam: „Afdeeling Noord-Holland en Utrecht” en schrijver dezes werd toen Voorzitter, omstreeks 1936 Dr. Mac Gillavry en daarna de heer Corporaal en zij bestaat nog; in den be- zettingstijd konden weinig vergaderingen gehouden worden. Het bezwaar van Mr. Brants op de zomerverg. der E.V. van 19 Juni 1926, dat zulke locale bijeenkomsten nadeelig konden zijn voor de E. V. is niet bevestigd. Een dergelijke vereeniging bestaat sedert jaren al in Den Haag, die in den tijd van Everts bloeiende was en ook dikwijls door leden uit Rotterdam wordt bezocht. Ook in Oost-Indië deed zich de behoefte tot meerdere aaneen- sluiting gevoelen. Er werd in 1929 een vereeniging opgericht, die te Buitenzorg haar centrum en ook vergaderplaats had; zij werd als Afd. Oost-Indië aan de Ned. E. V. verbonden; de verslagen werden in Holland gedrukt en door de E. V. uitgegeven, zie Ent. Med. Ned. Indië, DI. 1, p. 45. Wegens de groote afstanden waren de leden voor een goed deel niet in de gelegenheid de bij- eenkomsten bij te wonen; toch was er een bevredigende belang- stelling voor. Voorzitter was Dr. Leef mans. Nadat dit eenigen tijd zoo geduurd had, werd, vooral na een brief van Lieftinck, waarin stond, dat men jonge leden tegen mindere contributie wenschte aan te nemen, wat met onze wet in strijd is, het beter gevonden den band te verbreken en aan te raden een afzonderlijke Entom. vereeniging voor Oost-Indië op te richten, wat toen ook geschied is op 15 Dec. 1934. Alle bestuursleden onzer E. V. gaven zich als lid op en ook verscheidene anderen en zoo ook omgekeerd. Zij telde in 1939 54 leden en geeft een eigen tijdschrift uit met zeer degelijken inhoud en zeer goede platen en afbeeldingen. Toen Leef mans in 1934 naar Holland vertrok, werd Kalshoven in 1935 Voorzitter en na hem in 1938 Lieftinck. Een zeer belangrijke uitbreiding werd de oprichting van de Af- deeling voor toegepaste Entomologie. Hiervoor was op 17 Mei 1941 een voorloopige vergadering te Wageningen gehouden door enkele leden der E. V. en van de Nederl. Phytopathologische Ver- eeniging ; hierbij werd voorgesteld zulk eene groep op te richten en aan te vragen, dat deze als Afdeeling van de E. V. zou worden erkend. Dit werd op de Buitengewone Vergadering van 25 Sep- tember 1942 door de E. V. aangenomen. Voorzitter werd Dr. A. D. Voûte, secretaris Dr. C. J. Briejèr. Deze Afdeeling, waarvoor dus niet geldt, dat de leden de contributie der E. V. betalen, maar een veel minder bedrag, heeft reeds verscheidene vergaderingen gehouden, ook excursies, als naar den proeftuin en het laboratorium van het Zuid-Hollandsche Glasdistrict te Naald- wijk op 20 September 1941, waarop zeer verschillende, voor de practijk belangrijke zaken besproken zijn. Er zijn erbij, waarop de insecten een zeer passieve rol vervullen, zooals op de vergadering in het Koloniaal Instituut, die aan het Derris-probleem gewijd was, maar op andere is dit weer in het geheel niet het geval en, naar 6 J. C. H. DE MEIJERE, DE NEDERLANDSCHE ik hoop, zal dit niet leiden tot ongunstig beoordeelen van de boven- staande verhouding, die ook ik voor de entomologie in haar ge- heelen omvang de meest passende vind, evenals dit bij de Inter- nationale Entomologen-Congressen het geval is. De verslagen worden door de E. V. verzorgd en ook aan hare leden rondgezon- den en in het Tijdschrift opgenomen. II. Bibliotheek. Het kostbare bezit aan boeken van onze E. V. was in 1895 sinds 1877 gehuisvest geweest in een gebouw van de Mij tot Nut van 't Algemeen op de Steenschuur te Leiden en de heer Ritsema was sinds 1870 bibliothecaris. Toen deze in 1897 na 25 jaren deze functie wenschte neer te leggen, kwam Dr. Reuvens met het voorstel, de bibliotheek naar Oosterbeek, waar hij toen’ woonde, over te brengen, wat, ondanks-eenige geuite bezwaren, aangeno- men werd in de vergadering van 11 Juni 1898. Het bleek een uit- stekende oplossing te zijn. Dr. Reuvens liet op zijn terrein op eigen kosten een afzonderlijk steenen gebouw oprichten voor de boeken ; hij was nu tot bibliothecaris benoemd en alles liep gere- geld. De eerste catalogus, die in 1872 en 1873 verschenen was, en waarvan geen exemplaren meer beschikbaar waren, moest door een nieuwen vervangen worden en die verscheen eveneens in twee af- deelingen, de bibl. van Hartogh Heys van de Lier apart; de laatste kwam in 1897 gereed, die van de eigen boeken in 1898. Later vervaardigde hij nogmaals een geheel nieuwen catalogus, die in 1911 gereed kwam en waarin de beide bibliotheken niet meer gescheiden waren. De nieuwe aanwinsten publiceerde hij toen in de Entom. Berichten. Tot ons groot leedwezen overleed hij na korte ongesteldheid 13 December 1915, wat ons Bestuur voor nieuwe moeilijkheden plaatste. Er kwam een aanbieding van het Rijksmuseum te Leiden en een van het Koloniaal Instituut te Am- sterdam. Na rijp beraad werd dit laatste in de Buitengewone Ver- gadering van 2 April 1916 aangenomen. De voorwaarden werden in het Tijdschr. v. Ent. LIX p. XXXIV vastgelegd; een ervan was, dat de bibliotheek ter plaatse ook voor niet-leden der E. V. ter raadpleging zoude zijn ; het beheer zou door het personeel van het Instituut geschieden. Ik werd tot bibliothecaris van wege de E. V. benoemd. Daar het Instituut nog in aanbouw was, werd onze boekerij eerst ondergebracht in een gebouw in de Hazepaterslaan 5 te Haarlem, daarna in een huis in de Plantage Middenlaan 13—15 te Amsterdam en kon in December 1923 naar het Instituut worden overgebracht in de twee ruime étages van het boekenhuis, die daar- voor bestemd waren. Hier waren de boeken vele jaren naar ons genoegen gehuisvest; de heer De Braconier, de bibliotheca- ris van het Instituut werd later door den heer Utermark ver- vangen en de heer Kolsteeg, die een groot deel van de tech- nische werkzaamheden verrichtte, kwam in 1932 te overlijden ; door de omstandigheden moest het Instituut ook op bezuiniging ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING BESTAAT 100 JAREN. 7 _ bedacht zijn, zoodat er later wel eens wat hulp te kort schoot voor den bibliothecaris van de E.V. wat in 1926 Mac Gillavry en in 1934 Uyttenboogaart geworden was. De boekerij had een groote uitbreiding gekregen, niet alleen omdat eenige leden hun geheele bezit aan vakboeken aan haar vermaakten o.a. van Hasselt, Snellen, A. C. Oudemans, of haar de keuze daaruit lieten als Veth, Everts, J. Th. Oudemans, maar ook door nieuwe ruilverbindingen en vele geschenken van leden uit het buitenland. Daardoor bestond er behoefte aan een nieuwen catalogus, vooral ook wegens de vele overdrukken, die onze boe- kerij bevat; daarom werd door de E. V. eenige hulp aangesteld, deels bezoldigd, als de heeren Verhoef en Grolle, de dames Mevr. Raacke, Mej. Wijker (later Mevr. Schuurman s- Wijker) en Mevr. Loosjes-van Bemmel en er werd ook veel kostelooze hulp geboden door de leden Mevr. Voûte en den heer Koornneef. Zoo kwam de kaartencatalogus in 1934 gereed. De zeer omvangrijke catalogus zelf kon eerst in 1937 verschijnen ; terwijl in dien van 1911 de boeken volgens de insectenorden in hoofdgroepen waren verdeeld, zijn nu alle alphabetisch gerang- schikt, zooals tegenwoordig in de meeste bibliotheken gebruikelijk is. Wegens meerzijdigen inhoud waren vroeger vele boeken niet in een der groepen onder te brengen, maar nu is niet gemakkelijk te zien, welke boeken over een bepaalde groep aanwezig zijn. De catalogus zelf bevat twee supplementen en was tot 31 December 1937 volledig ; een derde supplement is verschenen in de Entom. Berichten van 1 Juli 1939 No. 228. Dr. Uyttenboogaart heeft door dit omvangrijke werk ons allen zeer aan zich verplicht. In 1940 werd door de Duitsche bezetting een groot gedeelte van het Instituut opgeëischt voor zijn politiediensten en moest onze boekerij weer verhuizen en ook de entomologische afdeeling van het Zoölogisch Museum van Amsterdam. Door de bemoeiingen van den Directeur van dit Museum, Prof. Dr. L. F. de Beau- fort, konden beide onderdak vinden in een leegstaand school- gebouw aan den Zeeburgerdijk 21; onze bibliotheek werd in de voormalige gymnastiekzaal geherbergd en het was een voordeel voor den staf van het museum, dat hij nu de boeken dagelijks in onmiddellijke nabijheid had. Dat de heer Corporaal, die sedert 1939 bibliothecaris van de E. V. is en tevens conservator van dit Entom. Museum, is ook een gunstige omstandigheid. Daar heeft de heer Piet zich door het herstel van banden enz. zeer verdienstelijk gemaakt, evenals dit vroeger door Mevr. Voûte in het Instituut gedaan was, de heer van Eyndhoven door het ordenen van de nalatenschap van Dr. A. C. Oudemans. Dr. Reuvens heeft indertijd (T. v. E. 48, 1905, p. XLVI) al op een aantal zeer zeldzame boeken van onze E.V. gewezen, 8 J. C. H. DE MEIJERE, DE NEDERLANDSCHE later nog op eene vollectie notities van den bekenden Belgischen hoogleeraar Plateau over mimetismus; ook op het album van photo's van onze leden, het laatste meest zonder veel succes, wat jammer is. Mag ik hierop vooral de jongeren nog eens attent maken ? In de Entomologische Mededeelingen van Nederl. Indië (DI. 2, No. 2, p. 17), vind ik, dat de heer Edw. Jacobson aan de vereeniging aldaar een aantal boeken en brochures heeft geschon- ken met den wensch, dat deze bij opheffing daarvan voor de Nederl. E. V. bestemd zijn. De onzekere toestanden in Indië bren- gen mij ertoe, dit hier te vermelden ; het is ook een blijk van waar- deering voor onze E.V. III. Publicaties. Het Tijdschrift voor Entomologie, dat reeds in de eerste halve eeuw werd uitgegeven, handhaafde zijn ouden roem ook in de tweede helft en was dikwijls nog uitgebreider. Wegens de kosten verschenen er minder gekleurde platen dan de vroegere, met de hand gekleurde; wel zijn de nu met vierkleurendruk vervaardigde ook zeer mooi, maar ook deze zijn zeer duur; daarom wordt van de ook later uitgevondene zincographieën en autotypieën veel ge- bruik gemaakt; vooral bij de nu dikwijls gebruikte genitaliën als soortkenmerk vervangen zij meermalen lange beschrijvingen. Zelf geef ik aan een zincographie naar een teekening van den auteur de voorkeur boven een autotypie naar een photo, waarin dikwijls het verband der deelen niet goed te zien is. Wat den inhoud betreft, kan ieder zich door de inhouds-opga- ven en de registers overtuigen, hoe veelzijdig die is en hoeveel er ook door buitenlanders bij ons wordt ingezonden. Met eenige voorbeelden uit de latere jaargangen moge ik hier volstaan. Over Nederlandsche Fauna : 1921. Willemse, Monographie der Nederl. Orthoptera. 1925, 1926. Lieftinck, Monographie der Nederl. Odonata. 1932, Reclaire, Nederl. Hemiptera Heteroptera. 1933. Kruseman, Nederl. Tendipes-soorten. 1934. Fischer, Nederl. Trichoptera: 1936. Bentinck, Aanteekeningen over Nederl. Micro's. 1936 en volgende. Lempke, Catalogus der Nederl. Macrolepidoptera, 1938. Scholten, Macro's van de Lijmers. 1939. De Meijere, Naamlijst der Nederl. Diptera. 1940. Geyskes, Nederl. Ple- coptera. 1943. Kruseman, Nederl. Psocoptera. Over Exoten : 1907—1924. De Meijere, Studien über süd-ost-asiatische Dip- teren. I—XVI. 1933. Kalis, Rhopalocera van Nederl. Indië. 1936 en volgende, Fauna sumatrensis, over Jacobson's mate- riaal, o.a. Willemse Acrididae. 1934 Duda, Chloropidae. 1931—1940. Valck Lucassen, Cetoniinae : Clerota, Pseudin- ca, Megaphonia. 1930— 1934. Uyttenboogaart, Coleopte- ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING BESTAAT 100 JAREN. 9 ra van de Canarische Eilanden. 1932. Macfie, Kleine Ceratopo- gonidae op de vleugels van andere insecten, vooral bij Odonata. 1943. Roepke, Notodontidae van Nederl. Indië. Over Metamorphose : 1925 en volgende. De Meijere, Larven der Agromyziden. 1932. Lieftinck, Nieuwe Prosopistoma op Java. 1936. Mej. Stork, Puparien der Anthomyiden. 1941—1943. Bernet Kem- pers, Larven van Staphyliniden en Helodiden. Over Biologie : 1932. Lycklama, Proeven over melanisme bij vlinders. 1938. Peacock, Proeven van Van Rossum over parthenogenesis bij Pseudoclavellaria amerinae L. Er volgt hieruit, dat de kleinere insectenorden de aandacht van vele leden hebben; daarentegen zijn degenen, die zich met de exotische vlinders bezighouden, ondanks al hun pracht, op de vin- gers van één hand te tellen; Roepke heeft veel gedaan voor de kennis der Javaansche en Toxopeus voor die van Boeroe en Nieuw-Guinea, vooral ook voor de Lycaeniden. Iemand als Snellen, die de meeste vlinders van alle werelddeelen bestem- men kon, hebben wij nu niet. Zijn vele bijdragen met de prachtige platen naar de origineelen van Brants, Prof. van Leeuwen e.a. vormden den roem van de oudere jaargangen; daarentegen is onze kennis verdiept en dat is ook goed. In de vergadering van 13 Juli 1901 bracht de heer ter Haar zijn wenschen ter sprake, naast ons tijdschrift nog een tweede uit- gave te stellen, die aan alle leden zou worden toegezonden en vooral hen zou bevredigen, die de vergaderingen niet plegen te bezoeken. Zijn bedoeling was blijkbaar volgens zijn vergelijking met De Levende Natuur een meer populair tijdschriftje met korte mededeelingen; dit denkbeeld vond weinig instemming, men wenschte het wetenschappelijk karakter der E.V. te behouden, maar voelde wel iets voor korte mededeelingen, die in het Tijd- schrift minder op hun plaats waren en ook eerder in een meermalen verschijnend blaadje konden worden opgenomen. Daarmede werd dus de proef genomen. Het eerste nummer verscheen 1 September 1901 ; er verschijnen 6 afleveringen per jaar en 24 nummers vor- men een deel; en wij zijn nu aan het 11de deel. Dit tweemaande- lijksche blad bevat vele belangwekkende mededeelingen over zeer verschillende onderwerpen en is door zijn opgaven over preparee- ren en conserveeren, maar ook door zijn zuiver entomologische stukken een onmisbaar hulpmiddel geworden, en, nu ook vreemde talen en figuren mogen worden gebruikt, ook voor het buitenland. Zoo heeft het initiatief van den heer ter Haar toch vrucht ge- dragen, ofschoon wel op iets andere wijze dan hij bedoeld had. Ook hier is het door de inhoudsopgaven bij elk nummer en het register minder noodig voorbeelden te geven. In de bezettingsjaren ondervonden onze beide publicaties allerlei moeilijkheden ; beide werden wegens papierschaarschte ingekrom- 10 J. C. H. DE MEIJERE, DE NEDERLANDSCHE pen, waarin door ons door kleindruk gedeeltelijk werd voorzien. Toen later een der beide gestaakt moest worden, omdat er slechts voor één papier te verkrijgen was, werden de Entom. Berichten gekozen om den band met de leden te onderhouden. Het Tijd- schrift geraakte ten achter; terwijl vroeger ons idee was het deel uiterlijk op 31 December van zijn jaar te doen verschijnen, is nu Deel 1943 in 1944 verschenen. Deel 1944 komt in 1946, Deel 1945 wordt het jubileumnummer en verschijnt in 1947 en dan hopen wij, dat het achterstallige spoedig zal kunnen worden ingehaald, daar het allerlei vergissingen geeft, wanneer een deel niet in zijn eigen jaar verschijnt. IV. Geldelijke aangelegenheden. De heer H. Hartogh Heys van de Lier, die in 1860/61 lid geworden was, hield ervan, zich een groote entomologische bibliotheek aan te schaffen, die steeds ter beschikking stond van de andere leden. Na zijn onverwacht overlijden op 19 Januari 1870 gaf zijne weduwe, die van zijne plannen op de hoogte was, deze ten geschenke aan de E. V. en voegde er nog een jaarlijksche sub- sidie van f400.— aan toe voor aankoop van vervalgwerken en later ook van nieuwe boeken. Enkele leden hadden reeds kleine bedragen er aan gegeven, als van Eyndhoven £300— voor een fonds, dat nog bestaat, Lodeesen f100—, Jaspers f25—. In de tweede halve eeuw werden deze voorbeelden door eenigen opgevolgd. Dr. J. H. Albarda schonk £ 2000—, Dr. Reuvens een legaat van ruim f 8000.—, bezwaard met vrucht- gebruik, eveneens Dr. Veth een nalatenschap van ruim £10.000—, terwijl Mevr. Hartogh Heys van de Lier- Snoeck bij haar overlijden op 4 Januari 1898 een som van f 10.000.— legateerde, om van de rente de jaarlijksche toelage te blijven voortzetten, wat hoogelijk gewaardeerd werd. Later kwa- men er nog eenige fondsen met bepaalde bestemming bij, het fonds Hacke-Oudemans, het fonds Mac Gillavry voor de bibliotheek, het fonds van de leden voor het leven, terwijl de in 1934 overleden president een J. Th. Oudemans-stichting na- liet, die nu ca. f 6000.— bedraagt. Voorts werd er een vereeniging tot het financieren der viering van het 100-jarig bestaan der E.V. ingesteld, die in 1943 over ruim f 400 beschikte, wat, nu de feest- viering zoo eenvoudig moest blijven, niet opgebruikt zal zijn. De geldelijke verhoudingen zijn dus wel heel anders en ingewikkelder dan in 1895. Het Fonds-Brants (f 1000) is opgebruikt voor den Catalogus van Lempke der Nederl. Macrolepidoptera; de Dr. D. L. Uyttenboogaart-Eliasen-Stichting gaf £500 voor den catalogus der bibliotheek. Al de genoemde legaten, fondsen en stich- tingen vormen niet het kapitaal der Vereeniging, maar werken toch met hetzelfde doel en verlichten daardoor hare lasten. Hieronder volgt een staatje ter vergelijking met den toestand in 1895. ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING BESTAAT 100 JAREN. 11 Contri- butién 883 Drukken v. Verslagen 206 Tijdschrift 487 + 315 (platen) = 602 251 + 531 (., ) = 782 428 + 577 (,,) = 1005 461 + 225 + 250 + Abonn. + ver- kochte exx. 1547 Entom. Berichten — > 401 + 105 (Register) = 506 426 Boeken 228 + 336 (Hartogh Hierbij valt op te merken, dat vroeger f 300 voor lokaalhuur van de Bibliotheek moest worden betaald en dat de rijkssubsidie, die voor de drie eerst genoemde jaren gold, f 500 was, nu is ingekrom- pen tot f 225, dat nu een assistent vbor ca f 200 wordt aangenomen voor het bibliotheekwerk, dat al omvangrijker wordt en wat nu al- les op onzen bibliothecaris neerkomt. Ook is het drukloon belang- rijk duurder, het drukken van het Historisch Overzicht van 1895 heeft £ 145 gekost, de beide catalogi van 1878/9 samen f 354, de catalogus van 1911 f 1078, die van 1937 f 2383. Dan zijn de Entom. Berichten erbij gekomen en werden de Verslagen steeds uitgebrei- der ; soms besloegen die van Winter- en Zomervergadering meer dan 100 pagina's en vereischen die van den Herfst en van de Toe- gepaste Entomologie weer nieuwe uitgaven. Alles bijeengenomen is de geldelijke toestand onzer E. V. toch niet slecht te noemen ; vele leden hebben haar op verschillende wijze bedacht. Er bestond indertijd het plan te trachten ter gelegenheid van het eeuwfeest het Internationale Entomologen-Congres ook in Neder- land te krijgen. Dr. J. Th. Oudemans stond tegenover deze con- gressen vrij onverschillig, is bij geen enkele geweest, ik zelf te Brussel in 1910. Dr. Everts, van der Hoop en ik in 1912 te Oxford, Dr. Everts, Mac Gillavry ea. in 1925 te Zü- rich, Corporaal in 1928 te Ithaca, Blöte, Willemse en ion WM932FtewParijs, (Rilynisitina Lieftinok, Hazelhoft Valck Lucassen, Willemse en ik in 1938 te Berlijn. Niemand vermoedde toen, wat ons spoedig daarna te wachten stond : er waren zeer veel deelnemers: 1114 uit 53 landen, en het was zeer breed opgezet met groote subsidies van het Derde Rijk. Het programma was zeer overladen en de verslagen in vier deelen overtroffen in omvang ook zeer die van de vorige congressen. Voor andere landen zal het moeilijk zijn het op die schaal gedaan te krijgen en zeker ook voor Nederland. Eventueel mag het Bestuur zich wel rijpelijk beraden voor een eenvoudiger congres. Van het congres te Berlijn heeft Lieftinck een verslag gegeven in de 12 J. C. H. DE MEIJERE, DE NEDERLANDSCHE Mededeel. van Nederl. Indië 4, 1938, p. 43, wat zeer lezenswaard is. V. Besluit. De Feestvergadering te ‘s-Gravenhage op 6 Juli 1895 voor de eerste halve eeuw werd bijgewoond door 40 leden, waaronder de oprichters: F. M. van der Wulp en Dr. M. C. Verloren van Themaat, en van de nog in leven zijnde leden : Dr. D. L. Uytten- boogaart, A. A. van Pelt Lechner en ikzelf. Alleen de eerste was nu op het eeuwfeest ook tegenwoordig, ten deele wegens de nog gebrekkige verkeersmiddelen. Het aantal leden was toen totaal 141, nl. 9 eereleden, 9 correspondeerende leden, 17 begunstigers, 101 gewone leden en 3 buitenlandsche. Op het eeuwfeest waren aanwezig 63 leden, hun aantal is nu in totaal 258, nl. 1 lid van verdienste, 6 eereleden, 13 begunstigers, 8 correspondeerende leden, 14 buitenlandsche en 216 gewone, dus aanmerkelijk meer dan in 1895. De laatste wintervergadering, nu oniengs 23 Februari, werd door 52 leden bezocht; eene lijst van het ledental van 1859 tot 1930 staat als Bijlage in T. v. E. 73 p. CX, het maximum was toen if 1930: 195. Hier wil ik nog aangeven, dat de N. E. V. thans het maatschap- pelijk jaar van 1 I—31 XII aangenomen heeft en dat als zetel der Vereeniging Amsterdam bepaald is. Uit de vermeerdering van het ledental en uit de opgaven in de vorige hoofdstukken blijkt voldoende, dat onze Vereeniging zich in bloeienden staat bevindt en zich nog belangrijk heeft uitgebreid : zij is hare roeping getrouw gebleven : de wetenschappelijke beoefe- ning dezer in vele opzichten zoo belangwekkende, zeer groote klasse van het dierenrijk, waar nog zoo onuitputtelijk veel te onderzoeken valt. Werd vroeger de toegepaste entomologie veelal onder de phytopathologie gerangschikt, nu wordt wel ingezien, dat daarvoor een entomologisch gevormd zoöloog noodig is, en daarom is het zoo goed, dat die als een afdeeling bij onze E. V. is ondergebracht. Voor de bestrijding is kennis der biologie van het schadelijke dier noodig, want die loopt bij bijna gelijke soorten dikwijls zeer uiteen. De hulp, die door onze leden daarbij geboden wordt, wordt ook wel gewaardeerd, en het wekt bij buitenlanders wel eens bevreemding, dat die hulp door ons meestal kosteloos gegeven wordt. Daarom is het zoo jammer, dat dit in den regel weinig ingezien wordt door hen, die in de Rijksbesturen zitten en die meestal juristen of eco- nomen zijn. Van der Wulp heeft daar indertijd ook al over geklaagd. De Rijkssubsidie van f 500, vroeger voor de uitgave van ons Tijdschrift gegeven, is nu op f 225 gebracht. Dr. Uytten- boogaart heeft in 1933 zijn bevindingen verteld bij het eeuw- feest van de Engelsche entom. Vereeniging en zelf heb ik dit van de Fransche E. V. bijgewoond, waarbij ook de President van de Fran- sche Republiek tegenwoordig was. Wel is er door de school van Heimans en Thijsse, en door de Natuurhistorische Vereeniging meer belangstelling dan vroeger en worden de entomologen niet ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING BESTAAT 100 JAREN. 13 meer als een soort onschadelijke maniakken beschouwd. Maar er is nu ten minste zoowel aan de Landbouwhoogeschool te Wagenin- gen als aan de Universiteit te Amsterdam gelegenheid voor hooger onderwijs in Entomologie. Een verblijdend feit is het ook, dat door het Gouvernement van Ned. Indië Dr. Toxopeus is toegevoegd aan de Amerikaansche expeditie van Archbold naar Nieuw- Guinea, waarbij alle ongewervelde dieren, meest Insecten, voor het Museum te Buitenzorg bestemd zijn, Het wordt dus beter. Zoo moge onze E. V. voortgaan in bloei en allen aantrekken, die be- hagen scheppen in de pracht en de veelvormigheid van bouw en structuur, in de beschouwing „der Wonderen Gods in Zijne minst- geachte schepselen”, en hunne zorgvuldige bestudeering. Buitengewoon Eerelid. Z. K. H. Prins Hendrik, overleden Hertog van Mecklenburg 1903 Se 1 NO Eereleden. Dr. Gustav L. Mayr, Weenen 1867 14- 7 1908 R. Mac Lachlan, Londen 1867 23- 3 1904 Prof. T. Thorell, Helsingborg, Zweden 1872 1902 Baron E. de Selys Longchamps, Luik 1872 11-12 1900 Mr. J. H. Albarda, Leeuwarden 1893 1899 F. Du Cane Godman, Londen 1893 1919 O. Salvin, Londen 1893 1899 EF. M. van der Wulp, ‘s-Gravenhage 1894 17-11 1899 Prof. A. S. Packard, Providence, U.S.A. 1900 11- 2 1901 Dr. Fr. Brauer, Weenen 1900 19-12 1904 Ed. Reitter, Paskau, Moravië 1900 1919 Er. Wasmann S. J., Valkenburg 1901 27 21931 Prof. Dr. Aurivillius, Stockholm 1903 20- 7 1929 L. Ganglbauer, Weenen 1903 1912 Dr. G. Kraatz, Berlijn 1906 2-11 1903 Dr. R. Gestro, Genua 1909 6- 6 1936 Prof. Dr. L. von Heyden, Bockenheim 1909 13- 9 1915 J. H. Fabre, Serignan bij Orange ( Vaucluse) 1909 Oct 1915 Prof. Dr. K. M. Heller, Dresden 1911 Lord Walter Rothschild, Tring 1913 27- 9 1939 Prof. J. H. Kolbe, Berlijn 1913 26-11 1939 Dr. D. Sharp, Brockenhurst, Hants 1914 1923 Dr. Antonio L. Berlese, Florence 1916 24- 9 1927 Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts, ‘s-Gravenhage 1919 9- 6 1932 Dr. E. E. Bergroth, Ekenàs, Finland 1924 22-11 1924 Mr. A. Brants, Arnhem 1926 10- 9 1931 Th. Becker, Liegnitz 1926 29- 6 1928 Prof. J. H. Comstock, Ithaca U.S.A. 1928 20- 3 1931 14 J. C. H. DE MEIJERE, DE NEDERLANDSCHE Dr. Geza de Horvàth, Budapest 1929 8- 9 1937 Dr. Leland O. Howard, Washington D.C. 1929 Prof. Dr. A. Handlirsch, Weenen 1931 1936 Prof. Dr. William Morton Wheeler, Boston Mass. U.S.A. 1931 19- 4 1937 Dr. A. C. Oudemans, Arnhem 1932 14- 1 1943 Walther Horn, Berlijn 1958 10- 7 1939 Prof. Dr. R. Jeannel, Parijs 1936 Aug. Lameere, Brussel 1937 1943 Edw. Meyrick, Marlborough Wilts 1937 31- 3 1938 Prof. A. D. Imms, Cambridge 1938 Prof. Sir Edw. B. Poulton, Oxford 1938 Prof. F. Silvestri, Portici bij Napels 1938 Prof. J. C. H. de Meijere, Amsterdam 1939 Lid van Verdienste. Prof. Dr. J. C. H. de Meijere, Amsterdam 1942 ALGEMEENE VERGADERINGEN. Zomervergaderingen. Voorzitter 50 6 Juli 1895 's Gravenhage F. M. van der Wulp. 51 20 Juni 1896 Lochem Mr. A. Brants. 52 17 Juli 1897 Bergen op Zoom Mr. A. F. A. Leesberg. 53 11 Juni 1898 Venlo A. van den Brandt. 54 22 Juli 1899 Doetinchem DrMH Je Meth: 55 9 Juni 1900 Oosterbeek Dr. A. C. Oudemans. 56 15Mjuli 901 Groningen D. ter Haar. 57 2 Juni 1902 Zutphen Dr. J. Th. Oudemans. 58 ‘604Junit 1903 Roermond Mr. A. F. A. Leesberg. 59 16 Juli 1904 Winterswijk Mr. L. H. D. de Vos tot Neder- veen Cappel. 60 20 Mei 1905 Driebergen Dr. J. Th. Oudemans. 61 21 Juli 1906 Oldenzaal id. 62 15 Juni 1907 Maastricht id. 63 18 Juli 1908 Tilburg id. 64 12 Juni 1909 Middelburg id. 65 25 Juni 1910 Terborg id. 66 27 Juni 1911 Valkenburg id. ofa, 22e OND Mook bij Nijmegen id. 68 7 Juni 1913 Ermelo id. 69 20 Juni 1914 Weert id. 70 12 Juni 1915 Utrecht id. 71 24 Juni 1916 Zwolle id. ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING BESTAAT 100 JAREN. 9 Juni 21 Juni 14 Juni 12 Juni 18 Juni 20 Juni 16 Juni 21 Juni 6 Juni 19 Juni 28 Mei 16 Juni 22 Juni 28 Juni 6 Juni 18 Juni 17 Juni 9 Juni 22 Juni 20 Juni 12 Juni 2 Juli 3 Juni 15 Juni 28 Juni 20 Juni 3 Juli 14 Juni 12 Oct: 19 Jan. 14 Jan. 23 Jan. 22 Jan. 21 Jan. 20 Jan. 19 Jan. 25, Jan. 2A jan. 29 Jan. 21 Jan. 27 Jan. 20 Jan. 24 Jan. 23 Jan. 28 Jan. 21 Jan. 1917 1918 1919 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1951 1932 1953 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940 1941 1942 1945 1944 1945 1896 1897 1893 1899 1900 1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909 1910 1911 1912 Dieren Ommen Valkenburg Bergen op Zoom Winterswijk Beetsterzwaag Valkenburg Oisterwijk Ootmarsum Laag Soeren Vaals Oldenzaal Breda Assen Valkenburg Doetinchem Delden Epen Haamstede Leersum Venlo Beetsterzwaag de Koog (Texel) Amsterdam Nieuwersluis Bergen (N.H.) Utrecht Amsterdam Amsterdam id 15 a De (©. EL ek Meten Dr. D. M Prof. Dr. J. C. H. de Meijere. Dr. D. M id. id. id. ac Gillavry. id. id. ac Gillavry. id. id. id. Dr. D. L. Uyttenboogaart. Dr. D. Mac Gillavry. Wintervergaderingen. Leiden 's Gravenhage Amsterdam Rotterdam 's Gravenhage Utrecht Amsterdam Utrecht Rotterdam Utrecht Leiden Utrecht Amsterdam Arnhem Rotterdam 's Gravenhage PRG Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts. Dr A Snellen. id Oudemans. id. Ui B GQ D 16 J. C. H. DE MEIJERE, DE NEDERLANDSCHE 1913 1914 1915 1916 AOÛT . 1918 1919 . 1920 5 LSPA 1922 1923 OD 01945 . 1926 1927 11928 1929 930 1931 11952 N 1983 1934 1955 1936 1937 11958 939 1940 . 1941 5 Wee 1943 1944 1938 1939 Weel 1942 OAS 26 Jan. 1915 Amsterdam Rotterdam 's Gravenhage Amsterdam Leiden Rotterdam Rotterdam Amsterdam Leiden 's Gravenhage Utrecht Amsterdam 's Gravenhage Rotterdam Utrecht Amsterdam 's Gravenhage Wageningen Utrecht ‘s Gravenhage Amsterdam Utrecht 's Gravenhage Amsterdam ‘s-Gravenhage Utrecht Amsterdam Amsterdam Utrecht Amsterdam Amsterdam Amsterdam id. JhraDraEd. J. Ge Events Dr. J. Th. Oudemans. id. À Jhr, Dr: Ed. J. G* Everts. Dr. J. Th. Oudemans. id. id. id. Jhr. DrsvEd. JAG Everts: Dr. J. Th. Oudemans. id. Prof. Dr. J. C. H. de Meijere. id. id. Dr. D. Mac Gillavry. Prof. Dr. J. C. H. de Meijere. id. Dr. D. Mac Gillavry. id. id. Dr. D. L. Uyttenboogaart. id. id. Herfstvergaderingen. Amsterdam Amsterdam Amsterdam Amsterdam Amsterdam Prof. Dr. J. C. H. de Meijere. Dr. D. Mac Gillavry. id. id. id. Buitengewone Vergaderingen. ‘s Gravenhage 2 April 1916 Utrecht Dr. J. Th. Oudemans. (Vaststel- ling Reglement Entom. Berich- ten). Dr. J. Th. Oudemans ( Voor biblio- theek Koloniaal Instituut aange- nomen). ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING BESTAAT 100 JAREN. 17 16 Febr. 1930 Wageningen Dr. J. Th. Oudemans (Reglement Entom. Berichten). 25 Febr. 1934 Utrecht Prof CM de Meijere (Stichting J. Th. Oudemans- fonds). 13 Febr. 1938 Utrecht Pro Dre). Ze EN de Meiere (Stappen bij het Koninklijk Huis). 16 Nov. 1941 Amsterdam Dr. D. Mac Gillavry (Afd. toe- gepaste Entomologie aangeno- men). 20 Nov. 1943 Amsterdam Dr. D. Mac Gillavry (Honorair lidmaatschap v. h. Bestuur). Vergaderingen der Afd. Toegepaste Entomologie. 17 Mei leer Jak 20 Sept. 2. 25 April DD At 2170 ONE President 1940 1941 1941 1942 1942 1942 1945 Vice-President Secretaris Voorloopige oprich- tingsverg. Wagenin- gen Plantenz. Dienst Amsterdam Zoëlog. Lab. Naaldwijk Z.H. Glasdistrict excursie. Utrecht Lab. vergel. Physiol. Zoölog. Lab. Wageningen Entom. Lab. Amsterdam Lab. Bat. Petrol. Mij Amsterdam Kolon. Instituut Bestuur. 1889-1903 1903-1934 1934— 1939 1939-1945 OS 1889—1896 1896-1932 1932— 1934 1934— 1939 1939— 1945 NOT oen 1894— 1917 Dr. À. D. Voûte Dr. À. D. Voûte PAC Snellen. Dr. J. Th. Oudemans. Brof2 Dr CNE de Meijere. Dr. D. Mac Gillavry Dr. D. L. Uyttenboogaart. Dr. A. W. M. van Hasselt. Ihr2 Dre Eden GME verts: Pro Dye. Ile (©, lal cle Meijere. Dr. D. Mac Gillavry. Dr. D. L. Uyttenboogaart. Dr. K. W. Dammerman. D. van der Hoop. 1 J. C. H. DE MEIJERE, DE N.E.V. 100-JAAR 1917—1925 R. van Eecke. 1925—1939 J. B. Corporaal. 1939—...... Dr. G. Barendrecht. Penningmeester 1890—1899 H. W. Groll. 1899—1917 Dr. HJ. Veths 1917—1925 D. van der Hoop. 1925-—1934 Dr. D. L. Uyttenboogaart. 1934—1940 B. H. Klynstra. 1940—...... G. A. Graaf Bentinck. Bibliothecaris 1870—1898 C. Ritsema Czn. 1898— 1916 Dr. C. L. Reuvens. 1916—1926 Prof. Dr. TCM . Meijere. 1926— 1934 Dr. D. Mac Gillavry. 1934—1939 Dr. D. L. Uyttenboogaart. 1939—...... J. B. Corporaal. Lid zonder functie 1903— 1909 Dr. A. J. van Rossum. 1909— 1916 Prof, Dr. Jr CHENE Meijere. 1916—1926 Dr. D. L. Uyttenboogaart. 1926—1940 F. T. Valck Lucassen. 1940— 1945 Dr. K. W. Dammerman. JO Dr. D. Mac Gillavry. Commissie van Redactie voor het Tijdschrift voor Entomologie en de Entomologische Berichten tusschen 1895 en 1945. P. C. T. Snellen 1889-1903. Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts 1878-1906. Mr. A. F. A. Leesberg 1894—1906. Dr. J. Th. Oudemans 1903-1934. Prof. Dr. J. C. H. de Meijere 1906—1942. Dr. D. Mac Gillavry 1906—1912. Dr. A. C. Oudemans 1912-1930, F. T. Valck Lucassen 1930-1939, H. Coldewey 1934—-1937. J. J. de Vos tot Nederveen Cappel 1937— Dr. D. Mac Gillavry 1939—1945. J. B. Corporaal 1940—....... GES vane Eyndhoven1942—.. SER Dr. D. L. Uyttenboogaart 1945—....... o JO. De groote manoeuvres der Ned. Ent. Ver. in de laatste halve eeuw door Dr. D. L. UYTTENBOOGAART De trouwe bezoekers der zomervergaderingen weten onmiddellijk, wat met dezen titel bedoeld wordt: het zijn de excursies, die in den regel voor en na de vergadering gehouden worden. Te mid- den van een groot aantal streng wetenschappelijke verhandelingen in dezen feestbundel moge er, juist om zijn karakter, deze herinne- ringen een plaats vinden als de vroolijke noot, die bij een feest behoort, en ook om in het licht te stellen eene sterke zijde onzer vereeniging, die ik zoo kernachtig gekenschetst zie in een brief van Generaal Van Hasselt, gericht aan de zomervergadering te Lochem op 20 Juni 1896. Het was zijn zwanezang, want kort daarop ontviel ons deze groote arachnoloog. Als motto van mijn geschrift citeer ik: „In het algemeen ook, en in tegenstelling met hetgeen in de „groote maatschappij omgaat, heb ik mij steeds verheugd in „de merkwaardige Eendracht, welke ons Genootschap ken- „merkt! Ik herinner mij niet, daarin ooit disharmonie of al- „thans wanklank van beteekenis te hebben bijgewoond. In- „tegendeel, bij ons heb ik duurzaam verwezenlijkt gevonden „het symbool eener echte Vereeniging, het één zijn, namelijk „van allen. En zulks zonder schijn van onedelen naijver, „zonder den geest van afbrekende kritiek, die in zoo vele ge- ,nootschappen voorzit, doch met algemeene belangstelling, „met onverdeelde waardeering van ieders grootere of kleinere „talenten, en vooral met een voorbeeldig onderling hulp- „betoon'. Moge een dergelijk testimonium nobilitatis steeds aan onze Vereeniging gegeven kunnen worden ! Dat die geest van onderling hulpbetoon ook na Van Hasselt's dood voortleefde, daarvan is Everts’ standaardcollectie van Nederlandsche Coleoptera een monument. De vriendschap, waaruit dit onderling hulpbetoon voortspruit geeft ook het bijzonder karakter aan de excursies en maken ze tot een jaarlijksch terugkeerend feest voor de deelnemers en iedere nieuweling, die tot den kring wil toetreden raakt er al spoedig in thuis en wordt er onafscheidelijk van. Wanneer onze vereeniging haar eeuwfeest viert, heb ik ruim een halve eeuw tot haar behoord en op enkele na alle vergaderingen 20 Dr. D. L. UYTTENBOOGAART, DE GROOTE MANOEUVRES bijgewoond. Ik schaam mij niet om te bekennen, dat, vooral aan- vankelijk, ook het materiëele deel mijn aandacht trok en die eerste wintervergadering te Leiden in Jan. 1895 deed mij die oude ento- mologen reeds dadelijk kennen als lieden, die geen kostverachters waren. Om 3 uur in den namiddag kwamen ter vergadering de flesschen port en sherry ter tafel, na afloop werd er een stevige borrel gedronken en de daarop volgende maaltijd in De Vergulde Turk overtrof mijn stoutste verwachtingen. Maar die vergadering behoort niet tot mijn programma, want eerstens viel ze in de vorige halve eeuw en tweedens was het een wintervergadering. Ik begin dus met de eerste zomervergadering, die ik in de tweede halve eeuw heb bijgewoond, zijnde die te Venlo op 11 Juni 1898. Dit was de merkwaardige vergadering, waarin besloten werd tot verplaatsing van de bibliotheek van Leiden naar Oosterbeek met aanneming van het edelmoedig aanbod van Dr. Reuvens om er\een apart gebouw voor te laten bouwen. Het was toen nog gewoonte, dat de zomervergadering door een eerevoorzitter werd gepresideerd, waar- voor men in den regel een lid koos, dat woonde ter plaats waar de vergadering werd gehouden of althans in de buurt daarvan. Ditmaal was het A. van den Brandt, die geen gemakkelijke taak had, want hoewel de zaak in alle gemoedelijkheid behandeld werd, was er toch heel wat verschil van meening, hetwelk aanlei- ding gaf tot interrupties, een zeldzaam verschijnsel op onze ver- gaderingen. Het diner, dat op de vergadering volgde was een der- gelijk Lucullus-maal, dat het nog jarenlang een onderwerp van gesprek was. Ik herinner mij nog, dat er na de soep groote mooten zalm verschenen, daarna iets, dat men met eenige verbeeldings- kracht voor een heel geroosterd kalf kon houden en daarna nog ge- braden kippen en dessert. De excursie den volgenden dag werd be- gunstigd door prachtig weer, zij ging langs den rand van het hoog- terras van Venlo tot Tegelen en ik heb nog een levendige herinne- ring behouden aan een prachtige natuur, een weelderige planten- groei en een schilderachtigen ouden bemosten watermolen. Hoe was dat alles geschonden en verarmd toen ik het in 1937 terug zag! In het missiehuis te Tegelen werden wij gastvrij ontvangen en maakten met den prior een wandeling door het park, waar de nachtegalen uit zijn hand meelwormen kwamen eten. Des avonds trad ik toe tot den staf der groote manoeuvres gereed om af te reizen naar Maastricht. Hij bestond ditmaal uit Brants, Everts, vander Hoope Leesber go Ritsema Gem Versluys, Veth en ondergeteekende. De excursie ging den volgenden dag naar Canne via de St. Servaasbron en langs een voetpad, dat de landsgrens volgde naar den Pietersberg. Het was op deze wandeling, dat een kever, nog niet als inlandsch bekend, werd gezien, zittende op den verkeerden kant van de grenspaal. Leesberg wilde het dier maar onmiddellijk annexeeren, maar Everts vond het korrekter om het eerst door met zijn zakdoek te waaien naar de Nederlandsch zijde van den paal te drijven. DER NED. ENT. VER. IN DE LAATSTE HALVE EEUW 21 Leesberg werd quasi hevig aangevallen, omdat hij ons verleid had te Maastricht in een vrij obscuur goedkoop hotel te gaan lo- geeren, waar wij verschrikkelijk door bedwantsen waren geplaagd en nu wilde hij nog bovendien een Belgisch dier voor Nederlandsch laten doorgaan! Maar Everts slaagde erin er een echte faunae nov. sp. van te maken. Den volgenden dag ging de excursie naar Gronsveld. Het was steeds mooi warm weer en des avonds zaten wij gemoedelijk uit te rusten voor de Societeit Momus op het Vrijt- hof met groote potten bier voor ons. Het was mij zoo goed be- vallen, dat ik reeds op den laatsten avond informeerde wat wij het volgend jaar zouden doen en besloten werd dan een voor- excursie te houden bij Winterswijk. En zoo kwamen wij dan op 20 Juli 1899 te Winterswijk in het hotel de Klok bijeen: Everts, van der Hoop, Leesberg, de Meijere, Schuyt, Veth en ondergeteekende. Wij gingen ‘savonds naar de Sociëteit, waar Everts al met ijver aan het verzamelen ging in de kegelbaan, waar op de witgekalkte wanden allerlei kleine Staphyliniden zaten. Den volgenden morgen reden wij in een brikje met één paard naar het Woold, in de straten van Winterswijk door de jeugd begroet met den uitroep : „Jongens, doar hei je de luzevongers weer’. In het Woold gastvrije ontvangst op de boerderij van Temminck; al dadelijk werd onder een oude plank een Carabus auronitens als fn. nov. sp. buitgemaakt. Hoewel wat laat in den tijd, was iedereen zeer tevreden over de vangst. Den volgenden morgen vroeg reisden wij naar Doetinchem, waar de zomervergadering plaats had en den volgenden dag was er een excursie naar Montferland. Het aantal deelnemers vulde twee groote char à bancs. Wij coleopterologen zaten den heelen dag te zeven in de droge gracht van den ouden Saksischen burcht, waar we heel wat goeds buitmaakten. Voor andere vangmethoden was het te droog en te laat in het seizoen. Voor de verzamelaars van de meeste andere orden was het echter een ideale excursie. Van de vergadering in Oosterbeek op 9 Juni 1900 herinner ik mij geen voorexcursie. Wel was er reeds een flink aantal den vorigen dag aanwezig, doch die werd besteed met het bezichtigen van het bibliotheekgebouw, dat Reuvens had laten zetten. Aan het diner na de vergadering werd er een glas champagne aan gewijd. Van de excursie zijn twee voorvallen de vermelding waard. In de eerste plaats, dat Snellen, de president, een paar dames de stuipen op het lijf joeg door plotseling uit het struikgewas te voor- schijn te komen in zijn zonderling excursiecostuum, bestaande uit een oude gekleede jas en een soort pastoorshoedje en verder be- hangen met doozen en een tasch. In de tweede plaats de opmerking van Everts, die zeer ontevreden over zijn vangst staande op den Duno zich als volgt uitliet : „Van de natuur blijft op het laatst niets meer over, want als een Nederlander iets mooi vindt, dan gaat hij er bovenop zitten. Ik voorspel, dat er over honderd jaar niets anders meer te verzamelen zal zijn dan insecten schadelijk voor de cultures 22 Dr. D. L. UYTTENBOOGAART, DE GROOTE MANOEUVRES en in pakhuizen’. Wat zou onze goede Everts in 1944 wel voor- speld hebben, nu de verdwaasde menschheid bezig is, zichzelf te vernietigen ? Op de vergadering te Groningen 13 Juli 1901 was ik niet aan- wezig omdat mijn nieuwe werkkring bij het Nederlandsche Veem al mijn tijd in beslag nam. Voor zoo ver ik weet zijn er toen geen voorexcursies gehouden en de excursie naar Paterswolde leverde volgens het verslag heel weinig op. In 1902 maakten Everts, Leesberg, van der Hoop, Veth, L. H. D. de Vos tot Nederveen Cappel en ik een zeer succesvolle voorexcursie naar Winterswijk, waarbij ik o.a. in een bijna drooggeloopen molen- vijver Elaphrus aureus fn. nov. sp. buit maakte. Dit ex., dat nog in de collectie Everts aanwezig moet zijn, deed zijn naam eer aan want het had werkelijk een gouden glans, terwijl de exemplaren, die ik een paar weken later op dezelfde plaats verzamelde, slechts een lichtbruine bronsglans vertoonen. De Vos was toen voor het eerst aanwezig en bleek een aanwinst voor de gezelligheid te zijn. De vergadering te Zutfen op 7 Juni 1902 zou gevolgd worden door een excursie naar Ruurlo, doch deze is niet doorgegaan wegens het slechte weer. De zomervergadering te Roermond op 6 Juni 1903 deden de Vos en ik voorafgaan door een voorexcursie in Z.-Limburg, die echter meer van een wandeltocht had, daar de Vos een lief- hebber van groote afstanden was. Wij legden den eersten dag 30 km af en de vangst had dan ook niet veel te beteekenen. Wij hadden echter nog een groot aantal levende kniptorren in onze sleepnetten toen wij vlak voor het diner bij Moeke Cuypers terug keerden. Men at toen nog aan table d'hôte en wij strooiden de kniptorren in de vele bloemvazen die op den langen tafel ston- den. Tijdens het maal kwamen de diertjes er uit te voorschijn en vertoonden hun kunsten tot schrik en vermaak der gasten, die ver- klaarden zulke dieren nog nooit gezien te hebben, een Belg be- weerde zelfs, dat zulke dieren in België beslist niet voorkwamen. De zomervergadering te Roermond is de eenige vergadering der N.E.V. waarin iets plaats greep dat op ruzie geleek. Het ging over het voorstel van Piepers om de herkiesbaarheid der bestuurs- leden af te schaffen. Piepers had een zeer sanguinisch tempe- rament en de sterke oppositie tegen zijn voorstel wond hem der- mate op, dat hij met de vuist op tafel sloeg. Het voorstel werd verworpen en Pie pers is na dien tijd op geen enkele vergadering meer verschenen, hij brouilleerde zich met zijn oude Haagsche vrien- den en is tot zijn dood toe blijven mokken. Deze houding van een overigens zoo verdienstelijk lid heeft voor eenigen tijd bepaald een schaduw over onze bijeenkomsten geworpen. Op 7 Juni ging de excursie naar Vlodrop en was zeer succesvol en den volgenden dag vertrok een vrij talrijk gezelschap weer naar Z.-Limburg. waar echter eenigszins stelselloos de tijd versnipperd werd over te veel verschillende plaatsen. Wij logeerden te Maastricht en bezochten DER NED. ENT. VER. IN DE LAATSTE HALVE EEUW 23 den Pietersberg, Houthem, Bunde, Meerssen en Gronsveld. Besloten werd om voortaan iemand aan te wijzen, die de voorexcursies zou organiseeren en voor het volgend jaar werd Leesberg daarvoor aangewezen. Nu was Leesberg een hoogst vermakelijk heer, die het leven met een zuidelijke luchthartigheid opnam. Hij had den bijnaam ,,entomologische sneltrein’ omdat hij zwaaiende met zijn net door het landschap stoof, zich nauwelijks den tijd gevende om nauwkeurig uit te zoeken wat hij gevangen had. Zijn regeling van de excursie naar Eibergen, die aan de zomervergadering te Winterswijk op 16 Juli 1904 voorafging, leek dan ook nergens naar. Het terrein was teleurstellend en tenslotte bleek, dat hij zich ook nog bij het nazien van het spoorboekje vergist had, zoodat wij den trein misten, die ons nog tijdig voor het diner in Winterswijk zou hebben gebracht. Tot straf werd Leesberg voor het station te Eibergen gejonast. Wij kwamen pas om 9 uur in het hotel de Klok, doch het bleek, dat de eenige gast behalve ons gezelschap er geen bezwaar tegen had gehad op ons te wachten. Dit was de heer Jurriaanse, directeur van de manège uit Leiden, die ons aan tafel op vele verhalen in ruiterlatijn vergastte. Het werd nog een heel gezellig en vroolijk avondmaal. De excursie op 17 Juli ging weer naar het Woold in de gebruikelijke luzevongersbrikjes. Ach- teraf bleek, dat ook de excursie naar Eibergen nog niet zulke slechte resultaten had opgeleverd, terwijl die naar het Woold bijzonder vruchtbaar was. Aan het diner na de vergadering was onze bard Dr. A. J. van Rossum op zijn best, hij improviseerde een grap- pig gedicht op het voorval van den vorigen dag terwijl de hotel- houder op champagne tracteerde, die hij door een weddenschap met mij verloren had. Voor de excursie naar het Woold moesten nl. drinkwaren worden. medegenomen en daar het snikheet was, vroegen wij verpakking daarvan in ijs, maar volgens den hotelhou- der was er in heel Winterswijk geen ijs te krijgen. Daarop wedde ik met hem dat ik voor ijs kon zorgen en hij ging die weddenschap aan. „Nu, zei ik, „dan ga ik dadelijk ijs halen voor de champagne waarom wij gewed hebben, laat het brikje maar inspannen.’ Ik reed naar de exportslachterij, waar mi. ijs moest zijn en kwam inderdaad met 2 pijpen ijs terug, die ik zelfs cadeau had gekregen en de heer Grim melt was zoo royaal om toen het heele gezel- schap op een glas panje te tracteeren. Daarna kwam van Ro s- sum eerst goed los met een daverend gezang op den Ignotus aenigmaticus van Miss Annie Turnbull Slosson. De 60ste zomervergadering werd gehouden te Driebergen op 20 Mei 1905. De oude garde kwam er natuurlijk op 19 Mei reeds bij- een waarbij zich H. W. van der Weele als nieuw lid aansloot. Het was een prachtige warme lentedag en wij zagen ‘s avonds de meikevers uit den grond te voorschijn komen. Ook de vergadering, die natuurlijk een feestelijk karakter droeg, werd begunstigd door prachtig weer, maar ‘savonds deed een onweersbui het weer om- slaan en den volgenden dag was het koud met hagelbuien, zoodat 24 Dr. D. L. UYTTENBOOGAART, DE GROOTE MANOEUVRES de excursie naar Maarsbergen geen pretje was. Toch leverde voor de coleopterologen het zeven van sphagnum nogal wat op. Op de excursies en vergadering te Oldenzaal in 1906 (verg. 21 Juli) werd een schaduw geworpen door den toestand van Leesberg, die sinds eenigen tijd lijdende aan een sloopende kwaal, toch nog aanwezig was, doch in een ander hotel logeerde dan de overige deelnemers omdat er op zeer bijzondere wijze voor zijn voeding gezorgd moest worden. Wij kregen toen reeds den indruk dat wij hem weldra verliezen zouden. Hij overleed dan ook op 8 Dec. 1906. Op de voorexcursie naar Losser achtervolgde Schuyt een Apatura iris, die op een gegeven oogenblik ging zitten op wat slechts een vochtig plekje leek. Schuyt deed een geweldigen zwaai met zijn net en viel tegelijkertijd in een mestput waarin hij tot zijn schouders wegzakte. Hij moest er zelf weer uit- krabbelen en daar iedereen uit zijn buurt trachtte te blijven leek het wel of er een indianendans om hem heen werd uitgevoerd. Op het diner na de vergadering had van Rossum fluks een gedicht gemaakt op Twenthe en de Apafura (die ontkomen was) hetwelk door alle aanwezigen uit volle borst werd meegezongen. De excur- sie op 22 Juli ging naar Denekamp onder leiding van Bernink, bij welke gelegenheid natuurlijk het Museum „Natura docet’ werd bezichtigd. De vergadering te Maastricht op 15 Juni 1907 werd voorafgegaan en gevolgd door excursies naar Maastricht, Eysden, Gronsveld, Bunde, Meerssen, Valkenburg en Gulpen, waaraan een talrijk ge zelschap deelnam. De coleopterologen waren toen bezeten door een Parniden-woede, zoodat alle steenen in de Geul en in de Gulp werden afgekrabd. Bij het kasteel te Gulpen is een oude water- molen, waarvan de bemoste in het water staande muren een goed vangterrein bleken. Terwijl Van der Hoop daar met zijn water- net ijverig aan het krabben was verloor hij zijn evenwicht en viel voorover in den molenput. Wij vischten hem er weer uit en holden met hem naar het kasteel. Daar bleek men gelukkig een badpak te bezitten, waarin van der Hoop zoolang in het zonnetje werd gezet tot zijn kleeren weer droog waren. Daar het een heldere warme dag was had het incident gelukkig geen onaangename ge- volgen. Schuyt glunderde wel eenigszins, want het was juist van der Hoop geweest, die hem het vorig jaar het hardst voor den gek had gehouden. Zeldzaam mooi weer begunstigde deze excursies en alleen al de lijst der coleoptera besloeg 6 pagina's in de Entom. Berichten. (E.B. II p. 203/10.) De vergadering te Tilburg op 18 Juli 1908 had plaats zonder een voorexcursie. Wel is waar was de oude garde, bestaande uit Brants, Everts, van der Hoop, Mac Gillavry, de Meijere, Schuyt, Uyttenboogaart, Veth, de Vos en van der Weele voltallig aanwezig, maar het was alsof in dit jaar de ware animo ontbrak. De excursie na de vergadering stond onder leiding van P. J. van den Bergh Lzn. en ging DER NED. ENT. VER. IN DE LAATSTE HALVE EEUW 25 naar de bosschen van Baesterhoeve onder Oirschot. Het terrein was prachtig, maar de langdurige droogte, die was voorafgegaan be- invloedde de resultaten zeer ongunstig. Aan de vergadering te Middelburg op 12 Juni 1909 gingen ex- cursies naar Bergen op Zoom en naar de omgeving van het fort te Vlissingen vooraf. Te Bergen op Zoom werden wij geleid door ons medelid oud-majoor la Fontijn, wiens uitroep gepaard met wijden armzwaai: „Allemaal terrein, heeren!’ een tijdlang als slagzin in de mode was, vooral als de vangst tegenviel. Op de vergadering zelve heerschte hevige verontwaardiging over het feit, dat het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen in het geheel geen notitie van onze samenkomst genomen had. Everts was zoo boos, dat hij zich versprak en zeide: „Mijnheer de President, wij zijn hier in de hoofdstad van Middelburg enz.’ Op deze ver- gadering en bij de excursie den volgenden dag naar Domburg en de manteling was Mr. C. van Nievelt voor het eerst aanwe- zig, die gedurende korten tijd als een ster van de eerste grootte aan onzen excursiehemel zou schitteren om helaas na zijn huwelijk spoorloos uit onze gelederen te verdwijnen. Daarentegen misten wij ten zeerste onzen bard Dr. A. J. van Rossum, die op 28 Jan. 1909 plotseling was overleden. De excursie werd begun- stigd door prachtig weer en alle deelnemers waren zeer voldaan over de resultaten. De vergadering te Terborg op 25 Juni 1910 werd voorafgegaan door voorexcursies bij Winterswijk, waar wij wederom in ons ge- liefd hotel de Klok logeerden. Tijdens den maaltijd te Terborg, die op de vergadering volgde, werd door den hotelhouder mede- gedeeld, dat een der hotelgasten een van de bestuursleden wilde spreken. Van der Hoop ging er heen en kwam terug met een paar groote wijdmonds-inmaakflesschen vol met dieren, die bedoel- de gast,een oud-Indischman, op Sumatra had verzameld en aan de leden, die er belangstelling voor hadden, wilde schenken. Natuur- lijk ontspon zich een debat hoe de inhoud moest verdeeld worden, waarop van Nievelt voorstelde om den inhoud der flesschen bij wijze van veiling aan den meest-biedende te verkoopen stuk voor stuk. Dit voorstel werd met enthousiasme aangenomen. Na afloop van den maaltijd ging men naar buiten, want het was een prachtige zomeravond, en onder het genot van een kopje koffie begon de veiling, waarbij van Nievelt op geestige wijze als afslager fungeerde. Het werd een heidensch spektakel, dat een tal- rijke menigte aantrok, die er voor de afrastering van den tuin naar keek. Telkens als er iets anders dan een insect te voorschijn kwam, bijv. een slang, een hagedis of zelfs een kalong ontstond er een wild gejuich en regende het kwinkslagen. Daar er tijdens de vei- ling de noodige poesjes werden gedronken, steeg de luidruchtig- heid tot dat er eindelijk een politieagent verscheen, die mededeelde, dat er zonder toestemming van het gemeentebestuur geen openbare veilingen mochten worden gehouden. Daar het intusschen reeds 26 Dr. D. LL UYTTENBOOGAART, DE GROOTE MANOEUVRES donker was geworden, hief men des te gereeder de zitting op. Vol- ledigheidshalve vermeld ik, dat er ook wel heel goede dingen uit de flesschen te voorschijn kwamen, o.a. een paar zeldzame Lucani- den. De excursie van den volgenden dag ging naar de Slangen- burg, waar vele goede vondsten werden gedaan. Vermelding verdient nog de onverwachte verschijning ter ver- gadering van ons correspondeerend lid Dr. P. Speiser uit Kö- nigsberg, die in Anholt vertoevende, even over de grens was ge- komen. Hij werd door Everts begroet met het adagium: ,,Wir schreien uns ja heiser, es lebe unser Speiser |’ Ik heb later nog wel eens aan dat oogenblik en aan de zoo levenslustige figuur van Speiser teruggedacht, toen, na de inflatie die op den oorlog 19141918 volgde, Speiser, geheel tot armoede vervallen en uit zijn ambt ontzet, omdat hij niet ,,Duitsch” genoeg dacht en voelde, bij mij om hulp aanklopte. In 1910 hadden wij den dood te betreuren van onzen trouwen excursionist Van der Weele, terwijl Snellen ons in 1911 ontviel, maar deze had al sinds verscheidene jaren niet meer aan excursies kunnen deelnemen. De vergadering te Valkenburg op 17 Juni 1911 werd voorafge- gaan door excursies bij Meerssen, Gulpen en Epen, waarvan vooral de laatste verscheidene nieuwe soorten voor onze fauna opleverde. De maaltijd na de vergadering was zoo geanimeerd, dat P. W a s- mann aan Rector Cremers vroeg of deze wel geld genoeg bij zich had om den wijn te betalen. Het aantal toasten was legio en vooral onze leden, die door hun priesterlijke waardigheid niet altijd trouwe bezoekers der vergaderingen kunnen zijn, hebben be- merkt hoezeer hun aanwezigheid op prijs werd gesteld. De zomervergadering op 22 Juni 1912 had plaats in het hotel de Plasmolen te Mook. De voorexcursionisten hadden direct de waterfietsen op den plas ontdekt en besloten president Oud e- mans een verrassing te bereiden. Toen deze aankwam, werd hij toegejuicht door een op de waterfietsen gezeten deputatie, die hem uitnoodigde het presidentschap te aanvaarden van de republiek, die zij op het Zwaneneiland hadden gesticht. De president moest daar- toe wijdbeens op de schuitjes van een der fietsen gaan staan het- geen, gezien zijn figuur, nu niet zoo erg gemakkelijk was. Zoo werd hij naar het „Witte Huis’ getransporteerd, hetwelk echter van naderbij bezien slechts wit was van de uitwerpselen der zwanen. De vertooning was echter hoogst vermakelijk, vooral toen op de terugreis twee leden van het „Congres te water raakten. Den volgenden morgen verlokte ons het mooie weer om in den tuin te ontbijten, waar wij echter ons maal moesten deelen met eenige jonge eenden, die gewoonweg op onzen schoot kwamen zitten. Een ander vermakelijk incident waren de pogingen, die een amoureuze vrouwelijke hotelgast aanwendde om den eenigen on- gehuwden voorexcursionist te verleiden. De zomervergadering van 17 Juni 1913 werd gehouden te Er- DER NED. ENT. VER. IN DE LAATSTE HALVE EEUW 27 melo, er gingen excursies aan vooraf in den omtrek en naar het Leuvenumsche bosch. De na-excursie ging naar Harderwijk, waar ijverig langs het strand der Zuiderzee werd verzameld. De resul- taten van deze excursie zullen mede van belang zijn voor hen, die de veranderingen wenschen te bestudeeren, die de oeverfauna heeft ondergaan door de afsluiting van het IJselmeer. De vergadering te Weert op 20 Juni 1914, hoewel door mij voor- bereid, heb ik niet kunnen bijwonen als gevolg van het ongeluk, dat mij in het begin van die maand in Engeland was overkomen. Uit latere mededeelingen bleek mij, dat zoowel vergadering als excursie voldoening gaven. Vergadering te Utrecht 12 Juni 1915. Op deze vergadering was EF. Valck Lucassen voor het eerst aanwezig en werd Sfeno- pelmus rufinasus Gylh., het snuitkevertje van Azolla als faunae nov. sp. getoond. De excursies gingen naar Doorn en Maarsber- gen, doch het weer was slecht. De coleopterologen deden evenwel nog goede vondsten door het zeven van Sphagnum in de vennen tusschen Maarsbergen en Doorn. Wij verloren in dat jaar onzen vriend Reuvens door den dood (13 Dec.). De vergadering van 24 Juni 1916 werd gehouden te Zwolle. Ik reisde er van Rotterdam heen in gezelschap van J. H. Jurriaan- se, die in het najaar van 1915 als lid was toegetreden en spoedig zou blijken een groote aanwinst ook voor onze voorexcursies te zijn, niet alleen door zijn moppen, maar vooral door zijn handigheid en onuitputtelijke behulpzaamheid. waardoor onze verzamelwerktuigen steeds werden hersteld en verbeterd. Ook waren er in zijn gezel- schap geen terreinmoeilijkheden meer, want hij was steeds gewa- pend met een tang, waarvoor zelfs prikkeldraad bezweek en als de excursie door drassig terrein ging, ook met een polsstok. Ge- durende ruim 10 jaren behoorde Jurriaanse tot de groep der getrouwen, die geen vergadering oversloegen, daarna bracht zijn hartstochtelijke natuur hem er toe om met hevigheid partij te kiezen voor Prof, Dr. E. D. van Oort's vermeende grieven tegen ons bestuur over onderstelde partijdigheid vóór het Zoöl. museum te Amsterdam tegenover dat te Leiden en dit vervreemdde hem niet alleen van zijn vroegere vrienden maar bracht hem er zelfs toe om in 1928 voor zijn lidmaatschap te bedanken. Hij is, helaas, blijven mokken tot zijn overlijden, niettegenstaande wij hem duidelijk lieten bemerken hoezeer wij zijn vriendschap op prijs stelden. Om nu tot de vergadering te Zwolle terug te keeren : deze werd voorafgegaan en gevolgd door excursies bij Ommen, die een bijzonder goed succes hadden, zoodat besloten werd, binnenkort daar ter plaatse de zomervergadering te houden. Aan de vergadering te Dieren op 9 Juni 1917 gingen excursies vooraf naar Laag Keppel en de Slangenburg bij Doetinchem. Van laatstgenoemde plaats per stoomtram naar Dieren terugkeerende zat ik tegenover van der Hoop en zag op diens broek een Rhamnusium bicolor zitten. Gij kunt U het beduusde gezicht van 28 Dr. D. L. UYTTENBOOGAART, DE GROOTE MANOEUVRES David voorstellen toen het dier naar mijn vangflesch verhuisde ! De excursie na de vergadering ging natuurlijk naar het natuur- monument Hagenau, terwijl, als ik mij wel herinner, toen voor het eerst de later zoo beroemde ,,smeercanissen’’ in actie traden. Deze lichtschuwe bezigheid met dievenlantaarntjes der lepidopterologen trok natuurlijk ook coleopterologen mede, die als het ware van den afval leefden. De volgende zomervergadering werd gehouden te Ommen op 22 Juni 1918. De voedselpositie was toen in ons land, vooral in het Westen, zeer slecht geworden en daar Jurriaanse van zijn broer, die daar in de buurt bekend was, het adres had gekregen van een eenvoudig logement te Ommen bij de brug over de Vecht, stelde hij mij voor daar onze tenten op te slaan. Er sloten zich nog eenige vrienden bij ons aan, die hun eischen naar comfort niet hoog stelden. De rest van het gezelschap logeerde in „Het Laer’. Onze keus bleek goed te zijn geweest, want het was daar bij de brug een waar luilekkerland wat de voeding betreft, terwijl de baas van het Laer van oordeel scheen te zijn, dat die Westerlingen, die het thuis toch niet goed gewend waren, vooral niet bedorven moesten wor- den. Toen onze vrienden na hun eersten ,,Laerimaaltijd' niet vol- daan en zelfs niet dankbaar bij de brug aankwamen vonden zij ons daar nog steeds schransende van het vette der aarde. Er ontstond nu een hevige drang om den maaltijd na de vergadering in ons logement te houden, maar de baas en zijn vrouw verzetten zich daartegen, want daarop waren zij heelemaal niet ingericht. Wij staken de koppen bij elkaar en al weldra bleek, dat Van Eecke de kookkunst meester was. Dus werd besloten, dat van Eecke als kok zou fungeeren om de vrouw van den baas in de keuken te helpen, terwijl ik de wijnkelder en andere natte waren onder mijn hoede zou nemen. Van Eecke ging onmiddellijk naar Zwolle telefoneeren om de noodige ingredienten voor een hors d'oevre en ik ging met den waard den wijnkelder inspecteeren om een wijnkaart samen te stellen. Veel keus was er niet, maar wat er was, was oud, want er werd blijkbaar niet dikwijls wijn gedron- ken. En zoo stond dan onmiddellijk na de vergadering van Eecke in de keuken met een wit schort voor en een dito kokmuts op zijn hoofd en ondergeteekende had al 's morgens met een blauw voor- schoot de noodige wijn uit den kelder gehaald om ze te temperee- ren. Het diner, waarbij Jurriaanse als voorsnijder fungeerde, werd een groot succes maar wat mij niet meeviel was het uitschrij- ven van de rekeningen, waarmede een deel van den gezelligen avond voor mij verloren ging. Ook de resultaten van de excursies stemden tot groote tevredenheid. Van Coleoptera werden bijv. 3 faunae nov. sp. en 2 nov. ab. gevonden. Smartelijk misten wij bij deze gelegenheid onzen besten vriend Veth, die op 19. Aug. 1917 overleden was. Het biologisch onderzoek van de Maas en hare oevers in Juli 1918, waarbij ik onze vereeniging vertegenwoordigde, behoort wel DER NED. ENT. VER. IN DE LAATSTE HALVE EEUW 29 tot mijn groote manocuvres maar niet tot die der vereeniging als zoodanig, zoodat ik het hier slechts terloops vermeld. Het weer was ons niet gunstig en het kampeeren in tenten geen onverdeeld ge- noegen, maar de stemming onder de deelnemers zoo opgewekt, dat ik er toch de prettigste herinneringen aan behouden heb. Op 14 Juni 1919 werd wederom te Valkenburg vergaderd, de eerste zomerbijeenkomst na het einde van den oorlog en die der- halve een zeer opgewekt karakter droeg. De eerste voorexcursie ging naar de helling bij Bunde, waar de Vos tot zijn groot ver- driet zijn exhaustor verloor. Aan tafel in hotel de l'Empereur (waar toen nog table d'hôte bestond) werd er onder ons druk over de „zuigflesch'’ van den ouden heer geredeneerd tot groote verbazing van de aanzittende niet-entomologen. Den volgenden dag gingen wij weer denzelfde kant uit, zij het met een ander einddoel. Toen wij zoo ongeveer op de hoogte waren van de plaats waar de Vos den vorigen dag de rimboe in was gegaan besloten er een paar van ons toch nog eens te gaan kijken, niettegenstaande de Vos verder peddelde onder den uitroep : „Het geeft toch niks!’ En zoowaar, wij vonden de zuigflesch. Wij betreurden het dat zij leeg was en dus werden er wat sprinkhanen en wantsen in gestopt en s avonds legden wij de zuigflesch onder het servet van de Vos. Wij had- den ons heel wat van zijn verrassing voorgesteld als hij zijn servet zou opnemen, maar er kwam niets anders uit dan : „Ajasses, wat flauw.’ De excursies gaven prachtige resultaten, van de coleoptera zijn alleen al 6 faunae nov. sp. te vermelden. De zomervergadering te Bergen-op-Zoom den 12den Juni 1920 was weder een hoogtepunt, daar het 75-jarig bestaan der Vereeni- ging herdacht werd, waarvoor in het genre van een promotie-plaat een serie geestige teekeningen werd uitgereikt. Een talrijk gezel- schap kwam in het hotel de Draak bijeen en na de vergadering was er voor een echte feestmaaltijd gezorgd. Terwijl wij daarmede bezig waren kwam een muziekcorps aan onze vereeniging een aubade brengen en het bestuur moest zich op het balcon vertoonen om de hulde der burgerij in ontvangst te nemen. Bij die gelegen- heid geraakten eenige oude heeren, waaronder Everts en Brants zoozeer in extase, dat zij op het balcon een cancan dans- ten. Wij hadden een voorexcursie in de buurt van Vlissingen ge- maakt, waarbij o.a. Cillenus lateralis werd gevangen en de na- excursie ging langs de Schelde tot bij Woensdrecht en leverde prachtige resultaten op. Wij moesten ditmaal het vroolijke gezel- schap van van Nievelt ontbeeren, die in 1919 als lid had bedankt. Van de excursies voor en na de vergadering te Winterswijk op 8 Juni 1921 is te vermelden dat Klynstra en De Vos van het overige gezelschap afdwaalden en bij een boerderij terecht kwa- men, waar Klynstra naar binnen ging om iets te drinken te vragen. Volgens de gastvrije gewoonte der Achterhoekers kreeg hij natuurlijk melk in plaats van water en terwijl hij bezig was 30 Dr. D. LL UYTTENBOOGAART, DE GROOTE MANOEUVRES daarvan te genieten, ging de boerin naar buiten doch kwam on- middelijk weer terug roepende tegen Klynstra „Zeg boas, ge meugt wel's op oe zeuntje passen, die zit in de stront te roeren.” Nota bene: het ,,zeuntje” was de 70 al een paar jaar gepasseerd en de onderstelde vader even 40! De vergadering te Beetsterzwaag op 10 Juni 1922 zal bij de deel- nemers nog lang in herinnering zijn gebleven. Voor de meesten was dit gedeelte van Friesland, waar op mijn voorstel de vergade- ring was belegd, nog terra incognita en zij stonden verbaasd over de prachtige oude bosschen en de uitgestrektheid van de natuur- terreinen, zoodat eenige ontstemming over de slechte aansluitingen en de lange reis spoedig geweken was. Ook hadden met echt Frie- schen gemeenschapszin de beide hotelhouders, wier logementen naast elkander gelegen waren, het zoo geregeld, dat wij beurt om beurt gezamenlijk in ieder hotel aten, hetgeen de gezelligheid ten goede kwam. Van de excursie memoreer ik het volgende grappige voorval : een stelletje coleopterologen hadden een paar zeldzame Carabiciden gezien aan den oever van een echte stinksloot midden in het dorp, maar ze niet kunnen bemachtigen. Jurriaanse wist echter raad, hij nam een losstaande badkuip uit het hotel op hoofd en schouders, zoodat die als een zonderling scoort mantel om zijn rug hing, nadat hij een paar andere vrienden elk met een emmer en een putschep bewapend had. Zoo ging de stoet naar de sloot. Eerst werd de kuip met de emmers halfvol water gevuld en daarna met de putscheppen telkens een kwak stinkmodder van den slootrand daarin gegooid. Het resultaat was verbluffend, zeldzame carabiciden, staphyliniden en andere oeverdieren werden zoo in aantal buitgemaakt. Nu denkt de lezer wellicht, dat deze zonderlinge vertooning mid- den in het dorp een groote nieuwsgierige en daardoor hinderlijke menschenmenigte moest aantrekken, maar dan kent hij de Friezen slecht; rustig ging ieder zijns weegs of bleef hoogstens een oogen- blik staan om even te kijken wat er aan de hand was. Dit avontuur vindt men wetenschappelijk beschreven in E. B. Nr. 127 p. 104. Des avonds waren de smeercanissen sterk in actie want er is een bosch- rijk terrein vlak bij de hotels en algemeen was men over de vangsten tevreden. Vermelding verdient nog de aanwezigheid als gast van G. van Son, die thans nog conservator aan het museum te Pretoria is. In 1938 maakte ik in zijn auto den tocht naar de Zout- pansbergen en door het Krüger-wildreservaat. De zomervergadering op 16 Juni 1923 werd weder te Valkenburg gehouden. Ik woonde toen te Renkum en besloot er per fiets heen te gaan, waarbij mijn vrouw mij vergezelde. Op den eersten dag, 12 Juni, woei er een stijve bries, die bij vlagen zoo sterk was, dat bijv. op de brug over de Niers bij Gennep mijn vrouw met fiets en al tegen de leuning van de brug gedrukt werd, maar het gelukte ons toch Venlo te bereiken, op 84 km van ons uitgangspunt. Na een bad en een goed maal in Hotel Wilhelmina maakten wij nog een wan- DER NED. ENT. VER. IN DE LAATSTE HALVE EEUW. 31 deling door de stad. Den volgenden dag namen wij het wat kalmer op en daar het mooi warm weer was, werd er onderweg nu en dan verzameld. Wij logeerden die nacht in Sittard. Den 14den Juni gin- gen wij onder voortdurend druilerigen regen weer op weg en ge- bruikten de lunch in Heerlen. Daar de regen niet ophield, gevoelde ik neiging om vandaar maar per trein naar Valkenburg te gaan, maar mijn vrouw wilde de fietstocht niet opgeven. Druipend kwa- men wij in Valkenburg aan, met gejuich door het daar reeds ver- zamelde gezelschap entomologen begroet. Daaronder was ook onze goede vriend Kerkhoven, enthousiast en levenslustig als altijd. Niemand vermoedde toen, dat wij hem voor het laatst in ons midden zagen, want hij overleed plotseling in het voorjaar van 1924. Er werden vruchtbare excursies gemaakt in het Geuldal en op den St. Pietersberg. De ondervinding van het vorig jaar schrikte mij niet af om wederom per fiets van Renkum naar Oisterwijk te gaan om de vergadering op 21 Juni 1924 bij te wonen. Ditmaal ging ik alleen op een snikheeten dag, dwars door de Betuwe en Maas en Waal en kwam wederom druipend, maar nu van het zweet, om 4 uur in Oisterwijk aan. Ik had mij vooraf verheugd op een heerlijk bad in Hotel Bosch en Ven, maar kwam van een koude kermis thuis, want uit de kraan en uit de douche vloeide traag een soort tomatensoep, die voor water moest doorgaan. Dit vloeibare ijzererts bleek de eenige watervoorziening van het hotel te zijn, zoodat wij 's avonds twee kogelfleschjes spuitwater mee naar boven namen, één om onze tanden te poetsen en één om s morgens bij het opstaan iets te drinken te hebben. Het hotel was nog in een ander opzicht merkwaardig, het krioelde er namelijk van Lyctus canaliculatus, die misschien van plan waren om door afbraak van het gebouw aan latere aspirant-gasten veel teleurstelling te besparen. Jurri- aanse, die beweerde bevriend te zijn met een sigarenfabrikant ter plaatse, kwam uit het dorp met een assortiments-kist met de prachtigste sigaren terug, waarvan wij na den maaltijd heerlijk ge- noten. Hij is echter geschrokken, toen hij later de rekening kreeg. Het warme weer bleef aanhouden zoodat er na de excursie druk ge- bruik werd gemaakt van de zwemgelegenheid in het Staalbergven. Midden in het ven bemachtigde een van ons een Dytiscus, die bij nader onderzoek een lapponicus bleek te zijn. Onmiddellijk werd besloten een schip voor die walvischvangst uit te rusten. Daartoe was echter slechts één boot beschikbaar, die zoo lek bleek te zijn, dat er twee man voortdurend moesten hoozen terwijl er één roeide. Toch bemachtigde deze entomologische marine een aantal exem- plaren en nu besloten we Everts, die bij de vangst niet aanwezig was, eens prettig te verrassen. Wij maakten daarbij gebruik van zijn gewoonte om den maaltijd met een teug bier te beginnen en stelden vooraf bij zijn bord een glas bier, waarin een paartje Dytis- cus lapponicus zwom. Het glas werd met een schoteltje toegedekt. Toen Everts aan tafel ging zitten en het zonderlinge aquarium ont- 32 Dr. D. L. UYTTENBOOGAART, DE GROOTE MANOEUVRES dekte keek hij eerst eenigszins beduusd over wat hem een ongepaste grap scheen, maar zijn enthousiasme kende geen grenzen, toen hij bemerkte met welke soort hij te doen had. Ook in andere opzichten leverden de excursies buitengewoon veel op, getuige het feit, dat wij daarvan nu voor het eerst ook eens een lijst van Lepidoptera aantreffen (E.B. VII Nr. 161 p. 317—321), welke niet minder dan 94 soorten bevat, waarvan vele de aanduiding „op smeer achter hun naam hebben. Het gunstige weer was oorzaak, dat er van 20 tot 24 Juni verzameld werd. In hetzelfde jaar bereidde ik met Lucassen de zomervergade- ring en de excursies te Ootmarsum voor en wij begaven ons op 1 Oct. daarheen per fiets op weg. Vermelding verdient, behalve het feit, dat het van 1—4 Oct. prachtig warm weer was, de voort- varende houding van den hotelhouder Scholten, die op onze opmerking, dat het hotel eigenlijk te klein was om ons te kunnen bergen, antwoordde: „dan laat ik het eenvoudig vergrooten en zorg dat het klaar is als U komt’. En hij heeft woord gehouden en die zomervergadering te Ootmarsum op 6 Juni 1925 met daaraan verbonden voor- en na-excursies is een groot succes geworden. Alles werkte dan ook mede: prachtig warm zonnig weer, uitste- kende verpleging in het hotel (waar wij niet alleen de vergadering in den tuin hielden maar ook alle maaltijden in de open lucht ge- bruikten), het lekkere krentenbrood en de gastvrijheid van den heer Laan, den eigenaar-bewoner van het kasteel Singraven, die niet alleen zijn park voor ons openstelde, maar ons er bovendien een vorstelijke avondpartij met muziek aanbood. Vooral dit laatste was een hoogtepunt voor de meesten van ons, die te voren wel nooit een garden party in Engelschen stijl zullen hebben bijgewoond. Zoo werd deze vergadering een waardige herdenking van het 80-jarig bestaan onzer vereeniging. Wij misten echter zeer de aan- wezigheid van onzen trouwen vriend Van der Hoop en konden niet vermoeden dat de ziekte, die zijn komst verhinderde, zoo snel een fatalen keer zou nemen, hij overleed den 15 Juli 1925. De Zomervergadering te Laag Soeren op 19 Juni 1926 heb ik niet bijgewoond omdat mij kort te voren op een excursie bij Wa- geningen een ongeval was overkomen door het slippen van mijn fiets. Ik ben toen dicht op het randje van den dood geweest door een geinfecteerde wond, maar het is ten slotte goed afgeloopen. De vergadering te Vaals op 28 Mei 1927 bracht ons in een voor ons nog geheel onbekend gedeelte van Limburg. Het weer was mooi maar koud (het vroor in den nacht van 27 op 28 Mei), maar toch vielen de vangsten erg mede. Wij misten onzen excursionist Schuyt, die in het vroege voorjaar was overleden. De gelederen der oude garde begonnen te dunnen, maar wij zullen straks zien dat wij ook voor verliezen onder de jongeren niet gespaard bleven. Gelukkig vulde zich het getal der voor-excursionisten geregeld weer aan en vermeld ik hier speciaal Van Wisselingh als vurig lepidopteroloog. DER NED. ENT. VER. IN DE LAATSTE HALVE EEUW 33 De vergadering van 16 Juni 1928 werd gehouden aan de Lutte bij Oldenzaal. Wij misten daarbij tot onzen spit Jurriaanse, die als lid had bedankt. Het weer was ons opnieuw gunstig en de excursies leverden heel wat op. Op een weitje vlak tegenover het hotel zagen wij rustig een prachtige hinde met haar kalfje grazen, die stellig wel uit het Bentheimer woud afkomstig zullen zijn ge- weest. In 1928 hadden wij den dood te betreuren van twee nog jonge leden, die tot den engeren vriendenkring behoorden, nl. Balfour van Burleigh en Tutein Nolthenius. Op 12 Mei 1929 togen velen onzer naar den Haag om Everts met zijn tachtigsten verjaardag geluk te wenschen. Van de zomervergadering te Breda op 19 Juni 1929 en de daar- aan verbonden excursies is niet veel te vermelden. Men kreeg den indruk dat de ware animo ontbrak. Bij de excursie op het land- goed den Hondsdonk werd een groote alleenstaande duiventil ge- vonden, waarvan wij ons heel wat voorstelden, maar het inwendig onderzoek, waarbij vooral Van der Wiel zich zeer verdienstelijk en smerig maakte, leverde al heel weinig op. Hoewel niet tot de groote manoeuvres behoorend, verdient toch vermelding dat de wintervergadering in 1929 op 16 Februari te Wageningen werd gehouden. Ik had het genoegen mijn ouden vriend Everts het bijwonen van die vergadering mogelijk te kunnen maken door hem bij mij te Renkum te logeeren. De zomervergadering te Assen op 28 Juni 1930 werd weer zeer druk bezocht en door mooi weer begunstigd. Wij maakten voor- excursies in het Asser bosch en naar Anlo, terwijl de na-excursie naar Norg ging. Bij de laatste deed zich een grappig incident voor. Het terrein was een verwaarloosd eikenbosch en in dien staat voor ons natuurlijk ideaal. Enkele doode eiken met losse schors stonden nog overeind. Op een daarvan werd een ex. van Thymalus limbatus F. Faunae nov. spec. gevangen en Everts opperde het denk- beeld dat er onder de schors boven in den boom wel meer zouden zitten. Er was een boschwachter bij de hand die zeide : „Nu als de heeren kans zien dien boom omver te krijgen, gaat dan Uw gang maar’. Theo Oudemans wist raad. Hij had in zijn auto een paar sterke riemen en touwen, die moesten dienen om eventueel een anderen wagen te kunnen sleepen of zelf gesleept te worden en dat werd alles aan elkaar geknoopt of gegespt ; toen klom een van de jongsten in den boom en bevestigde stevig een lus om den top en toen alle man aan het trekken en het gelukte den boom te laten vallen ; hij brak vlak bij den voet af. In een oogenblik zat het heele gezelschap schors te pellen en een flink aantal Thymali kon ver- deeld worden. Inmiddels waren er heel wat dorpelingen om ons heen verzameld, wier verbaasde gezichten een opname waard zou- den zijn geweest. Ook het gezeef en gesmeer en het zwaaien met netten in het Asser bosch trok veel ongewenschte belangstelling. Het was helaas de laatste maal dat wij Everts op een zomer- vergadering zouden zien, 34 Dr. D. LL UYTTENBOOGAART, DE GROOTE MANOEUVRES De zomervergadering op 6 Juni 1931 werd wederom te Valken- burg gehouden. Z. Limburg heeft steeds een sterke aantrekkings- kracht op de entomologen zoodat de opkomst groot was. Wij maak- ten een voorexcursie naar Vaals, waar wij in het logementje bij het Vierlandenpunt logeerden. Het was bij deze gelegenheid dat Mac Gillavryen Valck Lucassen in de bladrozetten van een Saxifraga (gekweekt) in den tuin in aantal een Ofiorrhynchus verzamelden, die als veterator m. nov. sp. beschreven werd en over welk dier een zoo hevige strijd ontbrandde, dat de literatuur daar- over te zamen reeds een aardig boekdeel vormt. Voor den Fran- schen wijnbouw zou deze ontdekking later van economisch belang blijken. Op weg van Vaals naar Valkenburg verzamelden wij bij Gulpen en Schin op Geul, terwijl de na-excursie in de buurt van de hermitage en Oud-Valkenburg gehouden werd. Het weer was ons steeds gunstig. De oude garde leed twee ernstige verliezen door het overlijden van Brants op 10 September 1931 en van Everts op 9 Juni 1932. Aan de vergadering te Doetinchem op 18 Tuni 1932 ging een excursie vooraf in de omstreken van Didam onder leiding van ons medelid Scholten uit Lobith. Wij logeerden daar in een loge- mentje waar ons ‘savonds de gebraden duiven in den vorm van een aantal Choleva's zooal niet in den mond dan toch op tafel vlogen, die afkomstig bleken te zijn uit nesten van de huiszwaluw. Bij die gelegenheid bezochten wij ook 's Heerenberg ; op de wan- deling daarheen moesten wij over Duitsch gebied en klonk, zoodra wij de douane gepasseerd waren, het bevel: „netten en parapluies opbergen, hier begint de Duitsche fauna !”. De na-excursie ging weer naar den Slangenburg, doch bleek het terrein daar sinds ons vorig bezoek wel verarmd te zijn. Bij onze omzwerving in die buurt kwamen wij bij een boerderij, waar wij wat wilden uitrusten. Hoewel het gezelschap uit een tiental personen be- stond, werden niet alleen voor allen stoelen naar buiten gedragen, maar werden wij nog op melk en op brood met worst onthaald. Weer een staaltje van Achterhoeksche gastvrijheid ! De vergadering op 17 Juni 1933 te Delden kenmerkte zich door buitengewoon warm weer, zoodat de beste vangsten 's avonds plaats hadden en de smeerders een buitengewone activiteit ontwikkelden. Ditmaal hielden wij een na-excursie van eenige dagen in de buurt van Denekamp, maar een onweer bracht zulk een afkoeling dat in het hotel aldaar zelfs de centrale verwarming werd aangelegd. De oogst viel dan ook niet mede. Mijn vrouw zou mij met de auto ko- men afhalen, doch was den naam van het hotel vergeten. Vlak bij Denekamp klampte zij een paar marechaussés aan die zij vroeg of deze ook wisten waar een vijftal heeren, die stellig door hun ge- dragingen argwaan moesten opwekken, logeerden. Zij antwoordden niets verdachts te hebben opgemerkt, maar of die heeren van lek- ker eten hielden? En op haar bevestigend antwoord werd haar prompt het hotel gewezen waar wij verblijf hielden. DER NED. ENT. VER. IN DE LAATSTE HALVE EEUW 35 Kort daarop leden wij opnieuw een verlies door het overlijden van Lycklama a Nyeholt op 25 Juni, terwijl onze president Oudemans, die reeds de laatste twee jaren geen vergadering meer had kunnen bijwonen, op 20 Februari 1934 stierf. De volgende zomervergadering had plaats op 9 Juni te Epen. Mijn vrouw en ik maakten toen een kuur in Spa en waren zoo- doende in de gelegenheid om Mac Gillavry, die uit Brussel kwam, te Verviers af te halen en met onze auto naar Epen te brengen. Wij genoten daar van het prachtig uitzicht vanuit het hotel „Ons Krijtland'” en van de sappige smokkelverhalen van den waard, waarvan mij nog bijgebleven is dat van de luxe-auto waarin de varkentjes door de vensters keken. De excursies in de bosschen en langs de Geul waren zeer bevredigend, terwijl de ontdekking van een smokkelaarskroegje, waar men heerlijk bier voor een dub- beltje per tumbler kon krijgen, een vertroosting voor de dorstigen was. Op deze vergadering was J.J. de Vostot Nederveen- Cappel aanwezig, die van toen af bij de manoeuvres een waar- dig plaatsvervanger van zijn vader zou blijken te zijn, wiens gezel- schap wij reeds een paar jaar hadden moeten missen. Mr. L. H. D. de Vostot Nederveen Cappel overleed op 23 Sept. 1934 als laatste van hen-die voor mij de oude garde waren geweest. Van dat oogenblik af moest ik mijzelf daartoe rekenen, misschien had- den anderen dat reeds eerder gedaan. Op 22 Juni 1935 zouden wij eindelijk weer eens in Zeeland en wel te Haamstede vergaderen in het hotel de Schouwsche Boer, vlak bij het vliegveld gelegen. Eenigen van ons besloten om de reis heen en terug eens op zeer verschillende manieren te maken en zoo vertrok ik dan om 8 uur ‘smorgens uit Haarlem op 19 Juni; in Leiden, den Haag en Roozendaal werd het gezelschap in den trein steeds grooter en zoo spoorden wij tot Goes, waar wij lunchten en de stad bezichtigden. Daarna op de fiets naar Katsche Veer, onder- weg al verzamelende en per boot naar Zierikzee. Ook daar weer eerst bezichtiging van de stad en toen op de fiets, maar inmiddels was er een storm met regenbuien opgestoken en het bleek al weldra dat wij er op den dijk niet tegenop konden. Dus moest de terug- tocht worden aanvaard en te Zierikzee gewacht tot er een stoom- tram naar Haamstede ging. Eerst om 8 uur ’s avonds kwamen wij in het hotel aan en had ik toen precies 12 uur over de reis gedaan. Gelukkig beterde het weer de volgende dagen, zoodat de excursies toch een groot succes werden. Vooral de slikken bij Westenschou- wen leverden, behalve smerige en natte schoenen, nog een goede buit aan zeldzame insecten. Van der Wiel maakte zich bij het hotel verdienstelijk als boomklimmer om een zeldzame /pide te bemachtigen. De terugreis per vliegtuig had een heel ander karakter dan de heenreis. Inclusief het oponthoud te Waalhaven duurde de reis van Haamstede naar Schiphol precies 40 minuten. 20 Juni 1936 vergaderden wij te Leersum in het hotel De Donder- 36 Dr. D. LL UYTTENBOOGAART, DE GROOTE MANOEUVRES berg, in welks nabijheid wij prachtige terreinen voor onze excursies hadden. Vlak tegenover het hotel het landgoed Broekhuijzen, om Amerongen heen de uitgestrekte bosschen van de familie Ben - tinck en dan de vennen en moerassen tusschen Leersum en Maarsbergen, waar het sphagnumtrappen weer ijverig beoefend werd. Bovendien bleek het hotel een beroemde keuken te hebben, hetgeen wij den eersten dag al, voor het diner, bemerkten aan de komst van talrijke Utrechtsche studenten. Ook ditmaal troffen wij gunstig weer zoodat deze bijeenkomst nu nog in prettige herinnering is bij de deelnemers. Op 12 Juni 1937 had de zomervergadering te Venlo plaats, maar in een ander hotel dan in 1898, daar de toen door Van den Brandt uitgezochte gelegenheid niet meer bestond. Wij kwamen een paar dagen te voren en richtten onze eerste schreden weer naar den voet van het hoogterras. Doch welk een teleurstelling ! Van een stille plas, die in 1898 droomerig het blauw van den hemel weerspiegelde tusschen zanderige oevers, was een lawaaierig zwem- bad gemaakt, verderop was het hoogterras afgegraven en van zijn vegetatie beroofd. Kale ontsluitingen waar tevoren de klimplanten in guirlandes naar beneden hingen, de oude watermolen en de beek verdwenen, kortom een vernield en geschonden landschap. Wij hebben ons erin geschikt en zelfs van het zwembad gebruik gemaakt en ten slotte toch nog een bevredigende jachtbuit verzameld, waar- toe ook een excursie naar Swalmen heeft bijgedragen. Men zal bemerken dat er in het vervolg van dit verhaal geen grappige incidenten meer voorkomen en inderdaad, als ik mij de indrukken dier bijeenkomsten weer voor den geest roep, dan komt het mij voor dat de donkere schaduw der komende benarde tijden toen reeds over ons heenviel. Een entomoloog is uit den aard der zaak geen lichtzinnig mensch, hij is vooral niet modern in den zin van bioscopen, coctails en dancings, maar hij geniet het leven op een verfijnde manier in nauwe aanraking met God's wonderbare schepping. Zijn genieten en zijn humor uiten zich op andere wijze dan in gebral en uitzinnige bewegingen bij jazzmuziek maar daarom is hij zeker wel gevoeliger voor naderend onheil. Ook de jongeren onder ons beseften reeds dat wij op een vulkaan leefden, die op het punt stond uit te barsten en dit besef drukte zijn stempel op hun levensuitingen. De uitbundigheid, waarvan wij in vroeger jaren zoo dikwijls genoten hadden, ontbrak. Maar, goddank, de gezellig- heid der zomerbijeenkomsten is gebleven, zelfs nog in de eerste jaren van den wereldoorlog. De laatste zomervergadering, die nog niet door het naderend onheil sterk beïnvloed werd, was die te Beetsterzwaag op 2 Juli 1938. Op 30 Juni ging ik reeds op reis met Klijnstra, de Vos en Lucassen. Het stormde en regende en het overstappen op de lange reis op open perrons, sjouwende met onze bagage in den gietregen was geen pretje. Maar ziet, den volgenden dag scheen de zon en zoo verlieten wij welgemoed den volgenden morgen het DER NED. ENT. VER. IN DE LAATSTE HALVE EEUW 37 hotel De Herder, het eenige dat was overgebleven, op weg naar Olterterp. Dien dag kwamen er nog verscheidene voor-excursio- nisten o.a. Van der Wiel met de nachtboot Amsterdam— Lemmer. Op de vergadering waren slechts 16 leden aanwezig, mais les absents ont eu tort, want zoowel het daar behandelde als de verschillende excursies waren hoogst interessant. Van de laatste vermeld ik slechts die op het landgoed Luuswold, waar wij tal- rijke Sesia's uit de boorgaten hunner larven in populieren te voor- schijn zagen komen en in aantal een zeldzamen boktor onder de schors van een dooden Pinus verzamelden. De boschwachter en zijn zoon begrepen niets van ons enthousiasme : „Hoe kunnen de heeren dat nou toch zoo mooi vinden, terwijl wij ons doodschamen dat Mevrouw (de eigenares) den boel zoo laat verwaarloozen". Ja, maar dat kwam nu juist in onze kraam te pas! Naar Texel, waar wij op 3 Juni 1939 vergaderden, vervoerde Bentinck, Prof. de Meijere, Corporaalen schrijver met zijn auto, zoodat wij een gemakkelijke reis hadden. Het hotel Ca- lifornié bleek zeer genoegelijk te zijn, niet alleen door zijn eigen- aardige inrichting, doch ook door de hulpvaardigheid en vriende- lijkheid van den hotelhouder en zijn echtgenoote. De excursies be- paalden zich niet tot de Koog en de daaraan grenzende terreinen, doch strekten zich ook tot andere gedeelten van het eiland uit. Aan het N.O. strand filmde ik het eigenaardige bedrijf van coleoptero- logen met hun zuigflesschen. Op 17 September 1939 leed onze vereeniging wederom een groot verlies door het overlijden van Frans Valck Lucassen. De zomervergadering op 15 Juni 1940 werd gehouden te Amster- dam. Er werden bij die gelegenheid geen excursies gehouden. In 1941 waren de spoorwegverbindingen weer hersteld en werd de zomervergadering op 28 Juni gehouden te Nieuwersluis in het hotel De Kampioen. De Vos en schrijver waren de eerste voor- excursionisten en wij gingen naar Kortenhoef, waar wij een roeiboot huurden en de plassen gingen verkennen. De V os, die nog nooit geroeid had, wilde het ook eens probeeren en ik gaf hem zoo goed mogelijk les, maar vergat helaas hem voor één ding te waarschuwen en ik vrees dat hij dientengevolge nog verschillende dagen door zijn partes posteriores op onaangename wijze herinnerd zal zijn aan die roei-excursie. Maar de vangst was goed en dat zal een troost zijn geweest. De algemeene excursie ging naar de buitenplaats Over- Holland, terwijl wij nog na-excursies maakten naar Loosdrecht en langs de Alambertskade. Aan het ouderwetsche hotel hebben wij wel grappige herinneringen betreffende overmaat van rauwe sla en spiegeleieren met ham en gebrek aan bier en borrels. De zomervergadering op 20 Juni 1942 had plaats te Bergen N.H. en geleerd door de ervaring van het vorige jaar heeft de secretaris nu tijdig bij de Amstelbrouwerij aangeklopt en niet vergeefs, want deze had een extra vaatje naar het hotel gezonden waar wij ver- gaderden zoodat wij geen dorst geleden hebben. Ditmaal waren er 38 Dr. D. L. UYTTENBOOGAART, DE GROOTE MANOEUVRES meer voor- en na-excursionisten en hoewel de smeercanissen hun bedrijf niet konden uitoefenen wegens de verduisteringsvoorschrif- ten, hebben toch ook de Lepidopterologen zich duchtig geweerd. De verschillende excursies hebben nog heel wat opgeleverd niettegen- staande het grootste deel der duinen door de moffen was ,,gesperrt’’. Wij troffen prachtig weer en het was vol zomergasten en dagjes- menschen in Bergen niettegenstaande de hinderlijke aanwezigheid van een groot aantal van het „Herrenvolk’. De zomervergadering op 3 Juli 1943 werd gehouden te Utrecht en den dag daarop werd een excursie gemaakt naar de buitenplaats Gooilust te 's Graveland. Het was een snikheete dag en de vangst viel niet mede, mmaar wij hebben genoten van de prachtige natuur. In 1944 was de toestand reeds zoo spannend geworden, dat er geen excursie op de zomervergadering te Amsterdam kon volgen, maar ik heb getracht daarvoor eenige vergoeding te geven door aan het einde der vergadering de aanwezigen in gedachten mede te nemen op een excursie naar de Canarische eilanden. Zoo ben ik dan gekomen aan het einde van mijn relaas van de onuitwischbare herinneringen aan een halve eeuw vriendschap, na- tuurgenot en wetenschap tot een heerlijke trilogie vereenigd. Wat zal de toekomst brengen ? Zullen wij het werk weer kunnen her- vatten op den ouden voet? Ik vrees dat het antwoord daarop ont- kennend zal moeten luiden. Ons arme vaderland is te zeer geschon- den en uitgeplunderd door de barbaren, die wreeder en gemeener waren dan Attila's Hunnen en Dzjengis Chan's Kirgiezen, dan dat wij in de eerste jaren in staat zouden zijn om weer overal heen te reizen en alle begeerlijke terreinen te betreden. Moge dan boven- dien niet de financieele débacle weer in de eerste plaats gewroken worden op onze Asschepoetster der wetenschappen, de Entomologie, want ik eindig deze herinneringen met de volgende waarschuwing : „Hoe meer men aan voedsel uit den bodem wil en moet halen, hoe intensiever de landbouw en veeteelt beoefend worden, des te groo- ter kans geeft men aan de schadelijke insecten om zich op onrust- barende wijze te vermeerderen. Het is nog heelemaal niet zeker dat de mensch dien strijd zal winnen, want de insecten beschikken over een ondervinding van wel 100 millioen jaren, de mensch slechts over die van hoogstens één millioen. (Vrij geciteerd uit: Howard „Man and Insect"). Onontbeerlijk in dien strijd is de wetenschap der entomologie, zoowel de systematische als de toegepaste, die een onverbreekbare eenheid vormen. agora Het eeuwfeest van „Mijnheer Prikkebeen” door D. MAC GILLAVRY Het toeval brengt ons soms op totaal onverwachte paden. 't Was in 1942, dat ik na lange vertraging eindelijk in handen kreeg het verslag van de vijfde bijeenkomst der Duitsche entomologen. Op die bijeenkomst had Bryk, de Zweedsche kunstenaar en entomo- loog, een voordracht gehouden over de rol van de toegepaste kunst en wel over het gebruik, dat kunstenaars maken van mooie natuur- voorwerpen, waar zij reeds als kind goed mee vertrouwd zijn ge- raakt. Het betrof hier den Apollo-vlinder voor illustraties. Bryk wijst er op, dat het uitsluitend Zwitsersche en Zweedsche kunste- naars zijn, die den Apollo-vlinder voor hun illustratief werk ge- bruikten en bij uitzondering nog een enkele Zuid-Duitscher. Het zijn dus artiesten, die deze vlinder uit eigen aanschouwing goed kenden of gekend hadden. Toen ik het artikel aan mijn oudste dochter liet lezen, vertelde ze mij, dat zij onlangs een oud prentenboek gezien had, dat blijkbaar het prototype was van onzen Prikkebeen. In die oude uitgaaf nu kwam o.a. een prentje voor, waarin de Apollo-vlinder geteekend was, en dit had haar aandacht getrokken, omdat dit prentje evenals verschillende andere in het ons welbekende kinderboek „Mijnheer Prikkebeen” ontbrak. Mijn nieuwsgierigheid was gewekt en ook ik kreeg die oude uitgaaf van 1846 ter inzage. Het bleek een herdruk te zijn van een verhaaltjes-serie, oorspronkelijk verschenen op de omslag-pagina van een der eerste jaargangen van het Fransche ge- illustreerde weekblad l'Illustration, het weekblad, dat dergelijke prentjes-seriën met korte onderschriften steeds bleef handhaven. Naspeurende bleek het, dat de oorspronkelijke uitgaaf in 1845 verschenen was. Omdat dit jaar hetzelfde is als dat, waarin onze Nederlandsche Entomologische Vereeniging opgericht werd en om- dat Prikkebeen een zoo groote suggestieve kracht geweest is om in kinderen belangstelling voor de insecten, vooral voor de vlinders te wekken, ben ik mij steeds meer in het onderwerp gaan verdiepen, tot ik een dergelijken overvloed van gegevens bij elkaar kreeg, dat het mij de moeite waard leek, het 100-jarig jubileum van onzen Prikkebeen met dat van onze vereeniging te verbinden. Ziedaar de oorsprong van dit artikel. Op onzen „Mijnheer Prikkebeen' stond als auteur vermeld R. Töpffer. Laat ik u dus eerst bekend maken met Töpffer, die wel nooit gedroomd zal hebben, dat zijn verhaaltje als amusement voor groote menschen bedoeld, later tot kinderprentenboek gemetamor- phoseerd zou worden. Wanneer men nagaat, dat aan Tôpffer dikke 40 D. MAC GILLAVRY, levensberichten gewijd zijn, dan is het wel duidelijk, dat de man een bijzonder persoon geweest moet zijn. Rodolphe Töpffer werd 31 Januari 1799 te Genève geboren uit het huwelijk van Wolfgang Adam Töpffer met Jeanne Antoinette Counis, beide eveneens uit Genève geboortig. Wolfgang Adam was de zoon van een kleermaker uit Schweinfurth en een Fransch- Zwitsersche moeder Dubochet. Die laatste naam verklaart de fa- milierelatie, die R. Töpffer met Dubochet, den uitgever van l'Illu- stration verbond en waardoor het oer-verhaal van Prikkebeen in de Illustration terecht kwam. W. A. Töpffer, opgeleid als graveur voor de Zwitsersche uur- werk-makerij, neigde tot de prent- en teekenkunst ; studeerde daar- voor in Lausanne en Parijs, en werd schilder en teekenleefaar. Het waren vooral de natuur en de bewoners van Savoye, die door hem uitgeschilderd werden en die hem een internationalen naam be- zorgden. Het baart geen verwondering, dat onze Rodolphe Töpffer, die bijna steeds zijn vader op zijn schildertochten vergezelde, en die zelf zeer artistiek aangelegd was, zich eveneens tot het schilders- vak aangetrokken voelde. De vader zorgde tevens voor een goede schoolopleiding, waarvan hij zelf het gemis ten zeerste had onder- vonden. Tijdens een reis naar Engeland van den vader had Ro- dolphe zich verder zelf bekwaamd en assisteerde hij een Engelsch- man, die zich als amateur op de schilderkunst toelegde. Toen reeds openbaarde zich een oogkwaal, die voor het schilde- ren zeer hinderlijk was en Rodolphe deed besluiten om, naast aller- lei pogingen om in Vichy en Parijs herstel van zijn kwaal na te streven, zich op kunst en litteraire studies toe te leggen te Parijs. Hij werkte daar van 1819 tot 1820 in gezelschap van ettelijke Ge- neefsche vrienden, en bekwaamde zich tot leeraar in de klassieke talen. Herstel van de oogkwaal bleef uit en zoo werd hij aange- steld als leerkracht aan een der talrijke pensionaten te Genève. Hij huwde in 1823 Anne Francoise Moulinié en richtte met haar een groot pensionaat op. Het zal wel het rondzwerven met zijn vader geweest zijn, dat hem er toe bracht, steeds met zijn leerlingen de vrije natuur op te zoeken. De vacantietochten, die hij met zijn leerlingen in de Alpen maakte, gaven aan zijn school een bijzondere attractie. Meester en leerlingen hielden daarbij dagboek en zorgden door teekening van het geziene de herinnering aan de aantrekkelijke reisjes te ver- hoogen. Hieruit is later gegroeid het bekende boek „Voyages en zig-zag’. Behalve door het maken van illustraties voor de wandel- tochten, amuseerde Töpffer zich steeds met het teekenen van cari- caturen. Hij deed dit ook reeds vroeger. Gewoonlijk bedacht hij een of ander type, welk type dan allerlei dwaze avonturen beleefde, tot welke avonturen het geconcipiëerde type zelf den teekenaar in- spireerde. Zoo ontstonden prenthistories, die in den loop der tijden telkens aangroeiden, al naar mate de geschiedenis zelf nieuwe ver- wikkelingen bracht. Deze in schetsboeken vereenigde verhalen dienden tot vermaak van Töpffer zelf en van zijn vrienden. t Wa- HET EEUWFEEST VAN MIJNHEER PRIKKEBEEN 41 ren steeds prentjes met kort proza onderschrift. De onderschriften, dikwijls heel nuchter, waren maar. bijzaak ; de prentjes zelf met al hun fantasie waren de hoofdzaak. Een van Töpffer's Geneefsch-Parijsche vrienden, Frédéric Soret, was leeraar geworden aan het hof te Weimar. Zoodoende kwam deze Soret in aanraking met den bejaarden Goethe. Om Goethe eens wat op te vroolijken, wist hij van Töpffer eenige zijner schetsboeken te leen te krijgen, om deze aan Goethe te toonen, die er inderdaad een groot pleizier in had. Dit was in 1830 en onder die schetsen bevond zich ook reeds de aanvang van de geschiedenis van ,,Mon- sieur Cryptogame’’. Töpffer zelf doopte aldus zijn geesteskind, dat later onze Mijnheer Prikkebeen zou worden. Het verhaal had dus toen nog niet de uitbreiding, waarin het in 1845 gedrukt zou worden. De andere geschiedenissen van Töpffer waren Monsieur Vieux- Bois, M. Jabot, M. Pencil, Docteur Fes- tus en Histoire d Al- bert. Deze verhalen waren al veel vroe- ger dan M. Crypto- ADA | game als boekjes ai mee | verschenen. Van be- on lang is, dat de oor- spronkelijke boekjes de fijne teekenkunst van Töpffer ten vol- le vertoonen. Töpf- fer maakte deze boekjes nl. zelf vol- gens een procédé, dat hij autotypie noemde en zelf ver- beterd had. In het groote boek van A. Blondel en P. Mi- rabaud over Töpf- fer vindt men het nader beschreven. Op deze wijze kon hij wel 600 à 800 exemplaren afdruk- ken. Wanneer men het geluk heeft. zoon | ui we oorspronkelijke uit- oh ine que RR: po:lon et n'attrape pas gaaf onder oogen te krijgen, staat men verbaasd over de peu] 42 D. MAC GILLAVRY, fijne vaste lijnen, waarmede Töpffer zijn scheppingen wist vast te leggen. De kleine haaltjes, waardoor de verschillende gezichts- uitdrukkingen van zijn sujetten ten volle tot hun recht komen, zijn niet minder volmaakt. Zelf kreeg ik zoo het verhaal van M. Crépin te zien. Al zeer spoedig werden de boekjes nagedrukt en het pleit wel voor de hooge stand der xylographie, toen vrij wel geheel nog handwerk, dat Töpffer zelf ten volle bevredigd was over de wijze, waarop zijn teekeningen door anderen gereproduceerd werden. Ik herinner er nog eens aan, dat al moge Monsieur Cryptogame tot zijn eerste werken behooren, dit verhaal in zijn definitieven vorm het laatst in druk is ver- schenen ; jammer deze keer niet in autographie maar via Cham en de Fransche houtsnijders in de Illustration. Zoo hier en daar vindt men nog in de teekeningen van onzen Mijnheer Prikkebeen de gecombineerde initialen van de houtsnijders van het atelier, dat die teekeningen voor de Illustra- tion gereed had gemaakt. De oogziekte van Töpffer, reeds in zijn jeugd begonnen, waardoor telkens padden en an- dere figuren zijn gezichtsveld stoorden, moet wel te wijten zijn geweest aan zich telkens herha- lende glasvocht-bloedingen. Ver- moedelijk zullen die glasvocht- bloedingen hun oorzaak gevonden hebben in een ongeneeslijke bloed- ziekte, die hem later een vergroo- ting van de milt bezorgde (me- galosplenie), waaraan hij op jeug- digen leeftijd, 48 jaar oud, in 1847 bezweek. Het wisselend karakter van de glasvocht-bloedingen heeft hem Et il se refuse a répondre aux agaceries d'une superbe am- later nog gelegenheid gegeven, hntrite. 5 8 phritrite zich weer aan de schilderkunst te wijden. Jammer is het echter wel, dat hij niet meer in staat is ge- weest, M. Cryptogame zelf in autotypie te laten verschijnen. Het beeld van Töpffer zou niet compleet zijn, als ik niet ver- meldde wat voor velen juist de hoofdzaak geweest is, dat hij een goed literator was. Daardoor ook had hij een leeropdracht aan de universiteit van Genéve. Met een groep gelijkgezinden, allen tot HET EEUWFEEST VAN MIJNHEER PRIKKEBEEN 43 de meer conservatieve partij behoorende, was hij ook strijdbaar politicus en uitgever van de Nouvelles genevoises, waarin zoowel zijn politiek als zijn literatorschap tot uiting kwam. Toen bij ver- kiezingen de radicale partij in Genève aan het roer kwam, werd hij met zijn vrienden aan de universiteit ontslagen. Van het begin tot het einde bleef hij echter de schoolmeester van zijn pensionaat, waar zijn invoering van vacantiereisjes, enz. toch wel degelijk aan- toonde, dat hij als schoolmeester uiterst modern was. Laten wij nu echter ons in zijn Monsieur Cryptogame zelf ver- diepen. De fantasievolle prentjes, gevuld met de meest vreemde avonturen, sloegen geweldig in. Talrijk waren de nieuwe uitgaven. In 1846 verscheen reeds de vijfde Fransche. Het formaat van zijn teekencahiers, uiterst geschikt voor reproductie in serie-prentjes naast elkaar, was als geschapen voor de wijze van de serie-verhalen zooals ze tot in onzen tijd in de Illustration verschenen. Bij de reproductie in boekvorm bleef het dwars kwarto-formaat behou- den, dat zoo een van de markante wijzen vormde, waarop het verhaal tot ons gekomen is, ook al werd het verhaal later totaal gewijzigd, toen het door Julius Kell tot een berijmd kinderboek gemetamorphoseerd werd. Zooals wij hier in Holland met het kinderboek in aanraking kwamen, beseften wij wel, bij het ouder worden, dat de inhoud ad usum infantorum gewijzigd was. Hoe de samenhang eigenlijk was, is ons eerst geleidelijk duidelijk ge- worden. Het oude verhaal van Monsieur Cryptogame was geheel voor groote menschen bedoeld. Onze zuster Ursula was oorspronkelijk de verloofde van Cryptogame. Cryptogame, ofschoon lang niet ongevoelig voor het vrouwelijk geslacht, moest echter van een huwelijk met zijn aanstaande Elvire niets hebben, en wel omdat deze zijn volle liefde eischte, terwijl de maniak Cryptogame aan zijn entomologische liefhebberij de eerste plaats gunde en weigerde, het vlindervangen op te geven. Opmerkelijk is, dat Töpffer, die toch ook als natuurhistoricus voldoende onderlegd was, zijn vlinders steeds tweevleugelig tee- kende, wat den artiest zeker te vergeven was. De opgewekte im- pressie is toch wel van een vlinder. Grappig is, dat juist in het prentje met den Apollo-vlinder de vier vleugels toch wel zijn aan- gegeven en dat men zelfs het markante roode oog op beide vleugels er even op ziet aangeduid. Wel is weer wat vreemd, dat hij Cryp- togame er vergeefs jacht op laat maken in Arles, dus in de laag- vlakte, waar de Apollo-vlinder heusch niet voorkomt. Ook de Amphitrite heeft vier vleugels, zie de reproducties. Het doel van Töpffer is er echter niet op gericht geweest om lepidopterologie te doceeren, maar om met een caricaturalen vlindervanger allerlei vreemde avonturen uit te halen. Pas laat is ons gebleken, dat reeds in 1845, dus in ‘t jaar van het eerste verschijnen, reeds een herdruk van het verhaal in het 44 D. MAC GILLAVRY, Engelsch verscheen. In een tijd, waarin men niet veel eerbied voor auteursrechten had, is het geen wonder, dat het verhaal alleen de prentjes had overgenomen. Overigens was titel en tekst geheel voor den Engelschen lezer veranderd en werd Töpffer's auteur- schap totaal genegeerd en zelfs niet indirect aangeduid, zooals in de vroege Fransche uitgaven geschied was. Ik was in de gelegen- heid, een dergelijk exemplaar, en nog wel uit de hand gekleurd, onder de oogen te krijgen. De titel is: The veritable history of Mr. Bachelor Butterfly, etc. London, D. Bogue, 86 Fleet Street, 1845. Dit exemplaar vergelijkende met den vijfden ouden Franschen herdruk van 1846, dien ik zag, maakte duidelijk, welke houtsneden in Frankrijk al verloren waren gegaan en daar vervangen door de producten van een houtsnijder, die geheel uit den toon vallen. Be- halve dat de gelijkenis der personen, die nog tot het laatst in onze Hollandsche Prikkebeen gehandhaafd bleef, hoe afgesleten de cliché’s ook waren, geheel ontbrak, liet die houtsnijder slagschadu- wen verkeerd vallen en toonde hij niet voor zijn taak berekend te zijn. In elk geval zijn dus de goede houtsneden behouden gebleven. Monsieur Cryptogame beleefde in het Fransch talrijke herdruk- ken, die eenigszins summier in Mirabaud vermeld worden. Mira- baud zet op zijn titel, dat hij voor dien tijd (1886) eene bibliogra- phie complète geeft van al de werken van Töpffer, maar wat Cryp- togame betreft, is dit in geenen deele het geval, en het is ons Hol- landers niet gemakkelijk geweest, al terugwerkende, den werkelij- ken samenhang tusschen Prikkebeen en Cryptogame op te sporen. Om het relaas niet te lang te maken, zal ik in korte trekken den historischen weg volgen. Meer in details kan men den laatsten stand over de onderzoekingen hieromtrent vinden in het nieuwste werk over Töpffer en Prikkebeen van Dr. F. K. H. Kossmann, den bibliothecaris van de Rotterdamsche gemeente-bibliotheek. Het boekje verscheen nu onlangs in 1946. De overgang van het groote-menschen-verhaal naar het kinder- boek werd bewerkstelligd door Julius Kell. Het werd in 1847 uit- gegeven door F. A. Brockhaus. Voor het toepasselijk maken wer- den eenige prentjes weggelaten, o.a. de serie van het ochtend- toilet van Elvire, eveneens de Judith-scène, waar Elvire schijnbaar toegevend aan den wensch van den Bey van Algiers, dezen heer- scher met zijn eigen zwaard vermoordt. Voor het weglaten van eenige der andere plaatjes kan men eigenlijk geen reden vinden, terwijl het uitmoorden van de walvischvaarders door de Turken weer wel behouden bleef. Trouwens die ongerustheid over het be- drijven van moorden in kinderverhalen is zeer overbodig. Als men zich herinnert, wat er zooal gebeurt in de duizend en een nacht, of in Andersen's sprookjes en de verhalen van Grimm, zelfs in de voor kinderen bewerkte edities, dan weet men, dat kinderen daar vlot overheen lezen en er later in het geheel geen last van hebben. Daar zijn natuurlijk wel uitzonderingen bij ; maar dat zijn HET EEUWFEEST VAN MIJNHEER PRIKKEBEEN 45 steeds kinderen met gestoorde psyche, die ook zonder sprookjes wel door schrikbeelden gekweld worden. Opmerkelijk is, dat o.a. het prentje met den Apollo-vlinder in de Engelsche editie een totaal verkeerd onderschrift heeft. Het was dus Kell, die het wat droge groote-menschen-proza van Töpffer, en dat ook in de Engelsche uitgaaf voorkomt, in ge- moedelijke kinderrijmpjes veranderde. Het oblong formaat bleef be- houden in de eerste vijf Duitsche uitgaven, even zoo in de Deensch- Noorsche en Zweedsche uitgaven van 1847. Kell herdoopte Cryp- togame in Herr Steckelbein, de Scandinaviërs volgden hem hierin door den held van het verhaal respectievelijk Herr Stankelben en Herr Spindelben te noemen. Pas in 1858 verscheen, tegelijk met de tweede Duitsche, de eer- ste Hollandsche uitgaaf door onzen Jan de Rijmer, alias J. J. A. Goeverneur, eveneens bewerkt naar Kell's opus. Oorspronkelijk in Groningen verschenen, kwam het fonds later bij Bolle terecht, die o.a. den vijfden tot tienden druk verzorgde. Steeds werd ge- lukkig het oude formaat gehandhaafd. Echter in 1943 verscheen bij Donker te Antwerpen een 8° uitgave, waarvoor de oude hout- sneden door B. Mohr opnieuw geteekend zijn. Ofschoon deze teekeningen de oorspronkelijke van Töpffer wel benaderen, zijn naar mijn smaak de lijnen wel wat te zwaar uitgevallen. Töpffer was een meester in het zetten van fijne lijnen, waarin geen aarze- ling te bespeuren valt. Dit na te volgen, is aan Mohr niet ten volle gelukt. Het aantrekkelijke van de oude serie-prenten naast elkander is hier veranderd, doordat elke prent een aparte bladzijde inneemt. Dit voorbeeld was door Brockhaus al van de zesde tot de tiende Duitsche uitgaaf gegeven. De vijfde tot tiende Duitsche geven de prenten in kleurendruk, zeer verdienstelijk, maar bij lange niet zoo zacht van tint als de uit de hand gekleurde platen van de Engel- sche uitgaaf van 1845. Ik zou het toejuichen, als wij onze oude Prikkebeen weer in den ouden vorm zouden terug zien en ik hoop zeer, dat een onzer uit- gevers daartoe zal overgaan. De mogelijkheid daarvoor bestaat, nu in Zwitserland alle werken van Töpffer opnieuw uitgegeven worden. Daarvoor wordt, wat de prenten betreft, zooveel mogelijk . gebruik gemaakt van de oorspronkelijke teekeningen van Töpffer, die grootendeels behouden bleven. In elk geval hoop ik, dat wij gespaard zullen worden voor ver- dere uitgaven, zooals de nabootsing van Prikkebeen, die, welk een hoon van Töpffer, nog wel in het jubileumjaar 1945 verscheen. Ik bedoel het boekje van G. Smit en A. van Ewijk, uitgeverij Het Spectrum, Utrecht „De wonderlijke avonturen van Mijnheer Prik- kebeen”. Ik had het liefst geheel verzwegen, maar voor de vol- ledigheid breng ik het toch ter sprake. Dit boekje heeft den opzet, geestig te willen zijn, maar is een caricatuur van de werkelijk gees- tige caricaturen, zooals Töpffer die wist voort te brengen. Volgens mij is het een afschuwelijk wanproduct. 46 D. MAC GILLAVRY, Nog een enkel woord over Töpffer's schepping van den hoogen hoed van Prikkebeen met de daarop geprikte, door geen zeewater of braadvuur te verwoesten vlinders. Het is nog niet zoo heel lang geleden, of is het nog zoo, dat men in ons land heel wat kritiek van het publiek te verdragen had, als men, nog wel als volwassen man, op de insectenvangst uitging. Meestal moest men onopval- lend gekleed zijn, men trachtte zooveel mogelijk „zijn fatsoen” te bewaren. Onze oude Everts kon nog smakelijk vertellen, hoe de vroegere entomologen in gekleede jas en met hoogen hoed op, in Sig. 1. Kerfjagd. kudde langs ‘s heeren straten de zomerexcursie hielden. Eenigen hadden in hun hoogen hoed kurken strookjes aangebracht, waarop de gevangen dieren gestoken werden en zoodoende niet zoo op- vallend de aandacht van het publiek trokken. Op de titelprent (hier gereproduceerd) van V. Graber's boek over de insecten ziet men nog een hoed, waarop de bovenop gespelde insecten even goed in het oog vallen als bij Prikkebeen. Bij ons was de oude Snellen met zijn dominees-achtig voorkomen, ook door zijn driekante steek al een eenigermate vrijgevochten figuur. De oude deftige Kinker van de Keizersgracht sloop wel eens weg om stiekum de zeef te hanteeren. Heylaerts behoorde ook tot de toenmalige modernen. Wij zelf weer meesmuilden wel eens om Everts, die strijk en zet in gekleede jas er op uitging. Zelf zal ik meermalen ouderwetsch gevonden zijn door de in sportcostuum gestoken jongeren, als ik HET EEUWFEEST VAN MIJNHEER PRIKKEBEEN 47 in mijn pandjesjas gekleed, op jacht was. Maar wat waren die ruime achterzakken makkelijk om talrijke vangdoosjes te bergen. Zoo is er in de eeuw die voorbij ging, heel wat gemoderniseerd, maar laten wij hopen op een resurrectie van onze aloude Prikke- been in zijn oorspronkelijke gedaante, die toch op zoo velen van ons zoon grooten invloed heeft uitgeoefend, en ons de liefde voor de vlinders en de overige insecten wist bij te brengen. 1845. 1845. 1845. 1846. 1877. GEBRUIKTE LITERATUUR : De oorspronkelijke uitgaaf van M. Cryptogame verscheen op de omslag- pagina van ‘lIllustration” Tome IV—V in seriën, loopende van 25 Jan- vier tot 19 avril 1845. Opgaaf van Thieme: Histoire de M. Cryptogame Genève 1845, in boekvorm. The veritable History of Mr. Bachelor Butterfly, showing how it was diversified by many changes: For after being married in the belly of a whale he narrowly escaped bigamy, and became the stepfather of eight hopeful children. — Dwars, 4°, met uit de hand gekleurde prenten. Lon- don. Vizetely brothers and Co. printers and engravers, 135 Fleetstreet, 1845. Eigendom van Mr. E. L. G. den Dooren de Jong. (5e édition). Tirage à part avec les bois de l'Illustration. M. Crypto- game. Paris 1846. J. J. Dubochet, rue de Richelieu 60; typographie Vacrampe et Cie. 1 vol. in 4° oblong de 63 p. chiffrées, comprenant: frontispice „Histoire de M. Cryptogame”, par l'auteur de M. Vieux Bois, de M. Jabot, de M. Crépin, du Docteur Festus, etc., etc., etc. — In deze uitgaaf zijn reeds verschillende houtsneden door slechtere vervangen. Graber, Vitus — Die Insekten von Dr. Vitus Graber, k.k.o.ö. Professor d. Zoologie. Theil I, Theil II le u. 2e Hälfte. München, R. Oldenbourg. 1877. (1874.) Reizen en Avonturen van Mijnheer Prikkebeen. Eene wonderbaarlijke 1886. 1919. 1934. 1926. en kluchtige Historie. Naar teekeningen van Rudolph Töpffer voor de Nederlandsche jeugd berijmd door J. J. A. Goeverneur. 3e druk. Blanckert en Timmerman, Nijmegen. (1874). Dwars 4°. Titelblad, 2 pag. inhoud, Titelblad met titelprent, pp. 1—75, slotvignet. Ik zag meerdere volgende edities meestal uitgegeven door D. Bolle, Rotterdam, daarna (sedert 1936) door H. J. W. Becht, Amsterdam, waar nu (Nov. 1946) de 18e druk loopt. Nog steeds in het bekende dwars kwar- to en met den titel als voren. Blondel, A. & Mirabaud, P. — Rodolph Töppfer. — L'écrivain l'artiste et l'homme par Auguste Blondel avec la collaboration de Paul Mirabaud. Ouvrage illustré de vingt-cing photogravures et suivi d'une bibliographie complète. Paris, Libr. Hachette & Cie. 79 Bould. St. Germain 1886, grand in 8°, pp. 1—414. Table d. Mat. pp. 415-416. — De bibliographie over M. Cryptogame is echter zeer incompleet. (Gemeente Bibl., Rotterdam). Fahrten und Abenteuer des Herrn Steckelbein. Eine wunderbare und ergötzliche Historie. In Reimen von Julius Kell, mit Zeichnungen von Rudolph Töpffer. 8°, II. Aufl. F. A. Brockhaus, Leipzig, 1919. pp. 3— (104) met 108 gekleurde teekeningen. (Gemeente Bibl. Rotterdam). — Op den gekleurden omslag de prent waar Prikkebeen zich aan den staart van de walvisch vastklemt. De walvisch heeft hier den gewonen zcölo- gisch verantwoorden kop er bij gekregen, spuitend uit het spuitgat. F. Bryk, Der Apollofalter im Spiegel der Kunste. — Filmvoordracht, gehouden op de 5e Wanderversammlung deutscher Entomologen. Berlin- Dahlem (16—19. V. 1934). — Entom. Beiheft aus Berlin-Dahlem I, 1934, p. 108—112. Dr. F. Kossmann. — De ouders van Prikkebeen. Het Vaderland. 15 Aug. 1926. 48 1940. 1940. 1943. 1943. 1946. D. MAC GILLAVRY, MIJNHEER PRIKKEBEEN. Veth, Cornelis. Goethe en Rodolphe Töpfer. „De Groene . 64e Jaarg. 10 Aug. 1940. No 3294, pag. 10, 4 fig. Heusden, Karel van. — Ursula is Prikkebeen’s zuster niet. Ontdekkingen in een oud boekske. — Het Landhuis — Op de Hoogte. Kerstnummer 1940. 4°. 7 bladzijden (geene pagineering). Met reproducties van 24 vignetten. — Ondanks verscheidene fouten in den tekst en in de weergave van, ver- schillende der gereproduceerde prenten is het artikel van belang, omdat het de Engelsche uitgaaf van 1845 aan het Nederlandsche publiek bekend maakt. Reizen en Avonturen van Mijnheer Prikkebeen. Een wonderbaarlijke en kluchtige historie geteekend door Rudolph Töpffer, voor de nederlandsche jeugd berijmd door J. J. A. Goeverneur, opnieuw getekend door B. Mohr met een naschrift voor de ouders van Dr. F. K. H. Kossmann. 1943, Ad. Donker, 8°. Antwerpen, pp. 1—184, 185—188, 189— 191. Titelprent en 177 prentjes, ieder op een pagina. Regteren Altena, C. O. v. — In een brief van 11 Oct. 1943 antwoordt C. O. v. Regteren Altena op mijn vraag, welke Amphitrite Töpffer op het oog gehad kan hebben. De vlinder komt voor op het in mijn ‘artikel ge- reproduceerde prentje. De eenige amphitrite in Zuid Frankrijk voorkomende is Papilio amphitrite Hübn., een synoniem van Melanargia arge (Sulz.) thans Safyrus arge (Sulz.) geheeten. Tôpffers teekening doet echter in geen enkel opzicht aan dezen vlinder denken en is blijkbaar geheel een fantasie-vlinder. Kossmann, Dr. F. K. H. — Rodolph Töpffer, de vader van Mr. Cryp- togame. Leven en werk van den Zwitserschen burger en kunstenaar, die de geschiedenis van Mijnheer Prikkebeen bedacht, door Dr. F. K. H. Koss- mann. Ad. Donker, Rotterdam & Antwerpen. 1946. Klein 8°. pp. 1—96 met vele figuren. NASCHRIFT. Tijdens den druk van bovenstaand artikel kreeg ik geheel on- verwachts eene mij nog totaal onbekende uitgave uit België te zien, in het oude, vertrouwde dwars quarto formaat. Wel een bewijs, dat Prikkebeen bij de Vla- mingen er in komt. Hieronder de beschrijving : le Titel: Reizen en avonturen van Mijnheer Prikkebeen (p. 1). 2e Titel: Reizen en avonturen van Mijnheer Prikkebeen, naar de oorspronke- lijke uitgave door J. J. A. Gouverneur [sic] en prentjes van Rudolph Tôppfer. — Het Jeugdfonds, Antwerpen (p. 3 p. 5. De bekende titelprent, met het versje: Kinderen, komt en hoort mij aan, etc. Op den steen geen jaartal. p. 6—79. De prentjes met de rijmpjes van Goeverneur. p. 80. Inhoud. Geen datum, maar kennelijk eene recente uitgave. AO Over eenige Dipterenlarven, waaronder een galmug, die mijngangen maakt, en twee Dipteren, die gallen op paddenstoelen veroorzaken door Prof. Dr. J. C. H. DE MEIJERE Als een der oudste Nederlandsche werkende Entomologen is het mij een vreugde mijne medewerking te verleenen aan de feestuitgave ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan onzer Entomologi- sche Vereeniging, aan welke ik zoovele uren van levensgeluk te danken heb. Geboren entomoloog had ik reeds vóór mijn achtste jaar mijne vlindercollectie tegen het behang van een vertrekje in den buitentuin van mijn vader te Deventer, en ik heb het geluk gehad mij mijn leven lang te kunnen wijden aan deze onuitputte- lijke bron van studie. Sedert ik 1889 de eerste zomervergadering bij- woonde, kwam daarbij de geregelde omgang met een aantal gelijk gezinden, die hoewel meerendeels veel ouder en verscheidene van wereldberoemdheid den jongen man met de collegialiteit tegemoet traden, die voor onze vereeniging steeds een kenmerk is geweest, en die het bijwonen der vergaderingen, al had ik er van tevoren, huiselijk als ik ben, dikwijls geen lust in, maar waarvan ik altijd zeer voldaan terug kwam, tot een genot maakte. Het verheugt mij, dat zij haar eeuwfeest in den staat van bloei mag vieren, waarin zij zich bevindt ; mijne beste wenschen vergezellen haar op haren ver- deren levensweg ; er is nog voor eeuwen werk genoeg voor deze wetenschap, die met evenveel recht als de botanie een scientia ama- bilis, zooals ook onze President haar onlangs nog genoemd heeft, mag heeten wegens de vele gevoelens van schoonheid en de vele verrassende gezichtspunten, die zij biedt. Clinodiplosis syringogenea Hering. Fig. 1. Den 22sten September 1942 vond Dr. Herbert Buhr, botani- cus te Rostock (Mecklenburg), die ook volijverig op in planten levende insectenlarven let, en aan wien ik reeds zeer vele bijzondere Agromyziden- en andere Dipteren- Larven te danken heb, bij Caen (Noord-Frankrijk) op Heracleum sphondylium L. spiraal- vormige mijngangen, die door Itonididen- (Cecidomyiden-) Larven werden bewoond en volgens hem ook waren vervaardigd. Volgens gewoonte zond hij aan Prof. E. M. Hering te Berlijn levende larven voor verderen kweek en aan mij eenige geconserveerde lar- ven. Eenige muggen verschenen in Maart 1943 ; de soort werd door Hering beschreven als Clinodiplosis syringogenea sp. n. in Eos, 50 PROF DRY] Caria DE MEE RE: Revista Espanola de Entomologia, XIX, 1943, p. 211—214: vol- gens hem is dit de eerste echt mineerende galmuglarve. De beschrij- ving der larve moge ik hieronder doen volgen. De larve is ca. 3,5 mm lang, oranje van kleur, de sprieten hebben een kort grondlid en een langsovaal, maar ook niet lang, 2de lid. Aan den prothorax is de spatula gewoon van vorm met tweelobbig uitstekend plaatje, dit lid draagt het voorstigma en eenige papillen, is verder glad, zonder schubben of wratjes. Alle volgende leden hebben dorsaal in de voorste helft ca. 6 rijen van puntige wratjes, in de achterste helft zijn zij glad met hoogstens talrijke fijne dwars- streepjes, op zijde zijn zij beschubd ; ventraal dragen zij in het mid- den vooraan 4—5 rijen iets grootere wratjes, daarop volg en 4—5 Fig. I. Clinodiplosis syringogenea Hering. 1. larve. 2. kopje met sprieten. 3. spatula sternalis. 4. achtereinde van boven. 5. id. van onderen met anaalplaat. 6. beschubbing ter zijde, van boven. 7. gedeelte wratjesgordel, dorsaal. 8. id. ventraal. 9. papille van de bovenzijde. 10. uitsteeksel achteraan, van terzijde. 11. mijngang. rijen kleinere wratjes, en de achterste helft is weer glad met fijne dwarslijntjes; op zijde zijn zij dicht met puntige schubjes bezet, breeder dan op ce dorsaalziide ; het voorlaatste en laatste segment zijn bijna geheel beschubd ; het laatste heeft den anus als over- langsche spleet tusschen twee halfcirkelvormige lobben en aan het einde twee kegelvormige lobjes met naar boven gerichten top. Het gewone aantal van 2 x 9 stigmen is aanwezig ; de papillen zijn bijna alle eenvoudig, van een kleurloos stekeltje voorzien, wat dik- wijls kort is, op den rug en op zijde wat langer, het voorlaatste lid OVER EENIGE DIPTERENLARVEN, ENZ. 51 draagt aan elke zijde een wat nog langeren, rechten, kleurloozen stekel; het kleinst en met onduidelijk borsteltje zijn de papillen naast het ondereinde van de spatula. Merkwaardig is, dat de mend gelijk is als bij andere soorten, of- schoon dit volgens Hering de eenige mineerende soort zou zijn ; zelfs het kopskelet is niet duidelijker en zeer weinig gekleurd. Hoe de mijngang, die spiraalsgewijs om den stengel van Heracleum verloopt, tot stand komt, blijft dus nog onzeker. Wellicht geschiedt hier de oplossing van cellulose door de afscheiding der speek- selklieren, zooals ook voor Miastor en Hydromyza vermoed wordt. (Hendel in Handbuch der Zoologie von Kükenthal, Diptera p. 1817) ; ook Lee f mans vermoedt, dat bij Contarinia torquens de Meij. de larven zoowel door zuigen, als wel door een op het weefsel der plant uitgeoefenden prikkel vocht uit de weefsels verkrijgen (T. v. E. 80 p. XXXVII); dit zou ook wel door het speeksel kunnen zijn. Bij de op blaasmijnen gelijkende holtetjes van Mon- arthropalpus buxi Lab. van Buxusbladeren voedt de larve zich ook met de toestroomende sappen. Dr. Buhr, die de gangen den 22 September 1942 bij Caen in Noord-Frankrijk vond, schreef hierover aan Prof. Hering: „Diese orangefarbenen Dipteren- Larven fressen, in der Regel mehrere hintereinander, das grüne Parenchym der Blattachsen, -nerven und des Stengels. Die schmalen Gänge verlaufen in den be- fallenen Organen oft auf lange Strecken subepidermal oder nur wenig tiefer, sodass auffällige Minen entstehen...... In den Haupt- achsen der Blätter wird in der Regel das Parenchym der Unterseite gefressen, zuweilen so weitgehend, dass die oberhalb der Frasstelle liegenden Flächen und Achsen des Blattes abwelken und sich bräunen . Thrypticus spec. Fig. II. Een larve in stengel van Juncus, La Baule, Loire Inf. Dr. Buhr leg. (573—551, 557). Deze langgestrekte larve heeft in het algemeen de kenmerken, die in Sisswasserfauna, Diptera p. 168 en in Hendel, Die Tierwelt Deutschlands Diptera, Allgem. Teil p. 124 worden opgegeven. Uit Phragmites is Thr. smaragdinus bekend, dus wel een andere soort van dit merkwaardige genus. Megaselia (Megaselia s. str.) lutescens Wood Fig. III. Ons medelid, de heer G. L. van Eyndhoven vond den 27sten Juni 1943 op het landgoed Leyduin nabij Vogelenzang aan een tot de Bruinsporige Agaricaceeën behoorenden paddenstoel aan de onderzijde eenige op gallen gelijkende misvormingen van de la- mellen, waarover hij in Entom. Berichten XI, 1 Sept. 1943, p. 100— 103 nader bericht gaf ; uit een der galletjes haalde hij een larfje van 1,5 mm, waarvan hij een schetsteekening maakte. Vooral wegens de resten van een kopskelet, die ik aan dit larfje 52 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE, meende te zien, heb ik het diertje eerst voor een galmuglarve ge- houden, ofschoon niet alles daarmede klopte. Op de zomerverg. der N. E. V. '43, Tijdschr. v. Ent. 86, p. LXV en in Fungus XIV, p. 67—69, vermeldde Van Eyndhoven dezelfde vondst. ye = S Fig. II. 1 en 2. Thrypticus spec. 1 inwendig kopskelet, s spriet, met maxillair- taster M. metacephaalstaaf, t tentoriaalstaaf. 2. geheele larve. 3—5 Chortophila gentianae Pand. uit zaadkapsel van Gentiana. 3. achtereinde. 4. Puparium, om- trek. 5. pharynxskelet. Naar aanleiding zeker van dit laatste stukje ontving hij half Juli 1944 van den heer A. Middelhoek te Enschede een dergelijken pad- denstoel met zuike galletjes en bracht dezen aan mij voor verder onderzoek. Ik vond daarin 5 wat grootere larven van 3—4 mm, die zeer vlug voortkropen en waarvan ik het verband met de misvor- mingen niet zeker kon uitmaken. 3 daarvan bewaarde ik voor ver- deren kweek en eenige dagen later zond de heer Middelhoek nog een aantal larfjes, zoodat de kans om de imago te verkrijgen, nu zeer vergroot was; daarbij waren ook eenige popjes, die ik onmid- dellijk als van eene Phoride herkende. Tot mijne verrassing versche- OVER EENIGE DIPTERENLARVEN, ENZ. 53 nen uit de 3 den 14en Juli in de aarde gekropen larven reeds 29 Juli de vliegjes; het bleek een gele Phoride te zijn, zeer gelijkend op Megaselia lutea Mg. Nog dient vermeld, dat het pharynxskelet de- zer soort in zijn staafjes eenige overeenkomst vertoont met het kopskelet der galmuglarven en dat het gebroken skelet in het vooreinde van het kleine larfje van Van Eyndhoven met dat der grootere larven overeen te brengen was. Dat M. lutea uit een Agaricus verkregen werd, wordt in de literatuur vermeld, galletjes echter nergens genoemd: misschien worden deze alleen door de jonge larve bewoond; het weefsel der platen wordt zeer spoedig fragiel ; de oudere larven voeden zich met de sporen van den paddenstoel en hebben meermalen het darm- kanaal er vol van. De heer Middelhoek schreef 15 Juli: „De maden in de zwam — die hij voor een Panaeolus-soort verklaarde — zijn zeer bewegelijk. De aangetaste zwammen zijn herkenbaar, zij zien er anders, bleeker en gebocheld uit. In de gallen vond ik niets.” 1 Augustus schreef hij nog: „De larven, die ik nu vond, zijn van een zeer jonge zwam en ik kreeg het idee, dat ze werkelijk in de gallen hoorden. Wordt de zwam ouder, dan komen er ook andere larven in, b.v. die met de zwarte koppen (een Lycoria (Sciara)-soort, De M.) maar die hebben m.i. niets met de gallen te maken.” Den 2den Augustus ontving de heer Van Eyndhoven wederom een bruinsporige Agaricacee, nu van Dr. F. A. Menalda, afkomstig van De Moeren, een gehucht bij Zundert (N. Br.), waarop ook dergelijke gallen gezeten had- den. De larven waren weer dezelfde als de vorige, wat er wel op wijst, dat het dezelfde gallen waren; v. E. vond ditmaal verschei- dene popjes tusschen de halfrotte lamellen van de zwam ; die waren dus niet buiten de zwam verpopt; wel waren er veel meer larven dan er gallen op de zwammen (het waren 2 exx. van Panaeolus spec.) zullen zijn geweest. De larven ontwikkelen zich blijkbaar zeer snel, want na de verzending, waarmede nu minstens een dag gemoeid is, is de paddenstoel al ongeveer vergaan en een aantal larven al verpopt, de overigen volgen direct. Uit de 14 Juli ont- vangen larven en poppen verkreeg ik van 29 Juli tot 4 Augustus _ ca. 20 vliegjes, uit de 2 Aug. ontvangene van 15 Aug. af nog eenige, terwijl uit de 3 Aug. door mij ontvangen zending van Zun- dert van 14 Aug. af ook een 20 tal imagines verschenen. Van de exx. van Enschede zond ik den 4den Aug. 6 stuks aan onzen Phori- denspecialist P. Dr. H. Schmitz, toen in Steyr, Oberdonau, ver- blijf houdende, die mij per brief van 25 Aug., dien ik reeds 29 Aug. ontving, kon meedeelen, dat het Megaselia lutescens Wood was, voor welke bestemming ik hem ook hier onzen besten dank breng. Volgens zijn bericht is de soort door Wood in Ent. Monthly Mag. November 1910 (2nd ser. Vol. XXI) p. 243—244 en 247 beschreven ; het 4 ving hij in Limburg meermalen met het sleep- net; het 2 bleef hem tot nu toe onbekend; door de gallen is zij nu bekend van Leyduin bij Vogelenzang, Enschede en Zundert, 54 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE, Het is een kleine larve van ca. 3 mm., vrij wat breeder dan hoog, wit van kleur door het sterk ontwikkelde vetlichaam, bijna overal met fijne korte haartjes bezet, voor en achter wat dunner. Aan het vooreinde staan de beide sprieten, gevormd uit een niet duidelijk afgescheiden grondstuk, daarop volgt een iets breeder bolvormig lid en dan een veel kleiner smaller eindlid. Van het pharynxskelet bestaan de verticaalplaten met hun bovenste en onderste aanhan- sels uit 2 bogen, die dorsaal door een boogje verbonden zijn, waarin talrijke gaatjes. Onder dit boogje is elk der bogen verbonden met twee staafjes, die een eindje verder samenkomen en eindigen in het H-vormige stuk ; het zijn deze staafjes met den eenen boog, die mij indertijd aanleiding gaven ze te vergelijken met het kopskelet der Itonididen, toen ik alleen het praeparaat van het kleine larfje van VanEyndhoven kende en ik dit in dit larfje meende te her- kennen. Vóór het H-vormige stuk, dat ik indertijd in mijn publi- catie over ,,Dipteren-Larven und -Puppen” in Zool. Jahrb. XL, Abt. 2 1 Fig. III. Megaselia lufescens Wood. 1. larve. 2. kop met sprieten. 3, 4, 5. pharynxskelet, van ter zijde van boven en van onderen. B. A. bovenste O. A. onderste aanhangsels, Pf praefrons, Lg lateraalstaaf, H H-vormige stuk = mentum, Ca cardo, Lb onderlip, Mh mondhaken. 6. voorstigmen, 7, achter- stigmen, 8. id. van ter zijde, 9. puparium, h prothorakaalhoorns van de pop, doorgebroken op het 2de abdominaaltergiet, waarvan de linkerhelft los is geraakt. ID Bor OVER EENIGE DIPTERENLARVEN, ENZ. 55 Syst. als ,,mentum" geduid heb, ligt in het midden der onderlip Lb. ter zijde een skeletstukje, mijn ,, cardo”, dat boven en onder een tand draagt en dan komen de twee mondhaken, die bij Phoriden an- ders liggen dan bij de Eumyiden en niet naar onderen uitsteken, zoo- dat men ze van terzijde niet ziet ; zij hebben hier elk 3 bruine tanden. Van wratjesgordels is niets te bekennen, slechts is ventraal de fijne beharing in het midden, tusschen de segmenten, iets sterker, zwart en uitstaande, minder aanliggend ; overigens ontbreekt deze beharing slechts geheel voor- en achteraan. De stigmata zijn klein, die van den prothorax hebben twee knopjes, die van het achterste segment liggen vlak tegen elkaar en hebben elk vier ovale knoppen ; daaronder zijn nog enkele fijne haartjes. Papillen zijn, als bij alle Phoriden, aanwezig ; zij zijn driehoekig en kleurloos. De puparia zijn ca. 2 mm lang, geelbruin tot bruin, van den ge- wonen vorm der Phoriden ; zij krijgen de prothorakaalhoorns der pop op het 2de achterlijfs-segment en springen ook op de voor deze familie gebruikelijke wijze open door een plaatje, dat uit de eerste 3 abdominaaltergieten bestaat en in het midden nog overlangs in tweeën gedeeld kan zijn. De papillen en ook de fijne beharing van de larve zijn op het puparium nog te zien. Bij vergelijking met Ke ilin's opgaven omtrent Phoridenlarven!) blijken deze, zooals te verwachten was, groote overeenkomst te heb- ben met die van rufipes, zoo ook in den vorm der papillen; bij deze en ock bij bergenstammi is het 1ste stadium overal dicht kort be- haard, het 3de stadium niet. De soort wordt bij Schmitz meestal vettig en de sprieten zijn dan mooi rood, de lengte der costale wimpers is wisselend, bij de Limburgsche exx. matig kort, bij de nu gekweekte, ook bij die van Zundert, lang. In Denemarken is zij nog niet gevonden en ontbreekt dus in Lundbeck's Diptera Danica. De zwam werd door Van Eyndhoven eerst als gelijkenis vertoo- nend met Conocybe coprophila Kühn bestemd: de latere van En- schede houdt hij voor een Panaeolus-soort ; deze bruinsporige plaat- zwammen zijn moeilijk met zekerheid te determineeren. De Phoride leeft misschien in verschillende plaatzwammen en maakt misschien niet bij allen deze misvormingen. Er blijven, zooals gewoonlijk, nog een aantal vragen. Wanneer de ontwikkeling zoo gauw gaat, hoeveel generaties zijn er dan wel per jaar; of hebben zij een rusttijd in zomer en winter, wanneer paddenstoelen zeldzamer zijn : leven zij ook in andere dan de bruin- sporige en maken zij daaraan geen gallen ; hoelang blijven zij in de gallen en wat doen zij daarin ; had het eerste stadium werkelijk geen zichtbaar kopje, kunnen ook andere soorten dergelijke gallen maken, enz. 1) Keilin D. Bull. scient. France Belgique Ser. 7 T XLIV p. 27—88. 56 PROF: (DR. J1@7 Ho IDEIMENERE, Drosophila phalerata Mg. Fig. IV. De heer H. Kleyn bracht mij den 9den September 1944 de resten van een paddenstoel, volgens hem een Psathyra, ook een der bruinsporige plaatzwammen, gevonden in het Boschplan te Am- sterdam, waaraan hij galletjes had waargenomen; deze werden gevormd door twee naast elkaar liggende lamellen, die elk een kleine halfbolvormige verdikking droegen, die met de platte zijde tegen elkaar lagen ; daartusschen bevond zich eene Dipterenlarve. Bij nader onderzoek bleek mij, vooral door de handvormige voor- stigmen, deze larve tot eene Drosophilide te behooren, misschien tot Drosophila transversa Fall., die uit verschillende zwammen ge- kweekt is. Dit zou dus na Megaselia lutescens Wood, het tweede Dipteron zijn, dat gallen op een Agaricacee veroorzaakt. Boven- dien bevonden zich in de vergane resten een grooter aantal dunne, cylindrische, witte larfjes met zwarten kop, met 8 kleine stigmata ter weerszijden, die van den prothorax met 3 knoppen, en wat grootere, daar met ca. 5 knoppen, ventraal met sterkere haken, van Fungivoriden, en een paar sterk behaarde Limoniide-larven, die aan de vorming der gallen wel geen deel hadden, evenmin als 5 e 3 oe Fig. IV. Drosophila phalerata Mg. 1. gal. 2. larve van boven. 3. idem van terzijde. 4. pharynxskelet. 1. onderlip h H-vormige stuk, ls lateraalstaaf. 5. mondhaak. 6. pharynxskelet van terzijde. 7. voorstigma. 8. achterstigmen. 9. puparium. OVER EENIGE DIPTERENLARVEN, ENZ. 57 eene Eumyiden-larve, misschien eener Helomyzide, die het darm- kanaal vol met zwamsporen heeft. Deze Drosophila-larve gelijkt veel op die van Drosophila obscura Fall. die ik in: Beiträge zur Kenntnis der Dipteren- Larven und -Puppen, Zool. Jahrb. XL Abt. f. Syst. p. 239 beschreef ; zij wijkt daarvan af door de getande mondhaken. Deze larve is 5 mm lang, wit van kleur, ongeveer over het geheele lichaam met uiterst korte haartjes bezet; de mondhaken hebben ca. 5 kleine tanden achter den langen eindtand ; aan het pharynxskelet is de bovenste vertikaalplaat wat korter dan de on- derste, van voren zijn ze door een boogje verbonden, waarin een aantal gaatjes zijn ; het gelijkt veel op het aangehaalde van obscura, maar het daar als cardo betitelde stukje is niet goed afgezonderd. Wratjesgordels zijn nauwelijks aanwezig, men vindt ze alleen ven- traal, door ongekleurde haakjes gevormd. Voor een Drosophila kenmerkend zijn de voorstigmen ; deze hebben hier 11 ronde knop- pen, die op stelen van verschillende lengte geplaatst zijn en van het donkergekleurde eindgedeelte der viltkamer ontspringen; de achterstigmen zitten dicht naast elkaar dorsaal op een gemeen- schappelijk uitsteeksel, elk op een vrij langen drager en hebben elk aan het einde 3 ongesteelde knoppen met daarbij eenige haar- tjes. Achteraan loopt het lichaam schuin naar voren scheef af; de beide laatste segmenten hebben op zijde een kort uitsteeksel aan hun achterrand. Den 22sten September leverden de twee voor kweeking bewaar- de larven reeds de vliegjes ; het waren exemplaren van Drosophila phalerata Mg. De puparia zijn 2—2,5 mm lang, bruin, vooraan met relatief korte voorstigmen, achteraan met de divergeerende dragers der achterstigmen. In mijn opstel: Diptera uit paddenstoelen gekweekt, Entom. Be- richten X No. 230, 1939 p. 188—191 wordt Drosophila transversa uit een aantal soorten o.a. uit Psathyra spadiceogrisea Sch. ver- meld ; misschien waren daaronder ook nog enkele phalerata, maar volgens Duda in Lindner moet ik deze nu als laatstgenoemde soort bestemmen ; beide soorten staan zeer dicht bij elkaar ; wegens de 3, niet 2, haren aan de onderzijde van den sprietborstel en de 2 gelijke humeraalborstels zijn de nu gekweekte phalerata, die door Duda nog niet uit paddenstoelen wordt vermeld. Megaselia lu- tescens ontbreekt in deze lijst van door den Heer en Mevr. Wes- tenberg uit paddenstoelen gekweekte Dipteren. Het is best mogelijk, dat de Drosophila's en misschien M. lu- fescens ook, in andere zwammen geen woekeringen veroorzaken, anders waren deze toch wel eer in de literatuur vermeld. Loxocera albiseta Schr.? Fig. V. Juncus spec. 1 Larve aan de basis van den halm in het merg levend. Dr. Buhr leg. Bretagne Mei 1944. Deze larve houd ik voor die van bovengenoemde soort, waar- 58 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE, van ik in 1940 eenige pupariën ontdekte in de basis van den halm van Juncus effusus dicht bij Amsterdam; de larven waren langs den halm ca. 8 cm naar beneden gekomen en hadden hier opper- huid en schors eenzijdig afgeknaagd en dit in een chocoladebruin knaagsel veranderd. Den 3den Juli verscheen de eerste vlieg : Loxo- cera albiseta Schr. Over deze vondst schreef ik in Entom. Berich- ten X p. 286—287. Fig. V. Loxocera albiseta Schrk. 1. larve. 2. achtereinde. 3 achterstigma. 4. voorstigma. 5. vooreinde met pharynxskelet. De nu ontvangen larve is 10 mm lang, waarschijnlijk nog niet geheel volwassen, ca. 1 mm breed, dus voor een Acalyptraten-larve smal; de mondhaken zijn niet gaaf bewaard, volgens mijn bevin- ding bij albiseta elk met 2 tanden; van het zwarte pharynxskelet zijn de bovenste aanhangsels smal zonder spoor van overlangsche deeling, de onderste breeder met eenige tanden aan het uiteinde. Aan den prothorax zijn dorsaal en ventraal dicht opeenstaande dwarslijntjes met zeer kleine wratjes; aan de verdere segmenten ontbreken de wratjesgordels geheel; de voorstigmen bestaan uit een bijna gesloten ring van 15 knoppen; voor het puparium gaf ik in 1940 er 10 op, maar 5 zijn zeer kortgesteeld en moeten daarop dus moeilijk te zien zijn; de achterstigmen hebben elk 3 gelijke, ovale knoppen en elk 4 waaierharen ; elk stigma is door een zwarten ring omgeven, die zich aan de zijden op 2 plaatsen breed naar voren voortzet en naar achteren een naar boven gerichten hoorn draagt; op zijde liggen dicht vóór de zwarte plekken 2 groepen van schubvormige wratjes, elk vóór den top met een donker ge- kleurd ovaaltje; deze zwarte puntjes zie ik bij de puparién niet, ook niet den wratjesring op den prothorax, wel een wratjesring op den eersten achterlijfsring ; wanneer de larve niet van albiseta is, dan zoude zij van Loxocera ichneumonea L. kunnen zijn. OVER EENIGE DIPTERENLARVEN, ENZ. 59 Cladoneurum cimiciforme Haliday. Fig. VI. In mijn aan Salicornia herbacea, Bretagne Dr. Buhr leg. 1944. Van deze Ephydrine-soort ontving ik 3 pupariën ; deze zijn 2 mm lang, bruin van kleur, weinig glanzend, met onduidelijke insnijdin- gen, de mondhaken alleen met eindtand, het H-vormige stuk dui- delijk, van de vertikaalplaten zijn de onderste aanhangsels het langste, de bovenste zijn van voren door een boogje verbonden, aan den onderrand hebben zij elk een staafvormig stuk. Fig. VI. Cladoneurum cimiciforme Halid. 1, puparium. 2. pharynxskelet met mondhaken. 3. bovenste kapje van het puparium met voorstigmen. 4. wratjes- gordel. 5. voorstigma. 6. achtereinde. 7. achterstigmen op het middenveld van 6. De wratjesgordels zijn vrij breed, maar de wratjes zeer kort, ver- spreid. De voorstigmen zijn kort, en bestaan slechts uit twee knop- pen ; de achterstigmen liggen dicht bijeen elk op een iets uitpuilend plekje; zij hebben elk 3 langwerpige, zittende knopjes, ongeveer parallel aan elkaar. Chilosia spec. Fig. VII. Sonchus asper; larve van een Dipteron, wier larven gewoonlijk basaal in het stengelmerg leven, soms ook gangen in de basale gedeelten der middelnerven van de bladeren vreten. Bretagne, Dr. Buhr leg. Mei 1944. Vrij dikke larven van 5 mm lengte, naar het einde smaller uit- loopende. Mondhaken groot en hoog met 2 grootere en eenige kleine tandjes daartusschen ; bovenste aanhangsels van het pha- rijnxskelet smal, onderste breed met getanden achterrand, ventraal mediaan de twee helften vrij smal gescheiden ; zoowel de bovenste 60 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE, als de onderste zetten zich met eenige membraneuze vleugels, die bruin zijn met donkere streeping naar achteren voort; dicht voor de mondhaken staan vlak bij elkaar als bruine orgaantjes de maxil- lairtasters en de sprieten. Reeds het kopgedeelte is met driehoekige wratjes bezet, ook op de volgende segmenten zijn volledige wratjes- ringen ; de wratjes staan verspreid, niet zeer dicht bijeen, op de laatste ringen worden zij meer afgerond en kleurloos. De voor- stigmen zijn zeer klein, met 6 kortgesteelde knoppen ; de achter- fig. 6. Fig. VII. Chilosia sp. in Sonchus. 1. larve. 2. mondhaak en pharynxskelet. 3. mondhaak. 4. papille. 5. voorstigma van terzijde. 6. id. van boven. 7. achterstigma. stigmen liggen onmiddellijk naast elkaar en steken aan het achter- einde iets uit, dat daar nog een smallen, bruinen zoom vormt om hun dragers; daarvóór hebben een paar der laatste segmenten zijdelingsche uitsteeksels. De achterstigmen komen aan de opper- vlakte elk met een halfcirkelvormig vlak, dat uit 3 gedeelten be- staat, elk met ca. 5 knoppen aan den rand eindigend, dus elk stigma met ca. 15 knoppen ; meer mediaan liggen de beide litteekens van de, nu gesloten, oorspronkelijke stigmata. Van deze soort, die bij Prof. Hering ter kweeking is, is nog niets uitgekomen. Chirosia albitarsis Zett. Fig. VIII. Larven in de bladstelen van Pteridium aquilinum; La Baule, Loire inf. Dr. Buhr leg. 1943. OVER EENIGE DIPTERENLARVEN, ENZ. 61 Van den Adelaarsvaren worden in het werk over insectenmijnen van Prof. Hering 3 Chirosia-soorten genoemd: albitarsis Zett., crassiseta Stein en parvicornis Zett., van welke ik de twee laatsten in mijn verhandeling : Über in Farnen parasitierende Hymenopte- ren- und Dipteren-Larven, Tijdschr. v. Entomol. LIV, 1911, be- schreven heb. De twee eersten leven op gelijke wijze in de blad- stelen ; de door Dr. Buhr gevondene komen met mijne beschrijving van Ch. crassisefa niet overeen en Prof. Hering kweekte daaruit PSE (EG AES | / a 771149 ver ° 2% Pr ? a . rare are 4 ft x 2 Ca Fig. VIII. Chirosia albitarsis Zett. 1 larve. 2. vooreinde. 3. pharynxskelet van onderen. 4. voorstigma. 5. achterstigma. 6. gedeelte van wratjesgordel. werkelijk albitarsis, maar zij gelijken er zeer veel op. Zij zijn even- eens dun en langgestrekt, ook ca. 8 mm lang. De mondhaken zijn kort, maar stevig, slechts met eindtand, het pharynxskelet zwart, de bovenste aanhangsels smal, met spoor van deeling door een fijne lijn, die zich bij het uiteinde verbreedt ; de twee helften van het onderste aanhangsel vrij breed gescheiden, van voren door een brugje verbonden. Onder de mondhaken ven- traal een groep van driehoekige wratten, daarboven fijne lijnen van kleinere wratjes voor aan den prothorax, verder een reeks van wratjesgordels, elk uit een netwerk van in rijen geplaatste kleinere wratjes bestaande; 8 zulke gordels telbaar ; het achtereinde afge- rond, met eenige wratjes tusschen de achterstigmen. De voorstig- men met 14—16 vrij kort gesteelde knoppen, in het midden een paar kleinere, met korteren steel; achterstigmen met 3 ongeveer gelijke knoppen, zonder waaierharen. Chir. crassiseta Stein onderscheidt zich door de geheel onge- deelde bovenste aanhangsels, door de minder een regelmatig net- 1 N A ER 5 gee N Ant PT An anata r a m 6 “la 62 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE, DIPTERENLARVEN ENZ. werk makende wratjes. die gedeeltelijk ook grooter zijn en geen dwarsrijen vormen en doordat geen der knoppen van de achter- stigmen haakvormig uitsteekt. Chortophila gentianae Pand. Fig. II. 3—5. Eenige pupariën uit zaadkapsels van Gentiana, Lemvig, Dene- marken. Sönderup leg. 1943. Doffe donkerbruine pupariën van 4,5—5 mm lengte, zonder in- snijdingen. Mondhaken slechts met eindtand ; pharynxskelet zwart, bovenste vertikaalplaten met twee vleugels, die door gebogen bandje gescheiden zijn; onderste korter. Wratjesgordels niet aanwezig. Achtereinde met eenige kleine verhevenheden, achterstigmen met 3 knoppen. ; Van de niet determineerbare soorten, omdat er nog geen imagines van verschenen zijn, hoop ik in ditzelfde Tijdschrift aan het einde van mijn Oden ,,Nachtrag” op „Die Larven der Agromyziden” namen te kunnen vermelden. NOSE, The Phylogeny of insects by Dr. A. D. IMMS FRS. Honorary Member of the Netherlands Entomological Society Sometime Reader in Entomology, Cambridge University The problem implied by the above title is the origin of insects from some other animals of more generalised structure. During re- cent years a considerable amount of new evidence has come to light that bears more or less directly upon this subject. In particular, mention may be made of the work of F. Silvestri (1905, 1928) on the Diplura; of R. E. Snodgrass (1928) on insect mouth- parts and their musculature: of O. W. Tiegs (1940) on the em- bryology and (1945) on the post-embryonic development of the Symphyla ; and of the present writer (A. D. Imms, 1939) on the antennal musculature of insects and other Arthropoda. In the light of these new data, therefore, a brief re-examination of the problem of insect descent is justified. In the search for possible ancestors of insects the first clear opinion was expressed by the Austrian zoologist F. Brauer (1869) in his Campodea theory. He considered that the forerunners of insects were very like the existing genus Campodea and, further- more, that its type is still retained in the more primitive insect lar- vae. These larval types consequently came to be designated campo- deiform — a convenient term that conveys an immediate impression of their general facies. Brauer further believed that the ancestral insects were evolved from a Chilopod stock. It was not until 1873 that the remarkable animal Scolopendrella came to be drawn into the pro- blem. In that year A. S. Packard claimed that this creature was to be regarded as a connecting link between the Thysanura and Myriapoda. In 1898 he expressed his views in detail and concluded that Scolopendrella is the only extant arthropod which, with the sole exception of being progoneate, fulfils the theoretical require- ments of an ancestor of the Thysanura and, through them, of win- ged insects. While recognising the difficulty presented by the fact that the Symphyla are progoneate, whereas the Insecta are opisthogo- neate, Packard did not regard this feature as being sufficiently fundamental to invalidate the foregoing conclusion. The researches of Silvestri on Anajapyx brought to light a more primitive genus and one of greater phylogenetic importance than Campodea. He showed that it possessed a remarkable combination of Symphy- lan characters and was thus able to reinforce Packard's theory of insect descent, In 1930 R. J. Tillyard expressed very similar 64 DR. A. D. IMMS FRS, views to Packard except that he regarded the positions of the gonopore in the Insecta and the Symphyla precluded the possibility that the former were derived from the latter. In 1936 the present writer re-emphasised the Symphylan theory of insect descent and pointed out that it is more completely in accord with the findings of embryology and morphology than any other explanation. Since all recent work substantiates this conclusion (vide for example Calman, 1936 and Tiegs, 1940) no useful purpose will be served by reviewing the various theories of insect ancestry, espe- cially as this subject has already been discussed by several writers during recent years. It is noteworthy that most of the lower insects pass through a stage in their embryonic development in which they have a 6- segmented head and a 14-segmented trunk, each segment bearing a pair of rudimentary limbs. The general prevalence of this polypod condition with a fixed number of segments is suggestive of an ancestral or recapitulatory phase in development. Since the Sym- phyla display this same general type of organization it is relevant to examine the characters common to this group, on the one hand, and to the most primitive order of insects — the Diplura — on the other. Among the genera of Symphyla taken into consideration are — Scolopendrella, Scutigerella and Hanseniella. Among the Diplura (or Thysanura Entognotha of some writers) the more important genera are Campodea, Projapyx, Anajapyx, Symphylurinus, Japyx, and Heterojapyx). Omitting minor features of resemblance the major characters common to the Symphyla and Diplura are as follows. a — Simple multisegmented antennae, each segment moved by intrinsic muscles. b — Mouth-parts consisting of mandibles, lst maxillae, superlin- guae and fused 2nd maxillae forming a labium, or lower lip. c — The mandibles with a single cranial articulation and moved by anterior and posterior dorsal rotator muscles and two ven- tral adductor muscles. The latter have lost their cranial origins and have become united to each other by a median ligament to form a dumb-bell muscle between the two jaws. d — The legs with five segments, the tarsi being undivided and - ending in paired claws. e — The abdominal region with most of its segments bearing moveable styles and eversible sacs. f — A pair of short cerci on the 13th postcephalic segment and bearing the openings of spinning glands at their apices. g — The absence of an amnion and serosa in the developing egg. h — The presence of an embryonic dorsal organ developed as a concentration of cells of the primitive body-wall towards the mid-dorsal pole. Biologically the Symphyla and Diplura live secluded lives in the THE PHYLOGENY OF INSECTS. 65 soil, often in company with each other. They are unpigmented and devoid of either eyes or ocelli. Members of both groups are known to show a brood-care instinct in guarding their eggs. A brief comment upon the features (a to h) enumerated above is necessary by way of amplification. a. It is noteworthy that no other insects show similar antennal characters. b. The mouth-parts of the Symphyla are definitely insectan in their main features and unlike those of other Myriapoda. c. In the Lepismatidae, among Thysanura, and in the Pterygota each mandible has a secondary or anterior dorsal cranial arti- culation, thus becoming dicondylic and with a long axis of at- tachment. The dorsal or rotator muscles become of increasing importance and become transformed into the abductor and ad- ductor of each mandible. The two ventral adductors become of lesser importance and disappear in the higher orders. d. Tillyard (1930) identified the distal leg segment of the Symphyla as a tibio-tarsus but took no account of the muscula- ture which had been investigated by Ewing (1928). His error is shown by the fact that the flexor muscle of the claws traver- ses this region (or tarsus) and has its origin in the tibia (mis- named the femur by Tillyard) and thus agrees with a typical insect leg. e. The common possession of eversible sacs by Symphyla Diplura and Thysanura points to a relatively close affinity between these groups. The styles and their homologies have been much discussed. The fact that they are present along with apparent leg-rudiments on the Ist abdominal segment in some of the Diplura suggests that they are homologous with the styles of the Symphyla. f. The resemblance between the short cerci of Symphyla and those of Anajapyx is especially striking since they are borne on the same trunk segment in the two cases. g. The Collembola are the only other insects that have no amnion or serosa as a primitive and not a secondary feature. h. The embryonic dorsal organ of the Symphyla and of Campodea is in direct contrast to the structure bearing the same name in the Pterygota where the dorsal organ is a term given merely to a stage in the involution of the amnion and (or) the serosa. It now behoves us to consider those features wherein the Sym- phyla differ from the Insecta. The most important difference is seen in the positions of the gonopore in the two cases. It is well known that the gonopore in Symphyla is located on the 4th post- cephalic sternum whereas in the Diplura it lies between the 11th and 12th postcephalic sterna. The recent researches of Tiegs (1940, 1945) have shown, however, that the progoneate condition 66 DR. A. D. IMMS F.R.S., PHYLOGENY OF INSECTS is a secondary development which has replaced an original opistho- goneate state. As regards the gonads the Symphyla with their parietal germa- rium resemble Collembola rather than any other order of insects. Finally, the mouth-parts of Symphyla are ectognathous whereas those of the Diplura are insunk within the head, or entognathous. This latter condition is evidently a secondary development and acquired independently of other insects. While the ancestral insects almost certainly were more akin to the Diplura than to any other order, they differed in two impor- tant characters, (1) the possession of ectognathous mouth-parts, (2) an unmodified abdomen composed of eleven segments and a telson, the 11th segment bearing the cerci. These ancestral insects were in al probability derived from Sym- phyla not very different from those living today. These creatures may be termed Protosymphyla whose most important differences from living forms were their opisthogoneate condition and the presence of cerci on the 14th postcephalic segment. The following main changes in their organization presumably occurred during the process of evolution of the ancestral insects. (1) Numerical coin- cidence of the terga and sterna, (2) concentration of the locomo- tory function in the first three postcephalic segments, the remai- ning ambulatory appendages being reduced to vestiges, (3) locali- sation of the germarium at the apex of the gonads, (4) the deve- lopment of a segmental tracheal system, (5) the acquisition of the. full number of body-segments during embryonic life and loss of the capacity to add to this number after emergence from the egg. LITERATURE. Brauer, E, 1869 — Verh. zoo. Bot. Ges. Wien., XIX. Galiman WT 1936 — Proc. Linn. Soc. London, 148th Session. Eino MAES 1928 — Smithsonian Miscell. Coll. LXXX (XI) Imms, A. D, 1936 — Trans. Soc. Brit. Entom. III Ibid. 1939 — Quart. Journ. Mic. Sci. LXXIXI Packard, A. S. 1873 — Proc. Boston Soc. Nat. Hist, XVI Ibid. 1881 — Amer. Nat. XV Ibid. 1898 — A Textbook of Entomology. New York. Silvestri, E, 1905 — Ann. R. Scuola Sup. d'Agric. Portici, VI (and later papers). Ibid. 1928 — Trans. 4th Internat. Congr. Entom. Sites ansi RAE 1928 — Smifhsonian Miscell. Coll. LXXXI Ibid. 1935 — Principles of Insect Morphology. New York. eg ROMA 1940 — Quart. Journ. Mic. Sci, LXXXII (1) Ibid. 1945 — Ibid., LXXXV (I, III) Tilly ad IRS doy 1930 — Papers and Proc. Roy. Soc. Tasmania. Ibid. 1935 — Amer. Nat., XXX oi laks 1898 — Studien über die Entwicklung der Apfery- goten Insekten. Berlin. Sur le genre Parabathyscia Jeannel (Coléoptères Bathysciites) par le Dr. RENÉ JEANNEL Professeur au Muséum national d'Histoire naturelle. Membre honoraire de la Société entomologique néerlandaîse Désirant apporter ma modeste contribution à ce Volume jubilaire, j ai choisi comme sujet d'étude un groupe de Coléoptères Bathyscii- tes qui n'est pas représenté dans la faune néerlandaise, mais dont laire de répartition s'étend jusqu'à ses confins. Il s'agit d'un groupe tyrrhénien ; mais on verra plus loin que la migration du Paraba- thyscia Wollastoni le long des rivages atlantiques la conduit jus- qu'aux rives du Pas de Calais, en France et en Angleterre. Or l’Anillus caecus J. Duv., petit Carabique endogé ayant la même dispersion, vient d'être récemment découvert en Belgique. Pourquoi un P. Wollastoni ne serait-il pas lui aussi rencontré un jour en Belgique, ou même dans la Hollande? La chose n'est pas absolu- ment invraisemblable. D'autres espèces atlantiques atteignent les côtes de la Norvège (Trechus fulvus Dej.). Et la faune endogée dans le nord de l'Europe n'a peut-être pas été suffisamment recher- chée. Quoi qu'il en soit, cette étude comprend d'abord la description de deux Parabathyscia nouveaux de la Corse, puis une mise au point de nos connaissances sur la géonémie du genre, qui constitue une lignée indépendante dont l'histoire peut être retracée avec des précisions intéressantes. Deux Nouveaux Parabathyscia de Corse. Parabathyscia (s. str.) corsica Ab., subsp. gracilicornis, nov. Mont San Pedrone, près de Ponte-Leccia, quatre exemplaires re- cueillis par P. Remy sous des pierres enfoncées, à la lisière orientale de la hétraie, vers 1.100 m. d'altitude. Type au Muséum de Paris. Long. 1,7 à 1,8 mm. Même forme générale ovalaire et convexe que chez corsica typique, le pronotum pas plus large que les élytres, ceux-ci parallèles, atténués seulement au sommet, la ponctuation fine et serrée, la strie suturale effacée dans son quart antérieur. Carène mésosternale haute, dentée, en angle obtus, presque droit. Différent du corsica typique principalement par la structure des antennes : Chez corsica (type au Muséum de Paris) les articles du funicule, 3 à 6, sont courts et épais, pas plus longs que larges, le 68 DR. RENÉ JEANNEL, 7 est conique, le 8 fortement transverse, le 9 et 10 un peu plus larges que longs. Chez gracilicornis, les antennes sont nettement plus grêles, les articles 3 à 6 très fins, deux fois aussi longs que larges, le 7 conique, le 8 cubique, aussi long que large, les 9 et 10 épais, aussi longs que larges. L'édéage de gracilicornis est semblable à celui du corsica typique (fig. 1), court et coudé vers son milieu; les styles ont la même forme, le sac interne porte, dans sa partie médiane, deux paquets d'épines allongées, se juxtaposant par leurs pointes, sans s'entre- croiser. On sait que ce caractère distingue le P. corsica du P. Wol- lastoni Jans. dont les épines moyennes du sac interne, très lon- gues, forment deux flammes entrecroisées. (Monogr. Bathysc., p. 2er kig. let 48 ‘ Alors que le P. corsica typique est répandu dans les accumula- tions de feuilles mortes et les mousses à basse altitude, la subsp. gracilicornis vit 4 haute altitude et se retrouvera sans doute dans d'autres stations du centre de l'île que sur le mont San Pedrone. Parabathyscia (s. str.) Remyi; n.sp. Grotte de Brando, au km. 8.300 de la route du Cap Corse ; derriére la glaciére de Brando, alt. 90 m., deux exemplaires recueillis par P. Remy, le 30 août 1939, sur des stalagmites humides, dans l'obscurité totale. Type au Mu- séum de Paris. | Long. 2,5 mm. Testacé brunâtre brillant. Ovoïde, large et très convexe, le pronotum bien plus large que la base des élytres, à côtés très arqués en arrière; élytres cunéiformes, rétrécis à partir de la base, la partie apicale très déclive. Ponctuation très fine et serrée, très superficielle, la pubescence rare. Strie suturale entière, bien visible dans sa partie basale de part et d'autre de l'écusson. Carêne mésosternale haute, en angle obtus à sommet vif. Antennes grêles et déliées mais courtes, dépassant à peine la base du pronotum, l'article 3 trois fois aussi long que large, les articles 4 à 6 deux fois, le 7 conique, deux fois aussi long que large au sommet, le 8 aussi long que large, plus large au sommet qua la base, le 9 nettement plus long que large, le 10 aussi long que large, le 11 ovalaire et acuminé, les articles de la massue (7 à 11) légère- ment comprimés. Protarses des mâles peu dilatés, à peine aussi larges que le som- met du tibia. Tibias postérieurs droits chez les mâles. Edéage plus allongé et surtout moins arqué que chez corsica, non coudé ; l'extrémité des styles plus effilée. Sac interne avec la même armature, les flammes moyennes non entrecroisées. Espéce certainement alliée au P. (s. str.) Doriai Fairm., de la Ligurie, mais différente par sa taille plus grande, sa coloration foncée, ses antennes plus fines et déliées. La forme générale est à peu près la même, la ponctuation est aussi fine mais nettement plus effacée. SUR LE GENRE PARABATHYSCIA JEANNEL 69 File Organe copulateur mâle du Parabathys- cia corsica Ab. Géonémie des Parabathyscia Le genre Parabathyscia Jeann. (1924, p. 118) constitue une lignée qui s'est détachée de la souche des Bathysciola par une variation re- marquable de l'armature sétale des styles de l'organe copulateur mâle, (fig. 1), variation qui a été l'origine de son isolement (1942, p. 15). Les deux soies latérales des styles ont pris la forme de grosses épines recourbées, perpendi- culaires, embrassant dans leur concavité l'extré- mité très effilée du lobe médian. Et cette struc- ture, constante chez toutes les espèces du genre, les distingue nettement des Bathysciola, a som- met du lobe médian aplati et soies des styles simples. La distribution actuelle des espèces du genre Parabathyscia permet, comme on va le voir, de reconstituer assez exactement l'histoire de cette lignée et preciser l'époque à laquelle elle s'est spécialisée ainsi que les voies suivies par les espèces dans leur dispersion. Elle éclaire nos connaissances sur le peuplement de la région tyrrhénienne et mérite à ce titre d'être exposée avec quelques détails. Les espèces actuellement connues se répartissent dans quatre groupes et leur distribution géographique est la suivante : I. Sous-genre Platybathyscia Capra. 1° Groupe Grouvellei (espèces endogées, à massue antennaire compacte). 1. Grouvellei Ab. (Alpes maritimes). 2. Peragalloi Jeann. (Alpes maritimes). 3. Fiori Capra (Emilie). 4. florentina Jeann. (Toscane). II. Sous-genre Parabathyscia, s. str. 2° Groupe latialis (espèces endogées, sans strie suturale). 5. Luigionii Jeann. (Lazio). 6. latialis Jeann. (Lazio). 7. Emeryi Jeann. (Campanie). 3° Groupe Doriai (espèces cavernicoles, à strie suturale entière). 8. Doriai Fairm. (Ligurie). 9. Remyi Jeann. (Corse). 10. Doderoi Fairm. (Ligurie). 11. ligurica Reitt. (Ligurie). 12. Spagnoloi Fairm. (Alpes maritimes). 70 DR. RENÉ JEANNEL, 4° Groupe Wollastoni (espèces muscicoles ou endogées, à strie suturale effacée en avant). ; 13. Wollastoni Jans. (Ligurie, France méridionale et atlantique, Angleterre). 14. corsica Ab. (Corse). 15. Mancinii Jeann. (Ligurie orientale). 16. Andreinii Jeann. (Toscane). 17. apuana Jeann. (Toscane et Ligurie orientale). Ces quatre groupes d'espèces, comme on le voit, ne diffèrent pas seulement par des caractères morphologiques (structure des an- tennes, strie suturale et aussi ponctuation des élytres), mais se distinguent également par des divergences de leur éthologie. Les Platybathyscia et les Parabathyscia du groupe latialis sont des es- pèces endogées, vivant sous les grosses pierres enfoncées et dans les fissures des sols argileux humides ; les Parabathyscia du groupe Fig. 2. Distribution géographique du genre Parabathyscia. Les points sur la France et l'Angleterre jalonnent la migration atlantique du P. Wollastoni Jans. Doriai peuplent les cavernes ; enfin ceux du groupe Wollastoni, les moins évolués de tous, sont représentés surtout par des colonies muscicoles, c'est à dire encore épigées, et ne tendent à devenir endogés qu'à une certaine altitude et dans les localités lointaines du nord de la France et de l'Angleterre (P. Wollastoni). Si d'autre part on examine la distribution du genre dans son en- semble (fig. 2), on constate que les espèces sont nombreuses dans l'Italie centrale et la Corse, mais ne sont pas représentées dans la Sardaigne. Elles se trouvent dans les territoires correspondant à la SUR LE GENRE PARABATHYSCIA JEANNEL 71 péninsule italo-corso du Pliocène, péninsule qui s'est trouvée limitée par les mers plaisanciennes (fig. 3). On est naturellement conduit à préciser que c'est au Pliocène que les souches des Parabathyscia se sont spécialisées sur cette péninsule, par une variation forte de leur organe copulateur mâle. Alors, la Sardaigne était isolée de l'Italie centrale et encore séparée de la Corse par le ,,Sillon de Ter- ranova’, bras de mer qui a persisté sur le nord de la Sardaigne pendant toute la durée du Tertiaire, depuis le Lutétien jusqu'à la fin du Pliocéne (1942, p. 409) et n'a cessé d'être une barrière qu'au Fig. 3. Esquisse paléogéographique de la région méditerranéenne occidentale pendant le Pliocène. Extension de la mer plaisancienne autour de la péninsule italo-corse. Le sillon de Terranova isole la Corse unie au massif Gallura (nord de la Sardaigne). Postpliocène, peu avant l'ouverture des Bouches de Bonifacio, qui date du Pleistocène. Pendant le Pliocène, les Parabathyscia primitifs ont été lucicoles, capables de se répandre dans les foréts. Ils ont alors occupé toute l'étendue de la péninsule italo-corse et se sont avancés vers le sud jusqu'en Campanie, où une colonie endogée du P. Emeryi Jeann. existait encore, il y a cent ans, sur les flancs du Vésuve, mais parait avoir été détruite par les éruptions du volcan (1934, p. 97). L'évolution souterraine des Parabathyscia s'est produite de facon précoce, dès le Pliocène, intense surtout en Italie péninsulaire par suite de conditions locales de climat plus aride, ralentie au contraire en Corse et en Ligurie, sur le pourtour du golfe de Gênes, La segré- gation de colonies souterraines a eu pour résultat la formation d'espèces différenciées, les unes endogées (groupes Grouvellei et 72 DR. RENÉ JEANNEL, latialis), les autres troglobies (groupe Doriai). Et ces espèces sou- terraines sont toutes localisées dans laire de répartition primitive du groupe, ce qui indique bien qu'elles ont colonisé le sous-sol de facon précoce, dès le Pliocène, sans pouvoir étendre leur distribu- tion. i A l'époque actuelle, seuls les P. corsica et Wollastoni sont encore représentés par des colonies muscicoles, mais ils s'enfoncent dans le sous-sol dans certaines localités, soit à haute altitude (P. corsica subsp. gracilicornis) soit à grande distance du centre de dispersion (colonies septentrionales du P. Wollastoni). P. corsica s'est largement distribué dans toute la Corse, ot on le trouve dans les mousses et les accumulations de feuilles mortes des forêts. Ce qui a été dit ci-dessus à propos du Sillon de Terra- nova laisse possible qu'il soit un jour rencontré dans l'extrême nord de la Sardaigne, dans le massif Gallura, où se retrouvent des espè- ces corses, comme le Percus grandicollis Serv. (1942, p. 384). Les recherches entomologiques dans cette partie de la Sardaigne, qui fait en réalité partie intégrante de la Corse tertiaire, mériteraient d'être poussées en détail et seraient certainement fort intéressantes. Quant au P. Wollastoni, très voisin de l'espèce corse mais isolé dès le Pliocène par le golfe gènois de la mer plaisancienne (fig. 3), il a dû largement se répandre à l'état lucicole dans le sud de la France et remonter le long des rivages atlantiques jusque sur les bords de la Manche. Cette dispersion, tout à fait comparable à celle des Anillus (1942, p. 389), a accompagné celle des lignées dites "atlantiques” et „ar- moricaines” (1942, p. 450) et n'a pu se réaliser qu'après le Pliocène, au Postpliocène, lorsque les lonques digitations de la mer plaisan- cienne, étendues sur le sud-est de la France, se sont retirées. Elle a été antérieure au Quaternaire, car elle a atteint l'extrême nord de la France avant l'ouverture du Pas de Calais, comme l'atteste la présence de l'espèce dans plusieurs localités du sud-est de l'An- gleterre. Actuellement l'aire géographique du P. Wollastoni est devenue discontinue. Très commun dans les mousses aux environs de Génes, d'où-il a été redécrit plusieurs fois sous les noms de muscorum Dieck et de frondicola Reitt., il n'existe plus en France que dans des stations isolées, jalonnant son ancienne aire de répartition. On le connait des environs de Castres, dans la Montagne Noire et du département du Gers, à Coche, où il se trouve dans le sol au pied des Ormes. On l'a signalé de Cancale, Ille-et-Vilaine (dans des débris végétaux), des environs de Lille (dans une cave et dans les racines d'Iris et de Lys), enfin du sud de l'Angleterre, aux environs de Londres, à Douvres, à Folkestone, où on le prend par- fois dans les caves ou les accumulations de débris végétaux des lieux obscurs et très humides. L'histoire des Parabathyscia peut donc se résumer de la façon suivante : SUR LE GENRE PARABATHYSCIA JEANNEL 73 La souche du genre, sans doute représentée actuellement par les deux P. corsica et P. Wollastoni, s'est différenciée au Pliocène sur la péninsule italo-corse, par une variation brusque de l'armature sensorielle des styles de l'organe copulateur mâle qui a déterminé son isolement. L'évolution souterraine précoce de cette souche a produit la formation d'une quinzaine d'espèces endogées ou caver- nicoles, qui se trouvent actuellement cantonnées dans les territoires correspondant à laire géographique primitive, pliocéne, de la lignée. D'autre part la souche primitive, lucicole, des Parabathyscia a pu se répandre au Postpliocéne vers l'ouest, dans le domaine occupé par les espèces dites '’atlantiques’’. Cette migration est actuellement jalonnée par les colonies reliques connues du P. Wollastoni. OUVRAGES CITES. 1924 — Jeannel (R.) Monographie des Bafhysciinae. (Arch. Zool. exp. et gén., Paris, tome 63, p. 1—436). 1934 — Jeannel (R.) Nouveaux Bathysciinae italiens (Boll. Soc. ent. Ital., LXVI, p. 94-97). : 1942 — Jeannel (R.) La genèse des faunes terrestres. (Les Presses Univer- sitaires de France, Paris, 1942, 514 p., 8 planches. — 74 — F. SILVESTRI Lepismatidarum (Thysanura) genus novum termitophilum ex Nova-Hollandia Gen. Allatelura nov. (Fig. 1-1) 2? Corpus elongatum, parum magis postice quam antice angusta- tum, supra convexiusculum, thorace et abdomine setis et squamis instructis. Caput manifestum, si pronum fronte labrum obtegente, macrochae- tis nonnullis anticis, transverse submedianis et posticis, nec non setis brevioribus instructum, oculis nullis, antennis brevibus 16—17 arti- culatis, articulis ab 8° in articulinis duobus gradatim aliquantum I, Fig. I. Allatelura Hilli: animalculum pronum (ampliatum). longioribus compositis, articulis a 3° et articulinis margine distali mi- croscopice aciculatis, trichobotriis articuli 3i 9, 4i ad 15um 2 (supero et infero) distalibus, articulo ultimo appendice brevi cylindracea api- ce breviter trifurcato, articulis 1° et 2° macrochaetis nonnullis dista- libus, articuli 2i apice brevissime bifurcato, et setis brevibus latera- libus, articulis 3° ad 7um serie macrochaetarum brevium distali, arti- culis sequentibus articulinis omnibus macrochaetis nonnullis distali- GEN. NOV. ALLATELURA. 75 bus et articulino 2° gradatim setis brevissimis magis numerosis instructo ; labro brevi, extenso magis quam duplo longiore quam latiore, margine antico late rotundato, mediano setis minimis nume- rosis, superficie dorsuali utrimque macrochaeta sublaterali et setis STAN RN HAN Fig. IL. Allatelura Hilli: 1. caput pronum labro extenso; 2. antenna; 3. eiusdem anten- nae articulus 12"°; 4. eiusdem antennae articulus 16)“; 5. labrum deplanatum ; 6. mandibula dextera prona; 7. maxilla primi paris; 8. palpi maxillaris pars apicalis; 9. labium; 10. palpi labialis articulus ultimus; 11. squama pronoti; 12. feminae urosterna 5"" ad 9°” cum ovipositore ; 13. maris urosterna 5um ad 9um cum segmento decimo subtus inspecto ; 14. parameri pars apicalis multo ampliata: A antenna, B labrum, CL cerci laterales, CM cercus medianus, OV ovipositor, PV pseudovesiculae, ST6—ST9 stili uriti 6! ad 9°", SU8 pars sternalis uriti 8i (figg. varie ampliatae). brevibus vel parum longis c. 10 + 10; mandibulis sat magnis, stipite macrochaetis instructo, parte apicali externa 3-dentata, me- diana 1-dentata, parte apicali interna quam ceterae breviore et aciculis paucis aucta ; maxillis 1! paris stipite setis nonnullis longius- culis, lobis longitudine subaequalibus sed lobi interni appendice pectinata lobi externi apicem parum superante, eiusdem lobi interni apice robusto, acuto, appendice proximali interna plumosa quam ceterae, apicali excepta, longiore, palpo brevi, crassiusculo, articulo 76 F. SILVESTRI, LEPISMATIDARUM (THYSANURA) GENUS 1° brevissimo, ultimo conico, apice sensillo cylindraceo brevi, setas minimas 3 gerente; labium submento lato, lateribus subpostice in processum brevem subcorniforme productis, superficie brevissime tomentosa et parte laterali excepta setis brevibus numerosis in- structa, mento brevi diviso, lobis externis quam interni parum Fig. III. Allatelura Hilli : 1. pes 3i paris subtus inspectus ; 2. eiusdem tibia magis ampliata subtus inspecta; 3. tibia eadem supra inspecta; 4. tarsi apex et praetarsus lateraliter inspecti; 5. tarsi apex et praetarsus subtus inspecti; 6. urotergiti 5i pars lateralis; 7. eiusdem urotergiti particula multo ampliata; 8. stilus segmenti 6i; 9. maris segmentum decimum pronum cum cerco laterali et cerci mediani parte proximali. AE appendices empodiales, RP retractor praetarsi, U ungues, UM unguicola mediana (figg. varie ampliatae). longioribus et arcuatim eosdem amplectentibus, apice tomentoso, palpo 3-articulato articulo ultimo quam 2us duplo longiore et cras- siore, apice supra papillis 6 instructo. Thorax quam caput c. 2/3 latius, convexiusculum, pronoto praeter squamas macrochaetis transverse irregulariter 5-seriatis, apice bre- vissime bifurcato, mm 0,20 longis, subposticis marginem posticum parum superantibus nec non setis paucis brevioribus sparsis, mar- NOVUM TERMITOPHILUM EX NOVA-HOLLANDIA, 77 gine laterali setis brevibus robustis apice bifurcato et setis aliquan- tum brevioribus, squamis dorsualibus subduplo longioribus quam latioribus (4 58 X 25), radiis c. 24 postice parum productis ; meso- et metanoto pronoto similibus sed macrochaetis transverse irregula- riter tantum 4- seriatis ; prosterno nudo, meso- et metasterno super- ficie mediana macrochaetis 2 et setis brevioribus paucis auctis. Pedes breves, robusti, squamis destituti, coxa superficie infera setis brevi- bus numerosis et paucis longis marginalibus externis, trocanthero setis nonnullis brevioribus, femore brevi, robusto, margine externo convexo, interno ad medium obtuso et in angulo ipso macrochaetis brevibus 2, apice bifurcato, tibia aliquantum magis quam duplo longiore quam latiore setis spiniformibus proximalibus 3 (lateralibus internis 2, supera et infera, et sublaterali externa), setis similibus apicalibus internis 2 (supera et infera) et setis 11—12 brevioribus, robustioribus profunde bifurcatis per marginem apicalem a parte infera interna ad partem superam externam dispositis, nec non appendice longa acuta apicali infera fere basim dorsualem tarsi articuli 2i attingente, tarso 4-articulato, praetarso unguibus 2 bene evolutis, aliquantum arcuatis, acutis et empodio unguicula mediana breviore et processibus duobus membranaceis unguium lateralium dimidiam longitudinem attingentibus composito. Abdomen quam thorax aliquantum longius, segmento 1° quam metanotum parum angustiore, segmentis ceteris gradatim angustiori- bus, tergitis 1° ad 94" squamis et macrochaetis subposticis trans- verse subseriatis, apice attenuato breviter bifurcato, tergitorum marginem posticum parum superantibus ; tergito 10° obtrapezoidali, postice profunde triangulariter inciso, angulis posticis acutis, ma- crochaeta et seta brevissima auctis. Urosterna 1% ad 54 praeter squamas setis brevibus subme- dianis, 6um etiam stilis brevioribus, 7um pseudovesiculis et stilis quam 6! paullum longioribus, 85% sterno brevi triangulari, sub- coxis angulis externis rotundatis, stilis quam 7! vix maioribus, 9¥™ subcoxis ad apicem externe haud productis, stilis quam 8 fere duplo longioribus. Ovipositor crassiusculus stilorum 9! apicem parum superans pseu- doarticulatus, apice acuto, setis brevioribus instructus. Cerci laterales breves 6-articulati, macrochaetis brevibus externis, setis brevioribus internis, brevibus, superis et inferis, et tricho- bothriis nonnullis ; cercus medianus quam laterales aliquantum longior, setis et trichobothriis vide fig. II, 13 et III, 9. & Penis brevissimus, paramera longa, subcoxarum 9 apicem aliquantum superantia, convexiuscula superficie area longitudinali sublaterali interna sensillis setiformibus minimis obsessa, cetera superficie setis brevibus numerosis instructa. Tergitum 10" parte laterali subtus processibus cylindraceis brevissimis, robustis c. 12 et cercus lateralis etiam per marginem 78 F. SILVESTRI, GEN. NOV. ALLATELURA. internum processibus similibus 3—4 armato ita ut organum stri- dulum inter tergitum et cercos formatum sit. Typus : Allatelura Hilli sp. n. Observatio. Genus hoc inter Atelurinarum genera praetarsi forma praesertim distinctum est et prope genus Gastrotheus Casey (Silv. em.) collocandum est. Notandum est genus hoc, cuius species typica in nido Mastoter- mes Froggatt (genus inter Isoptera antiquissimum) vivit, characte- res antiquiores quam ceterorum termitophilorum haud habere. Allatelura Hilli sp. n. Pallide flava tota, notis ceteris vide generis (La: et figuras III Long. corporis mm 6,5; lat. thoracis 2; long. antennarum 2, palporum maxillarium 0,60; pedum paris 3i 2,60; stilorum uriti9 0,40; ovipositoris 1,10, cercorum lateralium 0,58, cerci mediani 0,80. Habitat. Exempla typica clar. Gerald F. Hill, cui spe- cies dicata est, in nido Mastotermes darwiniensis Froggatt ad Kool- punyaba (Northern Territory Australia) et exemplum paratypicum (haud bene asservatum) ad Darwin etiam in Northern Territory. OR On some phylogenetic problems within the Order of Siphonaptera (—Suctoria) by H. E. KARL JORDAN, PH.D., FRS. F.RES. (With 9 text-figures). In 1909 (Novit. Zool. 16: 135—158, pl. 12 & 13) Dr. A. C. Oudemans published a comprehensive survey of the results of his researches on the Morphology, Ontogeny, Phylogeny and Clas- sification of the fleas, an interesting paper containing new facts and new interpretations and thereby greatly stimulating the study of these potential vectors of diseases. The views expressed by him on the causes of the modifications which distinguish the various sections of the Order from one another were Lamarckian, and as to the course evolution had taken he regarded the highest number of any somatic (bristles, spines, combs, segments, etc.) as the most primitive stage in the development of that somatic, a process of evolution that Eimer had termed Orthogenesis (1897). Though this was his opinion, A. C. Oudemans nevertheless assumed (1) that the ancestral flea had no combs, (2) that the combs grad- ually increased in number and their spines became more numerous, (3) that stages in the gradual later decrease were similar to stages in the earlier increase, and (4) that consequently one could not be certain whether a stage belonged to the ascending arm or the descending one of the curve depicting the evolution of the respec- tive organ. During the decades which have passed away since the publication of the paper many new types of fleas have been col- lected and new diffentiating characters been discovered which prove, as Oudemans himself expected, that some of his con- clusions are now out of date. The Jubilee publication of the Neder- lands Entomologische Vereeniging appears to me an appropriate opportunity to give, in memory of Dr. A. C. Oudemans, my views on some of the numerous problems of relationship versus parallel evolution which face the student of the taxonomy of fleas. In the absence of Paleontological evidence our knowledge of the organization of the ancestral flea depends on the interpretation of the morphology of the recent fleas. The task to ascertain which particular somatics of a species are ancestral is rendered difficult by two facts: (1) that a large proportion of the existing fleas is still unknown, and (2) that in view of the enormous number of extinct mammals that have already been unearthed the recent flea- fauna can only be regarded as a survived sample, many of the 80 H. E. KARL JORDAN, ON SOME PHYLOGENETIC PROBLEMS recent genera standing isolated because the allied genera are extinct. It is, however, not always hypothetical which of two or more stages in the evolution of an organ is the more ancestral one. In his refer- ence to the mandibles Oudemans says, for instance, that the large and strongly serrated mandible of the stick-tight fleas is a secondary modification acquired in connection with the habit of these fleas to fasten themselves (like ticks) to the host by means of these saws, this conclusion being confirmed by the deterioration of the labial palpi, which have lost their function as a protecting sheath of the sucking organs. In the large majority of fleas the mandibles are slender and their teeth small and only dense and distinct in the apical third, being in the non-sedentary fleas of marsupials usually confined to the apical tenth and very minute. In the section to which Pulex L. 1758 belongs, including the true stick-tight fleas, the teeth extend at least to the basal third, usually to the base, the number of teeth being in the long mandibles of some species of Hectopsylla Frauenf. 1860 and Echidnophaga Olliff 1886 well over 100 at each the anterior and posterior side. The strongly serrated mandible occurs very sporadically outside the section of Pulex, for instance in the African Chimaeropsylla Roths. 1911. Oudemans evident- ly did not realise that his opinion about the large mandible ran counter to his general dictum that numerical superiority in any somatic is eo ipso evidence that the somatic so distinguished is primitive. In point of fact, every case must be judged on its own merits. Orthogenesis is a reality, but it leads up as well as down. As an instructive illustration the variation of the bristles in the anterior apical area of the inner surface of the hindcoxa may be here referred to. In a large number of genera the area bears a few scattered bristles of medium size (a) ; in many others the bristles are numerous (b) ; in a third variety some of the bristles are short- ened and arranged more or less in a row (c); in a fourth modi- fication some of the bristles of the row (often the upper ones) are thickened, spiniform (d); and finally the whole row consists of spiniforms, with a few thinner and longer bristles near the row (e). i look upon (b) as the primitive stage from which (a) originated simply by the loss of bristles, while (c) to (e) represent the upward development found, for instance, in the Neopsylla-series of genera. Development in the opposite direction has evidently taken place in the Rhadinopsylla-series, where we find usually a patch of short bristles of which some are moderately thickened and others thin, but in one genus (Trichopsylloides Ewing 1938) the patch is en- tirely lost; the unknown intergradients may be expected to have spiniforms like Nearctopsylla Roths. 1915 and Corypsylla Fox 1908, which are offshoots from the Rhadinopsylla-branch. The upward modification begins with a patch or row of bristles and leads to spiniforms and the downward variation ends with the loss of the spiniforms. This conclusion is corroborated by what is found in the Pulex-section (from which Tunga Jarocki 1838, Hectopsylla WITHIN THE ORDER OF SIPHONAPTERA (= SUCTORIA) 81 Frauenf. 1860 and Rhynchopsyllus Haller 1880 are here excluded). All genera of that section have either a row or a patch of rather stout spiniforms, in the stick-tight flea Echidnophaga larina J. & R. 1906 often well over 30 in a patch. In species with the number much reduced (Alaopsylla papuensis Jord. 1933 sometimes with 2 only) the spiniforms are not replaced by bristles. Outside the Pulex- section the genera with these spiniforms, or near-spiniforms, are scattered over various branches of the Order, the distinction as such not being evidence of near relationship. Their function is not known. Enderlein (1929, Trans. IV. Intern. Congress Entom.: 771) regarded the spiniforms of Pulex irritans and the dense tidges on the basal abdominal sternum to be a stridulating organ. However, the bristles on the inner surface of the hindcoxa of P. irritans and the bristles often present on the basal abdominal ster- num in species with a patch of spiniforms speak against this inter- pretation. Moreover, the hindcoxa is hardly capable of a rapid swinging movement up and down, as the margins of the sternum and epimerum overlap it. The sporadic distribution of a definite characteristic is the rule rather than the exception in fleas. This fact is of great taxonomic significance, apparently much obscuring classification, but in reality clearing away preconceived ideas of near relationship. The early opinion that the presence or absence of the eye or of this and that comb were of primary importance in classification has been found erroneous long ago, but other similarly arbitrary notions have per- sisted. Out of a multitude of examples of sporadic distribution of distinctions I mention a few. Labial palps with more than five segments occur, for instance, in a Rhopalopsyllus Baker 1905, some Parapsyllids*) Vermipsyllids and Pygiopsyllids and in Macro- psylla Roths. 1905 and Stephanopsylla Roths. 1911, also in Rha- dinopsylla jaonis Jord. 1929. More than five pairs of plantar brist- les to the fifth tarsal segment are found in some Hectopsylla, Cop- topsylla J. & R. 1908, Actenophthalmus Fox 1925 and Lycopsylla Roths. 1904. The antepygidial bristles are absent in Vermipsyllids, Tungids, Ulropsylla Roths. 1905, Lycopsylla, Nycteridopsylla Oudem. 1906 and in the males of the Rhadinopsyllids. The ventral margin of the head has spines at the anterior corner in front of the mouth-parts in Ctenocephalides Stiles & Collins 1930, Cteni- diosomus Jord. 1931 and all Ischnopsyllids, three widely separate branches of fleas. And so on. In order to make the problem more easy to understand for those readers who have no flea-collection to consult, figures of three distictions are here added, illustrating their variation and distribution. Fig. 1 represents the anterior por- tion of the head of five fleas which are distinguished from other fleas by bearing an isolated spine at or near the anterior edge of the antennal groove (where there is a bristles in some genera, cf. *) In these notes Parapsyllids means ,,fleas nearly related to Parapsyllus”. 82 H. E. KARL JORDAN, ON SOME PHYLOGENETIC PROBLEMS Dampf 1945). Fig. 1 A is Dinopsyllus ingens Roths. 1900, from S. Africa ; the species has two, one or no spines and the position of the spines varies ; all the other species of Dinopsyllus J. & R. 1914 have a vertical comb of five large spines, the spine or spines of D. ingens being obviously a remnant of that conspicuous comb. Fig 1 B is Listropsylla agrippinae Roths. 1904, likewise S. African ; it has a long spine behind the eye like the other seven species of the genus ; there are no combs on the head. In fig. 1 C (Bradiopsylla echidnae Denny 1843, from Australia) the spine is short and often missing. In fig. 1 D (Typhloceras poppei Wagn. 1893, European) the spine is small but always present; the ventral comb propably extended further back- and upwards in the ancestral from. Fig. 1 E represents the Australian helmet flea Stephanocircus dasyuri Skuse 1893 ; the postocular spine is long and in other species of the genus is placed farther down the edge of the antennal groove. In all five fleas the spine once formed part of a comb which became reduced ; in A, C and D it is evidently on the verge of being discarded, while in B and E it is prolonged and perhaps has a special function. While figs. 1 C, D and E have each near relations with which they will be associated in a classification, A and B stand apart from any other genera I know and from each other ; there are, however, certain similarities between them which appear to me to indicate that Dinopsyllus and Listropsylla are nearer to each other than to any other genus in spite of the many conspicuous differences be- tween them. Similarities caused by reduction are in general easy to under- stand ; but the modification, in three non-related genera, of bristles into butterfly-scales is almost beyond comprehension. Fig. 2 A re- presents two scales of sternum IX of the male of Phaenopsylla mustersi Jord. 1944 (Afghanistan) ; the upper one is elongate-ovate and minutely striated and the lower one triangular, with the lower corner turned upwards ; their margins are entire. In the allied genus Paradoxopsyllus Miyaj. & Koids. 1909 there are two very long curved bristles in the place of the scales. Several species of the WITHIN THE ORDER OF SIPHONAPTERA (= SUCTORIA) 83 South African genus Chiastopsylla Roths. 1910 bear three scales cn the same sternum IX ; they are dentate and either shaped as in fig. 2 B (Ch. numae Roths. 1904) or broader or narrower ; in other species of the genus they are represented by flattened and slightly broadened bristles (resembling a grass-blade). Still more reminis- cent of Lepidoptera are the scales of the Australian Helmet-flea Stephanocircus dasyuri Skuse; they are found at the end of the labial palp, each palp bearing three truncate and dentate scales (fig. 2 C). Other species of Stephanocircus have either narrower scales or slightly broadened bristles, which are curved away from the palp and difficult to study in mounted specimens. There is no doubt that the scales are an end-product of evolution and that the evolution started from ordinary bristles, the grass-blade bristles being an intergradient. Broadened bristles occurring in various branches of the Order, for instance in Ceratophyllids and Ischno- psyllids, there is hope that more genera with scales will be discover- ed and that there will be an indication of their function. While figs. 1 and 2 illustrate scattered exceptional distinctions the sketches of the apices of the femora of three species (fig. 3, A-C) present a problem of variation concerning the whole Order. Al- though the three legs of a flea are homologous and are identical in the number of segments, the foreleg differs considerably from the mid- and hindiegs. It is not only an organ of locomotion but also affords protection, bearing the brunt of the friction when the flea rushed through the fur of the host; it is exposed to another 84 H. E. KARL JORDAN, ON SOME PHYLOGENETIC PROBLEMS environmeot, so to speak. The forecoxa is very strongly affected, but the forefemur also has its own adaptations, and it is to these latter I wish to draw attention, particularly to the dorsal apical pair of bristles which guards the knee-joint. In the mid- and hindfemora of nearly all species of fleas the outer bristle is the shorter of the two; in a considerable number of genera the outer bristle is much reduced and in a few genera as long as the inner one, but even in the latter case there is a trend (if a series of specimens is compared) towards a shortening of the outer bristle. The pair agrees in this regard with the dorsal pairs of the tibia. In the forefemur, on the contrary, it is the outer bristle (fig. 3 A, Archaeopsylla erinacei Bouché 1835) which is the longer in almost every species, the inner one varying in the different branches of the Order from being nearly as long as the outer to being minute or absent. There are few exceptions from this rule: The outer bristle is shorter than the inner in Arctopsylla Wagn. 1930 and Trichopsylla Kolen. 1863 (= Chaetopsylla Kohaut 1903) (fig. 3 B, T. homoeus Roths. 1906), the only genera in which these pro- portions are reversed. In the closely related Vermipsylla Schimk. 1885 the outer bristle is as long as or slightly shorter than the inner and always stouter. In Coptopsylla J. & R. 1908, Corypsylla and the South American Helmet-fleas (fig. 3, C, Coptopsylla lamellijer Wagn. 1895) the knee-bristles of the forefemur are usually equal in length. Now, which of the three forefemora A, B and C has the most primitive pair? Type A with its tendency to lose the inner bristle altogether seems to me a more recent development than the others. However, if we regard C as the ancestral type from which B originated by the reduction in length of the outer bristle we are presented with the puzzle that type B is preserved only in two genera of the primitive Vermipsyllids, whereas the supposed ancestral type C is sparingly scattered over several widely different branches of the Order. I am inclined, therefore, to regard the foremoral pair of B, which resembles the pairs of the mid- and hindfemora, as older than the foremoral pair of A and C. The surface-structure of the femora also is of some interest, as here again the forefemur deviates from the mid- and hindfemora to a certain extent. The outer surface of all three is longitudinally striated, the striae running from the base to the apex. This may be regarded as a primitive stage; in the next stage the striae are posteriorly more or less bent upwards, running to the dorsal side, and in a further stage they are all longitudinal anteriorly and obliquely curved upwards posteriorly. In this development the fore- femur is a step behind the other femora. The striae of the inner surface follow the same direction of modification, but evolution goes much further, the striae being finally broken up into transverse arches open on the anterior side and usually conspicuous, the inner and outer surfaces contrasting strongly. WITHIN THE ORDER OF SIPHONAPTERA (= SUCTORIA) 85 In the sketches of the ends of the femora an internal tuber is marked the variatian of which is of some taxonomic interest. It is strongly sclerotised and largest in the Tunga and Pulex sections (fig. 3 A), particularly in the hindfemur, only a few other genera outside that section having an equally large femoral tuber. The other extreme is found in the bat-fleas, where a tuber in that posi- tion is absent. The decrease in size appears to be connected with the variation in the apical margin of the femur. In the species illustrated the pair of bristles is placed at the apical margin, whereas in many other fleas the femur projects backwards below the bristles, this projection being longer in the bat-fleas than the tibia is broad at the base inside the femur and bearing dorsally a distinctive sclerotization. The sporadic occurrence of exceptional distinctions and the fre- quent occurrence of modifications characterising several or nearly all main branches of the Order, together with the absolute persisten- cy with which fleas, whatever their modifications are, retain the same general morphological organization, allow only one conclu- sion: that the Order is monophyletic, with the modifications of the various organs so distributed that the main branches can only be defined by a combination of distinctions of which each one may reappear outside the branch defined, only the combination being characteristic of that branch. For instance, in all the species of the Tunga and Pulex sections of the Pulicids s. lat. the upright rod which connects the central joint of the midcoxa with the dorsal margin of the sternosome (the rod is separated from the outer wall) is absent; this well-known distinction between Pulex and Xeno- psylla Glink. 1907 recurs outside the Pulicids in Corypsylla, which likewise has lost the upright (lateral apodeme) ; and the vertically long metepimerum with the spiracle dorsal, characteristic of all Pulicids, is found again in Chimaeropsylla far away from the Pu- licids. Ou de man s'’s opinion that the Order of fleas falls into two Subordes. which he calls Fracticipita and Integricipita and defines by a single distinction, is not tenable. The term Fracticipita is very convenient, but it should be used as a morphological term only. The divided head occurs sporadically outside those sections which con- sist entirely of fracticipit fleas, as has to be expected from the sporadic distribution of other distinctive somatics. Oudemans could have found corroborative evidence for his opinion if he had had sufficient material for comparison. He might, for instance, have drawn attention to the fact that vertical combs on the head and dense tibial combs occur only in fracticipit fleas, though only in some of them, and that the division of a segment by a secondary suture is indicated in two fracticipit fleas, Thaumapsylla (an Ischnopsyllid) and Idiochaetis (a Pygiopsyllid), in both of which the pronotum bears between the comb and the row of long bristles @ semitransparent line that extends across the back and down the sides to some point below the middle. As Oudemans has point- ed out, we find in fleas three main stages in the evolution of the interantennal area: (a) no indication of a suture; (b) a sclerotised sutore often with thin surface-groove ; (c) a deep groove separating frons and occi- put (Fig. 4. A Pygiopsylla; B Acanthopsylla ; C Idiochaetis ; all three Pygiopsyllids). It seems to me reasonable to assume that the ancestral flea inherited an interantennal suture such as we find, for instance, in Lepidoptera, with a thin transverse groove as external sutures generally have. The descendants of this B-type would be types A, B and C. With the premises that (1) the inversion of evolution is very unlikely (Dollo's law, 1890), (2) that the extreme A-type and C-type would each reproduce itself only, and (3) that the B-type continued to produce A, B, and C in one region or another, the three head-types A, B, and C could be expected to occur, singly and in combination, in seven categories of end-branches of the phylogenetic tree, these branches represen- ting the recent flea-fauna, each head-type appearing in four cat- egories : (a) in categories 1,2 and 3 all the genera have only type A or only B or only C. (b) in categories 4,5 and 6 some genera have type A and others B, or some A and others C, or some B and others C, and (c) in category 7 some genera have type A, others B and others C. (In general, if x is the number of stages considered, the number of categories of distribution is 2X- 1 and each stage ap- pears in 2X—! categories). It is perhaps advisable to remark that this WITHIN THE ORDER OF SIPHONAPTERA (= SUCTORIA) 87 is not a classification of the fleas, but a scheme of the possible distri- bution of distinctions in any organ of which two or more stages in its evolution are assumed to be known, and that the scheme would be the same whether A, B, or C is taken as the primitive type. The categories of the head-types actually occur as indicated ; if it were otherwise the preceding lines would not have been written. Type A is the only one in Tungids, Vermipsyllids, true Cera- tophyllids and others ; type B alone is found in Pulicids, Spilopsyl- lids, Ctenophthalmids, and others, and C in Bat-fleas, Helmet-fleas and Leptopsyllids. Types A and B occur together in Parapsyllids, A and C in Anomiopsyllids, and B and C in Hystrichopsyllids. The most interesting category is the combination A, B and C. This is found in the Australian Pygiopsyllids (see fig. 4), the African Chiastopsylla-series and also in the Palearctic Rhadinopsylla-Cten- ophthalmus-Palaeopsylla-series of genera. It would be quite legiti- mate to treat each separate twig of a diversified branch as a distinct tribe. The distinctions are there, and how to deal with them in a classification depends on the view of the taxonomist, who may wish either to emphasize the diversity or to stress the relationship. The foregoing account on some somatics and the lines of evolution to which, in my opinion, their distribution points are condensed and fragmentary. As a supplement the affinities with other fleas indicated by characteristics of a single genus are here described as an example of the light which a genus may throw on the relationship between different sections. Uropsylla is an Australian flea found on Mar- supials and for that reason may be expected to have preserved some primitive characters. The only species is large, and we therefore figure only the head and thorax (fig. 5). The genus belongs to the Pygiopsyllids, which are characterized by a combination of charac- ters, particularly by the fourth vinculum (vc4, fig. 5) which is found only in this family and some genera of the Neopsylla- section. The most conspicuous distinction of Uropsylla is the asym- metrical club of the antenna which it shares with Rhopalopsyllus and Pulex (and near allies), a club of this kind not occurring any- where else in fleas. The nearest relative of Uropsylla is Lycopsylla inspite of the absence of combs and the acquirement of a frontal tubercle ; and Lycopsylla and all other Pygiopsyllids have a sym- metrical club, only in the Echidna-flea (Bradiopsylla echidnae) the so-called first segment of the club is widened, somewhat twisted and (as in some other Pygiopsyllids) very densely striated, suggesting that it is on the way to become separate from the next segment as in the asymmetrical club (see fig. 6 B). I know of no other tran- sition from the symmetrical to the asymmetrical club ; but there is still hope that a more advanced stage will be discovered, for the fieas of the several Echidnas of New Guinea are not yet known. Both the symmetrical and asymmetrical club occur in the Pulicid section, the former also in the Parapsyllids and the latter in the Rhopalopsyllids, two sections generally considered to be nearly re- 88 H. E. KARL JORDAN, ON SOME PHYLOGENETIC PROBLEMS lated with one another. As other somatics corroborate this evidence we may conclude that there is a blood-connection between these sections. They inherited from the common ancestor the potentiality to develop the asymmetrical club from the symmetrical one. That there is only one genus with this characteristic among the Py- giopsyllids, while there are on the other side so many genera with the modified club, is not disturbing, as it is rational to assume that large numbers of the marsupialian fleas are extinct. The second segment of the antenna of Uropsylla (fig. 6 A) is evidently primitive in its shape and bristles, recurring in a similar form in Rhopalopsyllids (fig. 6 C) and in a more simplified one in the Tungids. In nearly all other fleas the basal transverse row of bristles of Uropsylla has been moved further towards the apex of the segment, the ridge bearing the row of bristles expanding apicad and more or less concealing the petiole of the club and finally covering more than half the club, as in Sfenistomera, inter- mediate stages of expansion being found, for instance, in Callisto- spyllus, Listropsylla (fig. 1 B) and Vermipsyllids. The expansion of the genal margin behind the eye and the bristles behind and below the eye are similar in Uropsylla and Rhopalopsyllus, bristles in that position also occurring in Pa- rapsyllids. The propleurum does not have a sinus where vinculum 1 touches it; this is characteristic of all the Pygiopsyllids, some genera of Neopsyllids, the Rhopalopsyllids and Parapsyllids, and most Pulicids s. lat. (here the sinus often indicated), Malacopsyl- lids, and Vermipsyllids (usually with indication of sinus); in these fleas vinculum 1 is often minute. In the large majority of fleas the sinus is distinct and varies much in size and position. It is a secon- dary adaptation. The proportions and structure of the metasternum (st) and met- episternum (est) are almost alike in Uropsylla and Rhopalopsyllus, the metasternum being the smaller of the two, which is unusual. The suture between them is directed forward-downward. The internal lateral incrassation of the sternum is likewise a notable distinction common to both genera. The evolution of these sclerites is as follows in the various genera of the Pygiopsyllids: Lycopsylla agrees with Uropsylla except in the episternum being smaller and its internal frame narrower ; in Bradiopsylla and some Pygiopsylla, the upper margin of the metasternum is short and almost horizontal, the oblique lateral incrassation persisting ; the next stage is repre- sented by a similar sternum and small triangular episternum, the posterior lower angle of which projects down; the other genera have a similar episternum, but the incrassation of the outer wall of the sternum is horizontal and ventral, or fades away. The evolu- tion of the episternum follows a similar line in the three genera of the Rhopalopsyllids. In Tunga, Hectopsylla and Rhynchopsyllus the sternum is much higher than long ; the internal incrassation in Tunga is nearly as in Uropsylla and more horizontal in the other WITHIN THE ORDER OF SIPHONAPTERA (= SUCTORIA) 89 two genera, the ventral margin of the episternum leaning forward. In the Pulicids the sternum is likewise higher than long, the ventral margin of the episternum leaning forward (in several genera fused with the sternum), the internal incrassation horizontal and ventral or subventral. The Tungids cannot be derived from any of the Puli- cids with symmeterical antennal club, but are an offshoot from the stem which gave rise to the Pulicids. Wagner, 1939, expressed the opinion that Malaccopsylla is related to Rhopalopsyllus. The di- visions of the metasternosome confirm that view : the upper margin of the sternum slants forward : the internal incrassation of the ster- num, however, is horizontal and subventral. Malaccopsylla agree- ing in the sternum closely with the Vermipsyllid genus Trichopsylla (= Chaetopsylla). The arms of the metathoracical furca are ex- ceptionally long in both Malaccopsylla and Rhopalopsyllus. As the first midtarsal segment is shorter than the second in the majority of the Pulicids and all the Rhopalopsyllids it is interesting to see that in Uropsylla the first is the longer of the two, while in Lycopsylla it is short. It is also short in Malacopsylla and Phthi- ropsylla as well as in Vermipsylla dorcadia and some Trichopsylla. Uropsylla agrees with Lycopsylla, and the Tungids and Ver- mipsyllids in the antepygidial bristles and the female-stylet being absent. Oudemans referred to these organ as lost in the genera mentioned ; I am inclined to consider their absence as a primitive condition. What is their homology ? As regards the antepygidials the majority of the Pygiopsyllid species seem to me to give the same answer. As shown in fig. 7 (A, Stivalius ahalae Roths. 1904 90 H. E. KARL JORDAN, ON SOME PHYLOGENETIC PROBLEMS and B, Ctenidiosomus spillmanni Jord. 1930, the only American Pygiopsyllid known) the antepygidials are derived from the posteri- or row of long bristles by a shifting backwards of a couple of bristles each side to nearer the sensilium (which they protect). In Nycteridopsylla the antepygidials are replaced by a comb of bristles (not spines). In the Rhadinopsyllids the females have antepygidials, while the males are without them, an obviously secondary varia- tion, which appears to be unique. The stylet of the female flea is very much like that of the female beetle, being short and entire. I look upon it as developed from the pleurum of the anal tergum. In Uropsylla this pleurum is only partially separated from the tergum and not inserted in a groove at the apical margin of tergum IX. Lycopsylla and the other genera mentioned above have no indication of a separate tergo-pleurum. On the other hand, in Eritranis Jord. 1939 and Sternopsylla J. & R. 1921 the stylet is very short and in some specimens much reduced or even absent. The matter requires further investigation. The Pygiopsyllid genera Uropsylla and Lycopsylla, which have been referred to on a previous page as opposites in the structure of the antennal club, similarly contrast in the development of the combs, Lycopsylla having no trace of a ctenidium and Uropsylla sharing with Stenischia Jord. 1932 (near Rhadinopsylla) the dis- tinction of bearing dorsal spines on the abdominal terga I—VII, which is quite exceptional. Moreover, Uropsylla has a comb of short spines on the metanotum as well, which is a further link of the genus with the Rhopalopsyllids, all the other Pygiopsyllids bearing apical spines neither on the metanotum nor on the first abdominal tergum. Combless like Lycopsylla are a number of gene- ra: the Tungids, several genera of Pulicids and Parapsyllids, the Malacopsyllids and Vermipsyllids, Anomiopsyllus (Nearctic) and Praopsylla Ingram 1927 (So. African), a mixture of fleas some of which never had combs, whereas others have lost them. The dorsal ctenidia may conveniently be referred to as major and minor combs, the spines of the former being as a rule long and closely placed together, whereas in the latter they are usually short and placed more or less far apart, with intergradients. The minor combs are often represented by a single spine. Uropsylla (fig. 5) has a single major comb, on the pronotum, which is always present in fleas with major combs. With the exception of Lycopsylla and Notiopsylla all the Pygiopsyllids have this pronotal comb (but reduced to about six dorsal spines in Bradiopsylla echidnae, the reduction being reminiscent of the reduced comb of the hedgehog flea!). In four Pygiopsyllids, however, there are, in addition, respectively one, two, three and four major combs on the abdomen. In view of the facts (a) that in some 30 species of the Pygiopsyllid Stivalius J. & R. 1922 the abdominal terga II to IV or V bear never more than one spine each side, (b) that St. jacobsoni J. & R. 1922 (Sumatra, Java) has on II a major comb of 15 to 18 long WITHIN THE ORDER OF SIPHONAPTERA (= SUCTORIA) 91 spines on the two sides together, Sf. mj6bergi Jord. 1926 (Borneo) 16 on II and 8 on III, and Sf. sellatus J. & R. 1923 (E. Africa) 16 on II, 12 on III and 12 on IV, (c) that there is a trend in the spines of terga IV and V to be absent in the species of Stivalius with major abdominal combs, and (d) that in many genera of Pygiopsyllids without major abdominal combs the couple of small spines on III to V, or IV and V, is absent, it seems reasonable to conclude that the major abdominal combs of the above three Stiva- lius cannot have developed from the two small spines (one each side) which represent them in the other species of Stivalius, and therefore that the minor combs must be considered the result of a reduction of major ones. This conclusion appears to me to be born out by the development of false combs in an American genus of bat-fleas, Myodopsylla J. & R. 1911, closely related to Ischnopsyllus Westw. 1833, both genera bearing in the dorsal area of the frons the same peculiar short wavy striae not found elsewhere. The one major comb of Myodopsylla and the several small minor combs have been supplemented by the modification of the posterior row of long bristles into some sort of comb (fig. 9 A, M. palposus Roths. 1904 ; B, M. insignis id. 1903). The genes evidently have not been able to turn the small spines into major ones (a confirmation of Dol- lo's law). These considerations favour the view that Uropsylla is derived from an ancestral flea which had an armour of nine major combs. As Uropsylla and Stenischia have broken the rule that tergum VII does not bear a comb of spines (if there is a comb, it consists of modified bristles), one might have expected that the rule of the absence of a mesonotal comb was also broken in one or a few instances. In point of fact, however, the rule does not apply to the niesonotum, which, in the large majority of fleas, has the equiva- lent of a comb. When it was discovered that there is a row of bristle-like spines on the underside of the mesonotum, the homology of these spines remained uncertain to us until two slightly patholog- ical specimens cleared up the mystery. In these examples (not avail- able for figuring at the time of writing) the collar of the mesonotum was absent for a short distance and some of the pseudosetae were exposed ; one of these false bristles closely resembled a spine of the pronotal comb. The discovery is here mentioned because it suggests experiments with flea-larvae. The pseudosetae are the spines of the mesonotal comb. Why the comb has remained at this stage of development is as yet unkown. The spines vary very much in number and size in the different sections of the Order, the highest number counted being 35 on the two sides together in the Parapsyllid genus Dysmicus Jord. 1942. In many species the pseudosetae resemble the spines of minor combs (fig. 8 A : Nearc- topsylla brooksi). This rudimentary comb is absent in all the species of Tungids and Pulicids (Jordan 1926. Verhandl. III. Intern. Entom.-Kongress. : 601), also in the Rhopalopsyllids, the 92 H. E. KARL JORDAN, ON SOME PHYLOGENETIC PROBLEMS two much modified genera Anomiopsyllus (Nearctic) and Xiphio- psylla (Ethiopian), two Antarctic bird-fleas Notiopsylla kerguelen- sis Tasch. 1880 and Parapsyllus longicornis Enderl. 1901, and in Delotelis, Jord. 1937, Neocoptopsylla Wagn. 1932, Vermipsylla dor- cadia Roths. 1912 (N. China) and the American Pygiopsyllid Ctenidiosomus spillmanni Jord. 1931 (Ecuador). As the mesonotal comb is frequently reduced to two dorsal spines, its sporadic dis- appearance outside the Pulicid section is not surprising. It is very remarkable, however, that these spines are missing in Vermipsylla dorcadia ; for they are not only numerous on the mesonotum of the other Vermipsyllids but are also present on the pronotum of V. alakurt and a small percentage of specimens of Arctopsylla Wagn. 1830 (fig. 8, B, Arctopsylla ursi Roths. 1900). It would be advisable to place V. dorcadia in a new genus; the differences from V. alakurt are numerous and trenchant. Pronotal pseudosetae were first recorded in a Parapsyllid genus in 1923 (Ectoparas. 1 : fig 375) and have since been found in Dys- micus Jord. 1942 and Pannallius Jord. 1942 (Parapsyllids), where they occur in about 12 % of the specimens and are as slender as a thin hair. So far they have not been observed outside the Ver- mipsyllids and Parapsyllids. Their significance will be understood if a pronotum is compared that has lost the external comb (Prao- psylla, Anomiopsyllus), or of which the comb consists of a small number of spines (which are always dorsal). In such pronota the comb, or the lost part of it, is replaced by a collar which bears no vestige of the lost spines. This fact points to the conclusion that the pronotal pseudosetae represent like the mesonotal ones a pri- mitive comb and can only be expected to occur in species of which the ancestors never had an external pronotal comb. The relationship of genera has been now and again qualified in the foregoing pages as either close or remote. In order to arrive at such a definite opinion the trap set by the sporadic distribution of distinctions as have been discussed (exempli gratia) can be avoided in the study of relationship by starting from below and going upwards. The subspecific populations are the basic units for the taxonomist, and there is in general no great difficulty in ascertaining whether two species are close relatives. The various somatics in which nearly allied species differ together with the somatics in which the near relatives agree give the taxonomist evidence as to which distinctions are readily subject to modifica- tion and which are more conservative and therefore a better guide in the study of relationship. In the Pygiopsyllid genus Stivalius, for instance, the presence of one, two or three abdominal main combs is no more than a distinction of three species, the organiza- tion of these fleas having remained essentially the same as in the many species of the genus without abdominal main combs. As the external genitalia of Stivalius have undergone comparatively slight modifications, it seems rational to conclude that close relationship WITHIN THE ORDER OF SIPHONAPTERA (= SUCTORIA) 93 exists also in other Pygiopsyllids of which the genitalia agree with each other in general build as well as in peculiarities of detail, as for instance Uropsylla, Lycopsylla, Pygiopsylla, Choristopsylla and Bradiopsylla. If the special characteristics of each genus of a group are discarded, there remains a residue of distinctive somatics in which all agree and which form the diagnosis of the group. Cur- rent classifications of the Fleas being mainly based on the genera occurring in the temperate and arctic northern zones, it appeared _advisable to stress in these notes the importance of the Pygiopsyl- lids, which are mainly fleas of Australia and New Guinea. Frog De rarioribus quibusdam speciebus Phoridarum nuper in Austria inventis (Diptera) cum 2 figuris auctore H. SCHMITZ S.J. Postquam anno 1942 invitus e Neerlandia decessi et in Austriam me contuli, majorem otii mei partem per quattuor annos in investi- gandis ejus regionis Phoridis consumendo plura milia exemplorum et colligere et microscopio examinare potui, quae ad varias hujus numerosae familiae species pertinent vel bene notas vel raras vel nondum descriptas. Et novas quidem species plus quam 20 praeter unam alibi descripturus sum. Hic de iis potissimum agere liceat, quas aliis locis ad hoc usque tempus aut rarissime aut semel tan- tum inventas nunc denuo repertas esse et in Austria occurrere certe relatu dignum est, cum ea re non solum, si quod est dubium de valore specifico prototyporum olim descriptorum, id penitus tollatur, sed etiam notitia, quam de distributione geographica Phoridarum habemus, augeatur. Subfamilia Phorinarum. Chaetopleurophora pygidialis Schmitz. In opere cl. Erw. Lindner de dipteris regionis palaearcticae, Phoridae, p. 103 dixi hanc spe- ciem tunc novam in Neerlandia tantum occurrere, ubi ejus etiam metamorphosim universam paulo post observare et in Natuur- historisch Maandblad exponere potui. Sed hoc anno 1946 femina una in Styria quoque capta est a cl. Dr. Franz in via quae ab Admont in montem Kalbling ducit, in altitudine 1000— 1100 m. Citrago disparinervis n. sp. (Fig 1). Genus Citrago usque adhuc in Europa monotypicum existimabatur omniaque exempla obser- vata speciei typicae, C. citreiformis Th. Beck. attribuebantur, quam raram esse expertus sum, quamvis a cl. Dr. Wood in Hereford- shire „fairly common, but local” appelletur. Vernum duas in Europa species distingui oportere usus ab aliquot annis me docuit. Hae inter se simillimae sunt, sed alarum nervis facile dignoscuntur. Com- paranti imaginem photographicam citreiformis & (Fig. 2) cum disparinervi & (Fig. 1) ultro apparet in citreiformi nervum septi- mum, qui est omnium nervorum postremus, alae marginem attingere, in disparinervi vero (Fig. 1) ante marginem abbreviatum desinere. Cum hoc charactere obvio semper sociatus est alter, qui in nervo tertio observatur. Hunc in disparinervi videmus multo esse crassio- rem et ad finem versus parum attenuari, in citreiformi vero inde DE RARIORIBUS SPECIEBUS PHORIDARUM IN AUSTRIA 95 ab initio tenuiorem ab altera fere parte tertia paulatim sed mode- rate incrassari ad finem usque extremum. In figuris hic productis differt etiam nervi costalis in utraque specie partitio : in citrei/ormi pars costae prior et posterior sunt subaequales, in disparinervi prior est relative longior. Sed hoc discrimen non est adeo constans, ut usui esse possit. In aliis corporis partibus differentia notabilis non deprehenditur praeterguam in forcipibus hypopygiorum. ® non certe nota. Longitudo corporis 1,25—2 mm. Fig. 1. Citrago disparinervis n.sp. 4, ala, microphot. X 50. C. disparinervis & mihi ab anno 1942 nota erat ex Bavaria duobus exemplis, quorum alterum Dr. O. Duda legerat apud Hinterstein in Alpibus Allgàu 24.VII 1925, alterum Dr. H. Fischer in Donauried Mertingen 11.VIII 1935. Ipse duo exem- pla collegi in vicinia pagi altissime siti Obergurgl (Ötztal, Tyrolia, + 2000 m) diebus 11 et 13 mensis VIII 1944. Quare speciem hanc locis editis et montanis Europae centralis concludi, planis vero ma- gisque ad septemtriones spectantibus deesse conjeceris. Triphleba Rond. Hujus generis varietate specierum et diffi- cultatibus conspicui species complures rarae in diversis Austriae partibus denuo sunt inventae : aequalis Schmitz, 1 3 ad pagum Igls in radicibus montis Patscher-Kofl prope Oenipontem in Tyrolia + 900 m, 21.X.1943; alpestris Schmitz 3, semel tan- tum antea reperta in Rhaetico, nunc altero exemplo 4 a me lecta in T yrolia apud Obergurgl in floribus umbelliferis + 2000 m, 9.VIII 1944; aptina Schiner ®, species ad hunc diem extra cavernas numquam visa, nunc ter quaterve apertis ac propatulis lo- cis subalpinis a cl. Dr. H. Franz deprehensa in Styria (Ge- säuse) ; brumalis Schmitz, hiberno tempore apud Styram, Austriae superioris civitatem in carnibus morticinis non rara (99); flexipalpis Schmitz, antea ex collectione Win- nertz tribus & & nota, qui Massiliae in Gallia meridionali lecti erant, nunc 5 utriusque sexus exemplis a me capta in vicinia Styrae (Austr. sup.) mense Octobri 1944 et 45, metamorphosis quoque observata : feminae enim carne morticina alliciumtur facilesque sunt 96 H. SCHMITZ SJ. DE RARIORIBUS QUIBUSDAM SPECIEBUS ad educandum ; forfex Schmitz, duobus tantum maribus antehac notae Germania oriundis, nunc iterum capta semel a cl. Dr. H. Franz in confinio Austriae superrioris et Styriae; hentrichi Schmitz, nonnullis. utriusque sexus exemplis apud Kalksburg prope Vindobonam e me et extra Austriaminfe- riorem a Dr. Franz etiam in superiore observata; hypo- pygialis Schmitz, tribus antehac exemplis maribus totidem loco- rum diversorum nota, apud Styram Austriae superioris Fig. 2. Citrago citreiformis Th. mato; &, ala, microphot. X 34. mensibus Octobri et Novembri non rare in carnibus morticinis, in copula quoque a me deprehensa, id quod omne dubium de valore proprio hujus speciei e medio tollit, cum feminae a feminis Triphle- bae bicornutae Strobl aperte differant, quamquam mares aegre distinguuntur ; inaequalis Schmitz, 1 ¢ in Hungerburg (+ 900) prope Oenipontem in Tyrolia; denique renidens Schmitz 9, quae femina semel tantum in Fennia observata erat, nunc altero exemplo a cl. Dr. H. Franz capta in Styria 1945. Accedit spe- cies una nova. Diploneura freyi Schmitz &. Primum capta a cl. Dr. Frey in Fennia, iterumque a Dr. Speiser in Borussia prope dicta orientali apud pagum Gross-Raum. Marem unum irretivi in vicinia pagi Garsten prope Styram in Austriasup., 13.IX 1944. Non est igitur propria regionum borealium. Diploneura unisetalis Schmitz, quae non est nota nisi et A u- stria superiore, in ea provincia identidem a me lecta est. Nonnulla utriusque sexus exempla in vicinia pagorum Garsten, Pergern, Aschach ad Styram flumen, mensibus Majo usque ad ex- tremum Julium annis 1943—45. Uni ex & 4 spina illa anterodor- salis femoris tertii deest, a qua species nomen ducit, id quod deter- minationem reddit subdifficilem. Accedit generis Diploneurae s. str. species una nova. Diploneura (Dohrniphora) cornuta Big ot. 1 & reti captus in vi- cinia pagi Aschach ad Styram flumen in Austria sup. 30.VII 1945. Mirum est feminam ad hunc diem numquam in Europa esse observatam, quae parum circumvolare videtur. PHORIDARUM NUPER IN AUSTRIA INVENTIS (DIPTERA) 97 Billotia inermis Schmitz. Genus et speciem typicam anno 1944 descripsi in periodico Natuurhistorisch Maandblad, exemplis usus utriusque sexus, quae Kalksburgi prope Vindobonam in ne- more collegii manu consito irretiveram. Postea denuo 4 © 2 in- veni eodem loco Austriae inferioris, sed alibi nullas. Conicera schnittmanniSchmitz.4 3 4 hujus speciei, quae non facile a C. floricola Schmitz discernitur, in Austria supe- riore inveni prope civitatem Styram et pagum vicinum Garsten, Hypopygiorum maceratione de recta determinatione omnium horum exemplorum certo constat. Adverti numerum exiguorum stilorum sensitivorum in extremo forcipe sinistro varium esse. Sunt fere tres numero, rarius 2 vel 4, in speciebus propinquis semper numero multo majore. Brevitas nervi costalis in originali descriptione prae- dicata non est semper adeo conspicua et ad 0.36 pertingere potest. Conicera pauxilla Schmitz in duas species dividenda est, quarum alterutra est nova. At utra sit nova, certo dijudicari nequit, donec comparentur prototypi Limburgenses Conicerae pauxillae collectionis meae, quos nunc, quod dolendum est, prae manibus non habeo. Inter se distinguuntur variis proprietatibus, quae in longitu- dine antennarum ( 4 ) et in omnibus tribus pedum paribus, exempli gratia in forma organi scolopalis femorum medii paris ( 4 ) conspi- ciuntur. Veri simile est speciem longioribus antennis et organo scolopali paulo ampliore ejusque processu digitiformi magis promi- nenti praeditam esse novam. Hanc et legi et educavi in Austria inferiore (Hundsheim prope Hainburg ad Danubium 28.X 1942, Kalksburg prope Vindobonam 13.V 1943) et superiore (Steyr, 6.VII 1944). Phora hyperborea Schmitz, antehac nota ex Fennia et Silesiae montibus, a cl. Dr. H. Franz lecta est semel in Tyrolia (Gschnitztal, 3). Phora hamata Schmitz, nota tantum ex Palatino Germa- niae et Austriainferiore, ab eodem investigatore inventa anno 1945 in Austria sup. (Sengsengebirge). Phora velutina Meigen (syn. batava Schmitz, non velutina Becker et auct.) Praeter holotypum Meigeni (Stolberg prope Aquis- granum in Rhenania) et exempla pauca provinciae Limburgen- sis in Neerlandia mihi nullum notum erat praeter unum ¢ Silesiacum minus typicum propter tarsos anteriores minus dilatatos. Nunc alterum exemplum & ejusmodi habeo in Austriasupe- riore prope pagum Pergern ad Styram flumen captum. Utrum- que speciei cuidam diversae ac novae attribui oportere suspicio est. Sed res decidi sine collectione mea nequit. Praeter hanc dubiam ac- cedit una sp. nova (4) Austriae superioris. Subfamilia Aenigmatiinarum. Aenigmatias Meinert. 1 & speciei novae a Dr. H. Franz feliciter inventus in subalpina regione Carinthiae in vicinia pagi 98 H. SCHMITZ SJ. DE RARIORIBUS QUIBUSDAM SPECIEBUS Heiligenblut in latere australi montis Sonnblick (Kleine Fleiss, Hohe Tauern). Subfamilia Metopininarum. Woodiphora retroversa W ood, quae in Anglia raro, a me in in Dania semel, in provincia Limburgensi Neerlandiae sae- pius capta soli frigidioris propria videbatur, tamen illis finibus non continetur; nam semel (4) in Austria superiore in eam incidi prope Styram civitatem 24.VII. 1944. Gymnophora integralis Sch m. Hanc speciem virili sexu G. ar- cuatae M eig. simillimam ac difficulter discernendam montanas re- giones praeferre observationibus Austriae inferioris (Kalksburg) et superioris confirmatur. Maturius quam arcuata apparet tempore verno et alteram generationem habet autumnalem. Marem nunc tandem a G. arcuata & distinguere didici maceratis hypopygiis. Processus enim ille mire contortus, quem in opere cl. Lindner supra citata p. 35 fig. 30 delineatum litera f indicavi, ar- cuatae solius proprius est longeque aliam in integrali 4 prae se fert formam. Major est et planus, apice rotundato, non praeacuto. In reliquis duabus Europae speciebus idem est valde imminutus et ad exiguum tuberculum redactus. Genus Megaselia Ro n d., speciebus mirum in modum abundans. licet etiam in Austria plurimis formis occurrat, eam tamen distri- butionem geographicam habere videtur, ut ne eas quidem species, quae alibi non sunt adeo rarae, hoc quadriennio in Austria omnes invenerim. Non quod credam has universas istis locis omnino dees- se, at certe rariores aliquas ex iis hic esse putem, quam sunt in Europa occidentali. Verum hanc rem interpretando persequi lon- gum est; de valde raris quibusdam speciebus nunc denuo inventis referam. Megaselia (Aphiochaeta) armata Wood (partim, Schm.) bis tantum antehac capta in Anglia et Germania, nunc uno & iterum a me irretita ad Pressbaum in silva Vindobonensi Austr. al, DR ES, M. (Aph.) groenlandica Lundb., quam in summis Alpibus ex. spectari oportebat, nunc tandem multis exemplis inventa est a cl. Dr. H. Franz in Kleine Sélk (Niedere Tauern) in Styria. Praeclarum exemplum istud est distributionis ejus quae borealis- alpina vocatur, cum praeter Alpes tantum. Groenlandia, Scotiae montes, Lapponia fennica, Alta Tatra in Hun- garia hac specie incolantur. M. (Aph.) nigripes Strobl partim, Sch m.), species item pure alpina et groenlandicae affinis, ab eodem cl. viro simul cum praece- dente in Styria reperta ( 4 &). 2 2 9 ipse anno 1944 in altissi- mis supra Obergurgl montibus Tyroliae juxta molem glacialem (Gurgler Ferner) fere e regione illius celeberrimi loci, quo cl. Prof. Piccard anno 1931 e stratosphaera descendens appulit, flores humil- / PHORIDARUM NUPER IN AUSTRIA INVENTIS (DIPTERA) 99 limos (caespitantes, forte Saxifraga sp) percurrentes ope exhaus- toris cepi, +2500—2600 m. Feminae harum duarum specierum si- militer ac mares eo inter se distinguuntur, quod groenlandica ? metatarsum primi paris pedum habet breviorem, nigripes © longio- rem. M. (Aph.) valvata S ch m., subalpina et alpina, in Tyroliain valle Stubai et apud Obergurgl communis, etiam in Styria (Nie- dere Tauern) a Dr. Franz reperta. M. (Aph.) trichorrhoea Sch m. ex una Tyrolia antehac re- lata, etiam in Austriasup. etinf. in locis Alpibus propioribus reperitur. M. (Aph.) magnifica Lundb. in Dania primum, post a cl. Dr. Speiser in Borussia inventa, in silva Vindobonensi semel capta (3 2) 6.VI 1943 (Austr.inf.) M. (Aph.) deltomera Sch m. cujus solus ad hunc diem notus erat holotypus 3 e Croatia oriundus, 13.X 1944 denuo inventa in dumetis flumen Styram non longe a civitate comitantibus (Austr.sup.) M. (Aph.) annulipes Sch m., raro in Austria inf. et su- periore (Kalksburg, Steyr) veris potissimum tempore invenitur. M. (Aph.) atrosericea Sch m., in Alpibus praeter opinionem rara, nuper semel a cl. Dr. Franz in Styria reperta (Bösenstein- gruppe, Niedere Tauern). M. (Aph.) piliventris Schm., ex Hispania et regione fini- tima Galliae meridionalis (Hendaye) nota, in Austria est potius species alpina. A. Dr. Franz in Styria (Niedere Tau- ern), a me in Tyrolia prope Obergurgl (+ 1950 m) saepius capta. M. (Aph.) spinata Wood, rarissima species in Anglia de- tecta, a me bis in Austriainferiore ad Kalksburg capta (6) Ale 211019433 M. (Aph.) sericata Sc hm., cujus solus holotypus antehac notus erat, nunc altero exemplo masculo capta in Austriainferiore ad Kalksburg prope Vindobonam 16.IV 1943 (3). M. (Aph.) ignobilis Schm., quam in provincia Limburgensi Neerlandia detectam postea in coll. King e Scotia vidi, in Austria sup. apud Styram non est rara, Megaselia (Megaselia) albicans W 0 o d, species bona a cl. Lund- beck immerito addubitata, etiam in Austr. superiore occur- rit, sed raro. Bis a me lecta apud Styram civitatem in monte Dam- berg 30.IV et silva Miinichholz 19.V.1946. . M. (s. str.) rivalis Wood, a cl. Dr. Franz in stercoribus, quae diu deferbuerant, 1 ¢ 3 2 2 inventa, quo loco Austriasupe- rior et Styria inter se contingunt, + 1400 m. M. (s. str.) incongruens S ch m. Species olim a cl. Dr. Speiser in Pommerania in fenestra cursitans inventa, nec umquam postea ullo loco, ita ut paene desperare coeperim eam denuo inven- 100 H. SCHMITZ S.J., DE RARIORIBUS SPECIEBUS PHORIDARUM tum iri. Nunc in Austria sup. apud Ternberg et alibi nonnullis exemplis reti capta, simulque a Dr. Speiser in Borussia inventa. M. (s. str.) testacea Schm. Holotypum solum mihi notum in Hibernia 1937 captum eo tempore cunctabundus descripsi ( 4 ). Esse speciem bonam et a M. lutea Meig. vere distinctam nunc ¢ et 2 confirmant in Austria inferiore (Kalksburg, 13.V. 1943) et superiore (Pergern, 10.VI 1944) capta. M. (s. str.) norica Sch m., alpina, e Tyrolia nota. Praeter- quam quod eandam non longe ab originali loco (Vent) in propin- qua valle Ötztal in T yrolia cepi, observata quoque est nonnullis exemplis in ove motticina verno tempore in Styriae monte al- tissimo Gr. Pyhrgas + 2300 m, et Haller Mauern (3 2) a cl. Dr. HawEranz, M. (s. str.) longicostalis Wood, species antehac in regionibus magis ad septemtriones vergentibus aliquoties observata, ne ab Al- pibus quidem aliena est. Testis est exemplum a cl. Dr. Franz in ster- core bovino congelato in Styria inventum (Haller Mauern, Gstattmaier Alm, + 900 m). M. (s. str.) mortenseni Lundb., semel irretita in descensu a monte Hohe Dirn (+ 1150 m) in Austriasuperiore. Accedunt complures generis Megaseliae species novae. Genus Plastophora Brues. Species hujus generis, quamvis ex- cepta P. rufa W ood minime vulgares sint, omnes tamen a me col- ligi potuere ex Europa descriptae : aristica Sch m. 21.IV 1945 prope Aschach ad Styram flumen in Austr. superiore; elongata Wood 4.VI 1945 ibidem; spinigera Wood 15.V.1945 ibidem ; pungens Lundb. 15.1V.1946 ad Pergern Austr. sup; brevi- cornis Sch m. 19.1V.1943 ad Kalksburg Austr. inf.; stylo- procta Sch m. satis multis exemplis ac locis Austr. sup. annis 1943—46, variis diebus a 16.IV usque ad 12.VI, sed mense Aprili frequentius ; in Austria sup. ad Kalksburg 1943 diebus 14, 15, 17, 19IV 1943; rufa Wood passim in utraque Austriaa mense IV ad VII, sed Majo longe frequentius. Veruanus oldenbergi Schm. 4 2 © in hortis collegii Kalks- burg, Austr. inf. 18.V, 21 et 29.VI 1943—44. ¢ cum me fu- gerit, quod doleo, ignotus etiamnune manet. Metopina heselhausi Sch m. 9 4 & diebus 10, 15, 18—20, 29 Julii 1944 et 45 rete super acervo composito stercoribus et reliquiis variis versando cepi in horto quodam Styrae civitatis Austr. sup. Species nota ex Neerlandia et insulis Azoris. Metopina crassinervis S ch m. semel tantum capta antehac apud Baaksem in Neerlandia, nunc iterum reperta apud Kalksburg in, Austr. inferiore 24.VI.1943, 3 unus. Femur tertii paris pedum hujus speciei organo illo solito sensitivo ab interiore parte carere praeter expectationem inveni. Styrae, die 14 m. Augusti 1946. — 101 — Over de Nederlandsche en Belgische Laccobius-soorten (Coleoptera Palpicornia Hydrophilidae) door A. DORCHYMONT + (Brussel) Meer dan twintig jaren zijn verstreken sinds het laatste boek- deel van Everts standaard werk “Coleoptera neerlandica” ver- scheen en aan de nomenklatuur der Laccobius (s. str.) soorten, behandeld in deel I (1899) en deel III (1922), werden zoovele wijzigingen aangebracht dat ik het noodig acht eene herziening van dit genus, met uitsluitelijke inachtname der Nederlandsche en Bel- gische soorten op te stellen. Sommige dezer (biguttatus-minutus, bipunctatus-minutus, enz.) zijn zonder studie des aedeagus soms niet met zekerheid op naam te brengen; andere bezitten voortreffelijke secundaire geslachts- kenmerken, maar alleen bij de 3 3. Wat de © © aangaat, is het dikwijls ongemakkelijk te beslissen tot welke &-vormen men ze moet toenaderen. Dan is men noodgedwongen tot eene nauwkeurige vergelijking van kleur en skulptuur der bovenzijde, soms ook der kin, wat niet altijd objectief in dichotomische sleutels te brengen is. Nu iets over de bestippeling der dekschilden. Bij het onderzoek van, bijvoorbeeld, eenen L. sfriatulus bestatigt men dat deze or- ganen afwisselend regelmatige en meer verwarde stippelrijen be- zitten. De eerste, de regelmatige, zijn de primaire, hoogstens tien in getal, de andere dessecundaire. Deze laatste kunnen zich op hunne beurt even regelmatig als de primaire op rij zetten, wat men bij de veelvoudig stippelgerijde dekschilden (meer dan 10 rijen) van, zeggen wij, eenen L. minutus bestatigen kan. Deze laatste ontwikkelingswijze aanzie ik als eene coenogenetische aanwerving. Ik besluit deze verhandeling met eene alphabetische opgave der door Everts in 1899 en in 1922 aangenomen namen en nevens deze de nu in voege zijnde nomenklatuur. Vetgedrukte namen in de opgave beoogen soorten die zeker in het gebied nagewezen werden. 1Ma bel: 1. Slechts de primaire stippelrijen der dekschilden zijn min of meenregel natie Cabral. SIE IN e 2 1’. Primaire en secundaire stippelrijen zijn regelmatig en niet uit elkander te kennen: ze loopen allen even van elkander ver- wijderd. Geene specula onder de bovenlip van het 3. Kop vóór 102 A. DORCHYMONT +, OVER DE NEDERLANDSCHE de oogen aan weerszijden driehoekig, lichtkleuriger gevlekt. Kleine soorten : 2,4—3,3 mm 2. De secundaire, onregelmatige stippelrijen der dekschilden be- staan uit fijnere punten dan die der primairen, ze zijn minder diep en ook meer van elkander verwijderd. Geene specula onder de 3 -bovenlip. Doorgaans zeer kleine soort : 2—2,5 mm. gracilis Motschulsky. . De bestippeling der dekschilden, primair en secundair, be- tees uit even groote en even diepe punten TE 3 3. Geene specula onder de bovenlip der 4 4. Kop gansch zwart. Donkere vlek van het halsschild zeer dwarsgetrokken, de zijden van dit laatste zeer smal lichter gekleurd latend. Dekschilden met vele donkere vlekken, schakelbordig geplaatst. Bovenlip en hals- schild niet segrijnachtig, spiegelglad tusschen de bestippeling. Kop- schild weinig duidelijk segrijnachtig tusschen de punten obscuratus Rottenberg. 3’. Twee min of meer glanzende specula onder den voorrand der 3 -bovenlip voorhanden . . 4 4. Deze specula zijn zeer in de breedte getokked: en in de lengte uiterst kort, zoodat ze meer het aanzien hebben van eenen zeer smallen nedergeslagen huidachtigen rand. Kop en halsschild bij sterke vergrooting tusschen de gewone bestippeling segrijnachtig en daardoor minder glanzig. Bestippeling der dekschilden, ook de primaire, in minder regelmatige rijen geplaatst. Kin fijn bestippeld en effen tusschen de bestippeling. Voorhoofd aan weerszijden met eene lichte driehoekige vlek vóór de oogen. Dekschilden donker ge- vlekt met eene meer of minder duidelijke lichtere achtervlek. Soms is het halsschild in het midden donker smaragdgroen. Aedeagus : Fig. 1 en 2. Aedeagus van L. bipunctatus (Fabricius) (fig. 1, links), X 60 en top van aedeagus bij L. sfriafulus (Fabricius) (fig. 2, rechts), X 65. EN BELGISCHE LACCOBIUS-SOORTEN. 103 fig. 1, middenlobus aan het einde afgerond. Middelmatige soort : bipunctatus (Fabricius). 2 Feo niet zoo zeer Breeder dam lang, dwarsovaal of cirkel- vormig. 5 5: Lichtergekleurde soort, vooral op de dekschilden. en op het halsschild, waarvan de donkere diskaalvlek weinig uitgebreid is, de zijden breed lichter gekleurd latend. Kop gansch zwart of (ab. col. maculiceps) smal driehoekig lichter gevlekt. Kin tamelijk dicht en grof bestippeld, met ruig gerimpelde tusschenruimten der punten. Basis der &-middendijen, achter den trochanterentop, met eene dichte vlek korte, ieder in eene pore geplaatste stoppelhaartjes. Specula der & & dwarsovaal Onze grootste soort: 3,3—4,1 mm. Aedeagus: fig. 2. . . . striatulus (Fabricius). 5’. Donkere soorten, zalk op de dele chillers Kop gansch zwart, zonder driehoekige lichtere vlek aan weerszijden vóór de oogen. Kop en halsschild in den grond tusschen de bestippeling spiegelglad zonder segrijn. Zwarte vlek van het halsschild bijna de gansche schijf innemend, vooral bij atratus. Kin segrijnachtig tusschen de bestippeling, niet of weinig rimpelig op de tusschenruimten. Basis der &-middendijen zonder haarborstel. Middelmatige soorten : 3.25 — 3,5 mm., vroeger algemeen met obscuratus samengeworpen . 6 6. Specula der 4 & breeder dan ee dwarsovaal. Aedeagus : SNE MS. . . atratus Rottenberg. 6’. Specula de à 3 ‘airone soms groot, soms kleiner. edeagusi nga 4. 2.0. een... afrocephalus Reitter. Fig. 3 en 4. Aedeagus van L. afrafus Rottenberg (fig. 3, links), X 50 en van L. afrocephalus Reitter (fig. 4, rechts), X 60. 7. Basis der & -middendijen achter den trochanterentop met dich- ter geplaatste haarporen, die echter niet eenen zoo duidelijken haarborstel vormen als bij het & van striatulus. Halsschild tus- 104 A. D'ORCHYMONT +, OVER DE NEDERLANDSCHE schen de gewone bestippeling zeer fijn, mikroskopisch segrijn- achtig en daardoor minder glanzig, de middenvlek soms zeer weinig breed, de zijden breed lichtkleurig latend. Beide klauwen van al de tarsen (fig. 5), & ©, slechts aan de basis sterkgekromd, buiten dan recht, binnen tweemaal zacht gebocht . . albipes Kuwert. 7’. Basis der 3-middendijen achter den trochanterentop zonder vlek dichter geplaatste haarporen. Klauwen (fig. 6) regelmatig ge- kromd, buiten niet recht, binnen niet tweemaal gebocht . 8 8. Dekschilden, ieder afzonderlijk, gewoonlijk achterwaarts met eene scherp afgeteekende lichter gekleurde, min of meer rond- achtige vlek, welke echter tot aan de spits uitgetrokken zijn kan. Kop en halsschild, of minstens het laatste, tusschen de bestippeling spiegelglad of iets mikroskopisch segrijnachtig. Halsschild met eene halfmaanvormige, de basis maar vóór het schildje beroerende don- kere vlek, deze aan de zijden tweelappig, zijdewaarts eenen tame- lijken lichteren band latend. Aedeagus: fig. 7, met opgezwollen basis der parameren. . . . . . . . . biguttatus Gerhardt. ò . ; Fig. 5 en 6. Klauw van L. albipes Kuwert (fig. 5) en van L. minutus (Linné) (fig. 6), X 150. 8’. Dekschilden zonder deze vlek of deze is minder duidelijk. Vorm zeer kort gerond, zeer konvex, met gelijk sterke primaire en secundaire stippelrijen der dekschilden. Kop en halsschild tusschen de bestippeling min of meer segrijnachtig. maar minder fijn dan bij albipes. Aedeagus : fig. 8, middenlobus apicaal puntig toegespitst. minutus (Linné). Woelichting L. gracilis is nagewezen uit Duitschland, rond Hamburg (Frank) en uit Noord Frankrijk. Pas de Calais (Sainte Claire Deville). Zou dus bij ons ook kunnen gevonden worden. L. albipes werd gevonden in Rijnland (Rüschkamp). Bij ons dus op te zoeken. L. sinuatus ? Motschulsky, 1849; Joy en Tomlin, 1907, werd door Everts aangehaald op bldz. 288 en 290 van Coleoptera Neer- landica, 3e deel, 1922, maar niet als nederlandsch aanzien. Ik ken ook geene Belgische exemplaren. Joyen Tomlin, 1907, waren de eerste die den naam sinua- tus (niet sinuatus Bedel, 1881, ex p., Fowler, 1887 = sfriatulus [Fabricius] ) op Engelsche stukken van Lundy Island, North Wa- EN BELGISCHE LACCOBIUS-SOORTEN. 105 les en Cambridge toepasten. In hunne nota is er geen spraak van de kleur van halsschild en dekschilden, en natuurlijk ook niet van de toen nog niet ontdekte specula der & 3. Gorham, 1907, nam nu deze soorttoewijzing niet aan en schiep voor de Cambridge exemplaren — met licht gekleurde dekschilden en breed licht ge- kleurde zijden van het halsschild — eene nieuwe soort : oblongus. Edwards J., 1912, eindelijk, kende aan de Engelsche sinuatus Joy & Tomlin (oblongus Gorham) ook licht gekleurde dekschilden toe, en korter dan breede &-specula; maar het halsschild was volgens hem voorzien van het “colourpattern’ van ytenensis (= Fig. 7—9. Aedeagus van L. biguftafus Gerhardt (fig. 7, links), X 75; van L. minutus (Linné) (fig. 8, midden), X 75 en van L. sinuafus Motschulsky (fig. 9, rechts), X 50. atrocephalus). Nu staat in Edwards voor deze ytenensis Sharp : “pronotum black with irregular yellow side margin” (bij Sharp: "prothorace lateribus sat anguste testaceus’), wat juist is. Maar dit stemt niet overeen met de kleur van den waren sinuatus, waar- van de donkere diskaalvlek van het halsschild veel minder uitge- breid en aan de zijden meer uitgesneden is. Er bestaat dus nog twijfel aangaande bewuste sinuatus Joy en Tomlin (oblongus Gorham) en ik bezit geen Britsche stukken om de zaak klaar te maken. Het blijft na te gaan of deze Engelsche sinuatus hetzelfde mannelijke geslachtsorgaan bezit als de ware sinuatus Motschulsky van Spanje en Zuidfrankrijk (zie mijne fig. 2 106 A. D'ORCHYMONT +, OVER DE NEDERLANDSCHE in Bull. Ann. Soc. Ent. Belg., LXXIX, 1939, bldz. 367 ; hier weer- gegeven onder fig. 9). L. scutellaris Motschulsky, 1855, werd door Kuwert, zonder eenige bewijsvoering, op L. obscuratus Rottenberg toegepast. De naam werd gegeven aan materiaal afkomstig uit Anatolië. Nu ken ik uit Kleinazië slechts zeven soorten : albipes Kuwert, gracilis Mot- schulsky, simulatrix A. d'Orchymont, sternocrinis Kuwert, sulcatu- lus Reitter. ? sublaevis J. Sahlberg of prope en syriacus Guillebeau. Zelfs striatulus (Fabricius) bevond zich niet tusschen het door mij daar ingezamelde materiaal. Maar op geen enkel der opgegeven vormen kan de onbeduidende beschrijving van Motschulsky betrokken worden, terwijl ik verders te vergeefs naar de type vroeg. Dus blijft de ware scutellaris eene sp. dub. Opgave der Everts sche soorten. A in 1899 verschenen. L. alutaceus — bipunctatus (Fabricius, 1775); alutaceus Thomson, 1868, emmeryanus Rottenberg, 1874; biguttatus Kuwert, 1890 (nec Gerhardt, 1877). L. biguttatus = bipunctatus, zooals hierboven. L. bipunctatus — biguttatus Gerhardt, 1877; bipunctatus Thomson, 1868 (nec [Fabricius, 1775]); pallidus Kuwert, 1890 (nec Castelnau, 1840). L. minutus — minutus (Linné, 1758); dermestoides (Forster, 1771); coccinelloides (Schranck, 1781); perla (Geoffroy, 1785); globosus Heer, 1840; pallidus Castelnau, 1840. L. nigriceps — striatulus (Fabricius, 1801); minutus (Brullé, 1835) (nec [Linné, 1758]); nigriceps Thomson, 1853; sinuatus Bedel, 1881 ex p. (nec Motschulsky, 1849); perla des Gozis, 1917 (nec Geoffroy, 1785). L. regularis = atratus Rottenberg, 1874;!) obscurus Gerhardt, 1877 ‘ (nec Rottenberg, 1874); obscuratus Rey, 1885 (nec Rottenberg, 1874); subregularis Rey, 1885; regularis Everts, 1899 en 1907, Edwards, 1912 (nec Rey, 1885); scutellaris Sharp, 1909 (nec Motschulsky, 1855 = sp. dub., nec Kuwert, 1890). B in 1922 verschenen. L. alternus = alternus Motschulsky, 1855; gracilis Rottenberg, . 1874 (nec Motschulsky, 1855). 1) In de tabel van 1922, bldz. 289—291, is de donkere obscuratus Rotten- berg, 1874 (obscurus Rottenberg, 1874; regularis Rey. 1885 ; scutellaris Kuwert, 1890 [nec Motschulsky, 1855 = sp. dub.] ; laevis Gerhardt, 1877), zonder 4-specula, niet begrepen. In die van 1899 ook niet, want het Arnhem- exemplaar dat Everts in 1907 (4e Lijst) aan zijn „regularis’ van 1899 (deel I, bldz. 648, nota 1) toeschreef, staat in 1922 onder scutellaris Sharp (nec Mot- schulsky) (=afratus Rottenberg). Opvallend is de „duidelijk uitgebogen boven- lip” der nota 2 van 1907, wat er op wijst dat dit Arnhem-exemplaar naar alle waarschijnlijkheid, een 4 voorzien van specula was. Het schijnt alsof Everts de, nogtans zeer verbreide obscuratus niet kende. = 5 RER Se eee See . alutaceus = . biguttatus = biguttatus Gerhardt, 1877; zie hierboven. . bipunctatus = albipes Kuwert, 1890; bipunctatus Rottenberg, EN BELGISCHE LACCOBIUS-SOORTEN 107 bipunctatus (Fabricius, 1775); zie hierboven. 1874 (nec [Fabricius, 1775], nec Thomson, 1868). . gracilis = gracilis Motschulsky, 1855; viridiceps Rottenberg, 1870; intermittens en subtilis Kiesenwetter, 1870; praecipuus Kuwert, 1890; sublaevis J. Sahlberg, 1900; orientalis Knisch, 1924. . gracilis sardous = gracilis sardeus Baudi, 1864; sellae Sharp, 1874; thermarius Tournier, 1879; nigritus Kuwert, 1890 (nec Rottenberg, 1874); sardous Everts, 1922. . minutus = minutus (Linné, 1758); zie hierboven. . nigriceps = striatulus (Fabricius, 1801); zie hierboven. . pallidus = Mulsanti Zaitzev, 1908; pallidus Mulsant & Rey, 1861 (nec Castelnau, 1840). . scutellaris = atratus Rottenberg, 1874; zie hierboven. . sinuatus = ? sinuatus Motschulsky, 1849; ? oblongus Gorham, 1907. . ytenensis = atrocephalus Reitter, 1872; yfenensis Sharp, 1910. — 108 — A hundred years of entomology at Oxford by G. D. HALE CARPENTER, M.B.E., D.M. (Oxon.) (Hope Professor of Zoology (Entomology) in the University of Oxford) The Hope Department of Entomology in the museum of the University of Oxford originated in 1849, when the Reverend F. W. Hope, F.R.S., presented his collections and library to the University, and appointed J. O. Westwood as its keeper. On completion of the new museum about 1860 the great collections were moved there and in 1861 the Hope chair was established with Westwood as the first Professor. On his death E. B. Poulton was elected in 1893 and held office until he retired in 1933, when the present writer was elected. This is not the occasion for dwelling on the famous collections, which have been enlarged until they now occupy a quarter of an acre of floor space and embrace a great number of TYPES described by Hope, Westwood, and many other taxonomists. It is intended here to dwell upon the difference in outlook since the ‘pre-Origin' days of a hundred years ago. J. O. Westwood was of the old school, firmly believing in the fixity of species, design, analogy, and the beneficent wisdom of the Creator. The current views on the coloration of insects were expounded by Kirby and Spence. For instance, Providence had contrived that some insects should resemble parts of plants, or earth, for their protection — it was a ‘provision of nature’. Expo- nents of this view, however, overlooked the obvious corollary — that the provision of nature was somewhat one-sided: the insect escaped its enemies, it is true, but the latter had to go hungry! It was forgotten that countless species did not escape their enemies. Macleay’s doctrine of ‘analogy’ (1) was pushed to such an extreme that the butterfly was regarded as giving some idea of angels, whilst “other insects seem emblematical of a different class of unearthly beings — we can hardly help regarding them as aptly symbolizing evil demons, the enemies of man’. It was necessary to seek for some means of protection against enemies for every species: concealment was one means, but how could conspicuousness, which must be acknowledged, be explained ? Many brightly coloured species were supposed to look like flowers, the only brightly coloured objects in their environment. Threatening attitudes had to be explained, however. The well known Malachius beetles "endeavour to alarm enemies and show their rage by puffing out and inflating four vesicles from the sides of A HUNDRED YEARS OF ENTOMOLOGY AT OXFORD 109 the body, which are of a bright red, soft, and of an irregular shape. When the cause of the alarm is removed they are retracted”. It seems doubtful nowadays if a hungry enemy would be ‘’alarmed” by the “rage” of a beetle less than half an inch long! The obser- vation was correct, but its real significance was missed, and had to await the doctrine of natural selection. There was another class of coloration in which one insect resem- bled another. Kirby wrote (2) of "that plan of Creative Wis- dom by which a symbolical relationship connects such of his creatures, as in other respects are placed in opposition to each other, as well as a natural affinity those that really approximate”. He was well aware of the likeness to Bombus shown by Syrphid flies of the genus Volucella which enter bees’ nests in order to lay their eggs therein : it was supposed that the larvae of the flies devoured those of the bees. The resemblance of fly to bee was a provision of the Author of nature so that it might de- ceive the bee and enter the nest unmolested for its fell purpose. It is now known however that Volucella is a scavenger rather than a predator, and the explanation falls to the ground. Resemblances of one insect to another were commented upon by many observers in pre-Darwinian days! Thus, the great African traveller W.J. Burchell noted in his journal in 1828 (3) that a certain spider was '"Black...... runs and seems like an ant with large extended jaws’. Although Burchell recognized the de- ceptive value, for preservation. of likeness of a desert insect to a plant or a stone he did not attempt to assign a protective value to the resemblance of spider to ant. Other writers commented upon the likeness of ‘clear-wing’ moths (Aegeriidae) to Hymenoptera but made no attempt to explain it by other than theological views. It is interesting, from the point of view of this contribution, to consider the attitude of the first Hope Professor towards likenes- ses between insects. In 1837 he wrote a paper (4) designed to supply additional illustrations to ir b y's account of MacLeay's doctrine in which Kirby points out the confusion which has occasionally arisen in attempts made to distribute the objects of nature according to their natural relations, in consequence of the authors of such attempts having no clear perception of the distinct- ions which exist between the two kinds of relations above men- tioned, and therefore confounding them together, or even occa- sionally giving the higher rank to relations of analogy instead of affinity. Westwood continues "The object of the following remarks is still further to illustrate the theory in question, and to show that from the entirely relative and comparative nature of these relations, founded as they both are upon more or less perfect resem- blance, two animals may at the same time be allied together both by affinity and analogy ; in other words, two animals may possess totally independant relations both of affinity and analogy: thus, whilst the goatsucker and the swallow are related to each other by 110 G. D. HALE CARPENTER, analogy when we look to the class of birds alone, we find them related together by affinity when the comparison is made between them both as birds with the bat among Mammalia. In like manner, whilst the bat and the swallow are thus related together by analogy as members of the classes Aves and Mammalia, they must be considered to be related together by affinity as ver- tebrated animals when we compare them with the dragon- fly amongst the Invertebrata. The truly comparative nature of these relations has not been hitherto stated, and hence, as it appears to me, has originated much of the misconception which still exists even among professed natu- ralists, many of whom are ready to admit the existence of relations among natural objects founded upon more or less complete r e s e m- blances, but yet of equivalent value, without perceiving the various natures, and consequently varied value, of such relations’. In a footnote Westwood continued "One of the chief diffi- culties connected with this subject is that of drawing the precise line between these two kinds of relations (hence the difficulties connected with the true location of Mantispa) ; this is not a little increased by the evident distinctions existing amongst each class of relations: thus affinities may be so concealed as to escape the eye even of professed naturalists ; hence the Homopterous genus Aleyrodes so completely puts on the appearance of a moth, that Linnaeus named it Phalaena Tinea proletella ; whilst Fab ri- cius in all his works described an Orthopterous insect (Hymeno- tes rhombea, Westw. Proc. Zool. Soc., 1837, p. 130.) under the Homopterous genus Membracis; the precise relations of these in- sects being disguised affinities... Again, analogies may be equally disguised...... No one would suppose that any rela- tion could exist between a butterfly and a woodlouse (beyond that of each being a Condylopodous anima!), and yet by comparing the imperfect state of Thecla with the perfect state of Oniscus we find them to possess a disguised analogical relation’. After commenting on Kirby's examples Westwood gave some of his own, ending the list as follows — "But the most com- plete instance which I have hitherto met with, of deception produ- ced by an insect of one order assuming the appearance of another, occurs in the species about to be described, and which for a great length of time I had arranged in my cabinet amongst the Cicin- delidae, regarding it as an immature Colliuris or Tricondyla, al- thought it in reality belongs to the order Orthoptera". The insect was described as Condylodera tricondyloides, belonging to the Gryllidae, and Westwood concluded "I have applied the spe- cific name of Tricondyloides to designate this insect, which not only in its general form and nodose thorax, but also in its peculiar colours (by which alone it is distinguished from nearly every other Orthopterous insect), so singularly represents the Cicindelideous genus Tricondyla. Another curious circumstance attendant upon A HUNDRED YEARS OF ENTOMOLOGY AT OXFORD 111 this analogy is, that the locality of both these groups is the same, namely, Java". Thus the situation before the appearance of the ‘Origin of Spe- cies’ was that a benificent Nature was supposed to have provided that creatures could escape their enemies by concealment or by threats of retaliation, but likeness between unrelated insects could only be explained as an example of some mysterious deep principle of analogy which was supposed to give pleasure to the Creator and might, in some cases, enable one insect to live at the expense of another. It is rather humorous to reflect that, while old time views had been capable of ascribing fossils to a whim of the Creator, who thought they might amuse or mystify mankind, it had not occurred to anyone to suggest that the Creator had arranged that some species should escape their enemies because they deceptively re- sembled others known to be objectionable. The fundamental fact at the bottom of all these deceptive resemblances was made clear only after the publication of the joint theory of natural selection by Darwin and Wallace in 1858. It is not always recognized that one of the earliest applications of this principle, by other observers, to phenomena noted in the field was Bates' theory of Mimicry in 1862 (5). It is worth noting that Bates wrote so much under the aura of the doctrine of analogy that he referred to the phenomena he described as Mi- metic analogies’. It was recognised, before Bates’ paper, that certain insects may be endowed with such unpleasant characteristics that an enemy which has once attacked and tasted one will in future disre- gard others of the same sort. Bates, however, saw that the enemy will also, in the presence of other more palatable food, dis- regard other insects the coloration or movements of which remind him of an unpleasant experience. These points, memory and preference, are of fundamental im- portance for mimicry, but are well established facts. Bates suggested that, through the rejection by enemies of variants departing from the normal appearance of their species towards that of an objectionable species, the likeness, transmitted by heredity, will become ‘selected’, and a new form will arise which, in entirely superficial and unessential details of coloration and be- haviour, resembles the more objectionable species sufficiently to be, at least sometimes, mistaken for it. There is no need for anything but superficial resemblance : so long as the eye is deceived and contact with the enemy avoided, the end will be obtained. The present writer believes that if the following words were thoroughly appreciated the phenomena of mimicry would be better understood. MIMICRY DECEIVES THE ARTIST, NOT THE ANATO- MIST. There can hardly be a better example of this than such a spider as was noted by Burchell (vide supra). Ant-mimetic 112 G. D. HALE CARPENTER, spiders are now known in considerable numbers, and in all warm parts of the world. Yet there could hardly be a greater morpholo- gical difference between two arthropods than that between a spi- der and an ant. A spider has head and thorax blended into one mass so that there is only one constriction, of anatomical meaning, between the cephalothorax and abdomen. There are four pairs of legs, and no antennae. An ant has head, thorax, and abdomen, separated by two constrictions ; the head bears a conspicuous pair of mobile antennae, and the thorax has only three pairs of legs. Yet spiders have become so modified by habits, movements, and entirely superficial alterations of shape that over and over again they have been mistaken for ants by competent naturalists in the field. The anterior pair of legs is held off the ground and moved about like antennae: the habit of jumping, natural to the family to which most ant-mimics belong, is suppressed until moments of great danger call it into play, and the ‘waist’ of the ant is repre- sented by a constriction of the posterior part of the cephalo-thorax which is without any anatomical significance as regards deeper structures. The mistake made by Westwood over Condylodera is very instructive. A busy taxonomist occupied with large collections and much new material, hastily concluded from a superficial examina- tion of its appearance that an Orthopterous insect was Coleopte- rous. When he was able to make a proper anatomical study the deception was apparent. He noted as ‘curious’ the fact that this insect occurred in the same locality as that which it resembled : on the theory of analogy this is indeed curious, and without meaning, whereas on the theory of mimicry it is of high importance. This new theory of mimicry, produced by natural selection, was not at all welcome to Westwood and he warned E. B. Poul. ton, as a young student against the new doctrine. Little did he know that Poulton was, in the same chair, to become the foremost champion of that doctrine as applied to the coloration of insects, and that the Hope Department was to become a centre for the advancement of the study of natural selection (6). Westwood, in 1866 (7) brought forward arguments against Bates’ theory, many of which are not in harmony with modern knowledge. He contended that “the relation which had been termed mimetic resem- blance was only an exaggerated analogy; and as these analogies (more or less complete) were found to occur throughout nature it might be assumed that they formed an element in creation, and hence that it would be unphilosophical and illogical to refer their occurrence in a more striking degree in any one instance to a special cause, although the analogy did certainly in many cases seem to be given to the creature for purposes of protection. — — — The admission that the God of Nature created these species in their present mimetic condition for some wise but hidden purpose dis- posed of all difficulty”. A HUNDRED YEARS OF ENTOMOLOGY AT OXFORD 113 Thus the great taxonomist disposed of the new theory by put- ting it up on an inaccessible shelf, and continued describing and figuring his new species with superb skill. There is present in the archives of the Hope Department a letter from J. E. Gray, of the British Museum, as follows, which is of much interest. “My dear Westwood, thanks for your letter in the Atheneum [1866, Dec. 8, p. 753]. I think you have given the Mimickry its death blow. I have always ridiculed it but you have given very strong argu- ments against it. I never heard such a foolish theory, and so weakly supported. Ever yours sincerely J. E. Gray. 7 Dec. 1866.” It may be said that J. E. Gray was no entomologist. (The letter to the ‘Atheneum’ repeated the arguments to be found under reference 7.). The theory of mimicry, however, was not slain, and some 13 years after Gray's letter new light was thrown upon phenomena which Bates himself had noticed, but could not explain, and which Westwood had brought forward as one of his arguments against the Batesian theory, viz. "Because there were great num- bers of instances of mimicry between the Heliconides themselves, which could not have the inducement to mimicry attributed to the Pieridae”. Fritz Müller suggested that, since enemies need to learn by experience in their youth what is palatable and what is ob- jectionable, there is a certain amount of loss of life for the educa- tion of the enemy. If several species together showed the same conspicuous patterns the loss to any one species-member of the group would be proportionately reduced. The number of indivi- duals, bearing a certain pattern, that was destroyed by experiment- al tasting might be the same as if that pattern were borne by one species only, but each species in the combination would lose only a fraction of the total. This process became known as Müllerian mimicry, but is a phenomenon so different from Batesian mimicry that further discussion is necessary. Poulton introduced the term ‘Synaposematic (= Common Warning Colours) for Miillerian resemblances, and ‘Pseudapose- matic’ (— False Warning Colours) for Batesian mimicry (8). Batesian mimicry involves deceit (of course it is not to be under- stood that this is conscious, as with a human actor), and is, as Poulton has said, analogous to the fraudulent use of the trademark of a large and prosperous firm by one smaller and less efficient, so that the latter can sell poor goods under the guise of better-class ware. The Miillerian process, however, is analogous to a large combination of firms all using the same trademark whereby knowledge of their goods reaches a wider public. Since Batesian mimicry involves deceit it cannot be very common. For if, among a number of insects with a certain appearance, a fairly large proportion is found to be edible, it will be worth an enemy s while to catch and examine all that he can, on the chance that any one may be edible. Thus, mimicry, if too abundant, will defeat itself 114 G. D. HALE CARPENTER, and consequently must be rare: it functions by increasing the amount of work to be done by an enemy selecting its food from among a plentiful choice. Miillerian resemblance, on the other hand, is valuable to its exponents because it renders the education of the enemy easier, since he will have fewer patterns to learn. Thus, in strong contrast with mimicry, there is no logical limit to the number that may com- bine to form what came to be known as a 'Miillerian association’. The greater the number of species of objectionable insects that can be recognised by experience derived from one of them, the better for all concerned, both enemy and prey. This point is of funda- mental importance and the development of knowledge of this sub- ject, through the influence first of R. Meldola and later of Poulton and his associates has resulted in the probability that a Miillerian element enters into a very large proportion of resem- blances. Such associations should be thought of not as a ‘ring (a term formerly used) but as a chain of which one end represents high edibility, the other, objectionable qualities. Thus any link in the chain may be more edible than its neighbour on one side, and less edible than the link on the other side. It may be asked why, then, do not all insects join together to form a few vast Müllerian assemblages ? The answer is somewhat of the same kind as that given to a similar query to Batesian mimicry. If all insects were conspicuous and objectionable, and insectivores still existed, they would simply have to choose from insects at a higher level of inedibility. There would still be grades, but the average insect would be (by present standards) nasty, and the enemy would choose between ‘very nasty’ and ‘less nasty’, in- stead of between ‘nasty’ and ‘nice’. The question of edibility, like other phenomena in'nature, is relative, not absolute, a point often overlooked by critics. E. B. Poulton, the second Hope Professor, formed the strong- est possible contrast to J. O. Westwood, the first, who fought against the doctrine of natural selection. Poulton from the beginning wholeheartedly embraced it. His writings attracted a body of collectors and field-naturalists, and material, chiefly from the Ethiopian zoological region poured in to Oxford. In 'The colours of Animals’ he laid down a table in which all forms of coloration could be seen in their relation to one another, and in a series of addresses and essays he continually urged that natural selection explained known phenomena as no other theory could do. Reference to the ‘obituary notice’ of him published by the Royal Society will give a guide to his chief writings, and may be compared with obituaries of Westwood (9). He was strongly opposed to the doctrine of Lamarck, and used the cocoonmaking instinct of caterpillars as an example of the complete failure of the theory of inheritance of acquired characters to explain it. The series of actions leading to the production of a A HUNDRED YEARS OF ENTOMOLOGY AT OXFORD 115 structure useful only for a future stage cannot be due to accumu- lated experience passed on to a successor. No larva can profit by experience of enemies: its best hope is to avoid experience of enemies altogether. Failure or success is determined after the larva has made the cocoon and it has no opportunity of improving it as a result of experience. Attempts to explain the similar appearances of insects found in one area as due to environmental causes were refuted with the case of the hosts of species of different orders resembling Can- tharid beetles (Lycinae). During the larval stages when the colours of the imago are being prepared the 'Lycoid’ insects live under conditions differing widely as regards temperature, humidity, illu- mination, and food, and yet the end product resembles a Lycine. The extensive collections of the Hope department encouraged the study of geographical variations, and the changes undergone by a polymorphic species in different areas. (10) Poulton showed how a species that in one area resembles a certain other species, in another part of its distribution may cease to resemble that model, although it is present, and may follow another, more profitable, model. Seasonal variations were also shown, at least in some very stri- king cases, to be attributable to the action of natural selection. The proof by breeding that Nymphaline butterflies of the genus Precis in Africa, hitherto believed to be different species, could be sorted into pairs characteristic respectively of the wet or dry season, led Poulton to a minute study of coloration and pattern by which he showed that the elements of the pattern of one form are present in the other, but that development in one or other direction brings out the characteristics of either form (11). The dry season, which is the time of greater stress owing to scarcity of insect life, is asso- ciated with inconspicuous, or even concealing, coloration ; the wet season form is more conspicuous. Poulton wrote (pp. 458—9) "under the shock of Mr. Marshall's discovery … the systematist may well feel doubts about the foundation upon which his science has been erected. In these distracting circumstances a firm belief in natural selection will be found to exercise a wonderfully calming and steadying influence.” The Hope department has been especially associated with the study of two African species of butterfly, mimetic, and amazingly polymorphic. Papilio dardanus Brown (12) is widely spread from Abyssinia to the Cape and from east to west, and wherever it occurs (with an exception to be noted) the female differs comple- tely from the male and resembles one or more common and distaste- ful species of that region. In Madagascar it exists in a form be- lieved to be the ancestral race, in which the female differs little from the male. There is, however, in the highlands of East Africa, a race in which variability seems to have been uncontrolled and a great number of forms occur not like any model, but transitional 116 G. D. HALE CARPENTER, in appearance either between male and mimetic female or between two forms of mimetic female. This has been more recently put on a statistical basis by Ford (see 12 B pp. 452—3). In this area there is a great scarcity of the species usually serving as models, and Poulton claimed that selection is here in abeyance. It is a matter of difference, so far as coloration is concerned, whether particular individuals were, or were not, like Danaids, as these were not there to protect by their presence. The same point has been further elaborated in the case of the African Nymphaline butterfly Pseudacraea eurytus L., one of the Limenitidi. This has much the same distribution as P. dardanus save that it is absent from Madagascar : its male is equally mime- tic, with its female, of species of the Acraeine genus Bematistes, formerly Planema. It may mimic a species alike in both sexes, or each sex may mimic the appropriate sex of a dimorphic species, or a female form may mimic another species alike in both sexes but not mimicked by any male form, or a dimorphic model may be — as usual — mimicked by the appropriate sex of the Pseu- dacraea but there is a second form of the female mimicking the male of the model. It is now clear that Pseudacraea eurytus re- presents a species complex in various degrees of separation, but there is no anatomical reason for separating the forms into the distinct species to which they were formerly assigned on the grounds of colour and pattern. The story of the development of knowledge was told by Poulton (13): it has been the good fortune of the present writer (14) using the store of material in the Hope Department, to show that in areas where Bematistes are scarce the forms of Pseudacraea show great variation, and that in different areas the prevailing form of Pseudacraea is that resem- bling the predominant model. This is even the case in different islands of the Sese Archipelago in the north-west corner of Lake Victoria. "Accidental resemblance’, or parallel mutation, have been claimed as possible explanation, of mimetic resemblances. The fact must be accepted that quite good resemblances do exist between insects even of different continents. One of the workers in the Hope Department (15) took considerable trouble to bring together a series of butterflies and moths from different parts of the world showing a similar simple pattern and coloration, though few are as much alike as Bematistes and Pseudacraea. A remarkable case which was not included in that list is the really striking likeness between the common holarctic Vanessa antiopa L. and the upper surface of the oriental Cethosia leschenaulti Godt., which is of a coloration very unusual for that genus. The Hope department has paid much attention to predacious insects as possible agents of natural selection. It was formerly erroneously supposed that a species distasteful to vertebrates was similarly objectionable to other predators. Poulton and his fol- A HUNDRED YEARS OF ENTOMOLOGY AT OXFORD 117 lowers (16) showed that this is not so and that predacious insects and parasites are not deterred by qualities which protect their prey against vertebrates : some even specialize on such prey. This is only to be expected, as a species must be controlled somehow. The selective agents believed to be the cause of mimicry in butterflies have been shown by Poulton and his followers to be birds. But it is often said that birds do not eat butterflies. So far back as the time of Müller, however, the often noted sym- metrical injuries of wings had suggested the attacks of birds ; this however is only indirect evidence (17). Since one of Poulton's associates in South Africa observed a bird eat a butterfly and found on the dismembered wings the /\-shaped impression made by the edges of the beak upon the scales, on both surfaces of the wing (18), the subject of ‘beak-marks has been pursued intensi- vely. It has often been found possible to identify the species of bird which had attacked a butterfly by study of the beak-mark. Statistical analysis of a large number of ’beak-marks' (19) col- lected at Oxford has provided results nicely conforming to what theory demands. An interesting corollary of this subject is the unexpected paucity of specimens of butterflies bearing the imprints of the jaws of lizards (20). Those who deny that birds eat butter- flies readily admit that lizards do so, and some even claim that they must be the agents producing mimicry by selective attacks. This point has been refuted by Poulton (21). The paucity of ‘lizard- marks’ is probably to be explained by the fact that lizards capture butterflies at rest, and have had ample opportunity to inspect their prey, and once they have made up their mind do not let go. Space does not permit more than brief mention of other subjects intimately associated with the Hope department, viz: Hamm's observations on the courtship of Empidid flies (22), which showed a complete evolutionary series : the study of scent-producing scales in Pieridae by Dixey (23) and the minute anatomy of the com- plicated scent-producing apparatus by Eltringham in Danaid butterflies and its use in nature by sundry observers (24) : nume- rous carefully conducted experiments under natural conditions to test the real value of cryptic, aposematic and mimetic coloration (25): the development by Dixey of his theory of ‘reciprocal mimicry’ or Diaposematic approach’ (26), by which each of two species, of different genera, sacrifices some feature of coloration characteristic of its genus and adopts a feature characteristic of the other, the result being in some degree a mean between the two: lastly, the recent studies by Ford on the affinities of butterflies as shown by the chemical constitution of certain pigments (27). Nor has taxonomy been neglected since Westwood's days, as shown by studies of Charaxes, Acraea, Heliconius (28) ; while many bionomic notes (29) have appeared in the publications of the Royal Entomological Society of London, with the foundation of which the first Hope Professor was so closely connected. 118 G. D. HALE CARPENTER, The Hope Department is now approaching its centenary and when that comes it is hoped that there will be some prospect of con- tinuing on an even larger scale such investigations as will still further establish the immortal doctrine of Natural Selection. LITERATURE REFERENCES. 1. MacLeay, W. S., 1819-21. "Horae entomologicae, or Essays on the annulose animals’. London. 2. Kirby, W., 1825. "A description of some insects which appear to exem- plify Mr. William S. MacLeay’s doctrine of affinity and analogy’. Trans. Linn. Soc. Lond., 14: 93—110. 3. Poulton, E. B., 1909. "The value of colour in the struggle for life”, p. 284 in Seward, A. C. "Darwin and modern science’. Cam- bridge. 4. Westwood, J. O., 1841. “Illustrations of the relationships existing amongst natural objects, usually termed affinity and analogy, selected from the class of insects”. Trans. Linn. Soc. Lond,, 18: 409—21. 5. Bates, H. W., 1862. "Contributions to an insect fauna of the Amazon Valley”. Trans. Linn. Soc. Lond., 23: 495—566. 6. A: Poulton, E. B. 1898. "Natural selection the cause of mimetic re- semblance and common warning colours’. J. Linn. Soc. Lond. 26: 558—612. B: ———— 1902. "Mimiery and natural selection”. Inf. Congr. Zool., V, 1901, 171—9. (These two essays reprinted, revised, as nos: 8 and 9 in "Essays on evolution", Oxford 1908). Ci ———— 1912. "Pseudacraeas of the hobleyi group on Damba Island as compared with those from the Entebbe district’. Proc. ent. Soc. Lond., 1911, xci—xcv. D: ——— 1933. "Attempts to disprove the theories of warning colours, mimicry, and protective resemblance in insects. Int. Congr. Ent., V, (Paris, 1932) 2: 33—44. E: Dixey, F. A, 1912. "Mimicry”. Int. Congr. Ent. I (Brussels, 1910) 1: 369—84. F: Carpenter, G. D. Hale, 1936, "The facts of mimicry still require naturel selection for their explanation’. Proc. Roy Soc. (B), 121: 65—7. . Westwood, J. O., 1866. Proc. ent. Soc. Lond., 1866: xxxvi—xxxviii. . Poulton, E. B., 1890. "The colours of animals’. London. . A: Carpenter, G. D. Hale, 1944. "Edward Bagnall Poulton”. Obit. Not. R.S., 4: 655—80. B: McLachlan, R., 1893. "Professor John Obadiah Westwood, M. A., F.L.S., etc. "Ent. mon. Mag., 29: 49-51. 10. A: Dixey, F. A., 1894. "On the phylogeny of the Pierinae, illustrated by their wing-markings and geographical distribution’. Trans. ent. Soc. Lond., 1894: 249—334. B: Poulton, E. B. 1909. "Mimetic North American species of the genus Limenitis (s.l.) and their models”. Trans. ent. Soc. Lond., 1908 : 447 — 88. C: Longstaff, G. B. 1913. "The butterflies of the White Nile: a study in geographical distribution”. Trans. ent. Soc. Lond., 1913: 11-57. D: Walker, J. J., 1914. "The geographical distribution of Danaida plexip- pus, L. Ent. mon. Mag., 25: 181—93, 224—37. E: Dixey, F. A., 1920. "The geographical factor in mimicry . Trans. ent. Soc. Lond., 1920: 208—11. See also No. 15 below. F: Poulton, E. B, 1924. "Mimicry in the butterflies of Fiji considered in relation to the Euploeine and Danaine invasions of Poly- nesia and to the female forms of Hypolimnas bolina L. in the Pacific. Trans. ent. Soc. Lond., 1923 (1924): 564— 691. oon 11. 12. 13. 14. 15. 16. A HUNDRED YEARS OF ENTOMOLOGY AT OXFORD 119 G: Ford, E. B. 1924. "The geographical races of Heodes phlaeas L.” Trans, ent. Soc. Lond. 1923 (1924), 692—743. H.: Carpentier, G. D. Hale, 1932. "The forms of Acraea johnstoni, Godm. (Lep. Nymphalidae) and their distribution”. Trans. ent. Soc. Lond. 80: 251—66. I: ———— 1935. "The Rhopalocera of Abyssinia: a faunistic study”. Trans. R. ent. Soc. Lond., 83: 313—447. J: —— 1939. Preliminary account of an investigation of the Euplosine [Euploeine] butterflies of Melanesia’. Proc. 6th Pacif. sci. Congr., 1939, 4: 305—9. K: ———— and Hobby, B.M., 1944. “On Limenitis bredowii Geyer (Lep. Nymphalidae) with description of a new subspecies and revival of another. A study in geographical distribution and speciation”. Trans. R. ent. Soc. Lond. 94: 311—46. Marshall, G. A. K., and Poulton, E. B., 1902. "Five years’ observa- tions and experiments (1896—1901) on the bionomics of South African insects’. Trans. ent. Soc. Lond., 1902: 207—584. A: Poulton, E. B. 1914. President's introductory address. Int. Congr. Ent. II (Oxford, 1912), 1: 19—36. B: Ford, E. B., 1936. "The genetics of Papilio dardanus Brown (Lep.)”. Trans. Roy. ent. Soc. Lond., 85 : 435—66. Poulton, E. B., 1912. "Polymorphism in a group of mimetic butterflies of the Ethiopian Nymphaline genus Pseudacraea”. Nature, 90 : 36—7. A: Carpenter, G. D. Hale, 1914. ‘’Pseudacraea eurytus hobleyi, Neave, its forms and its models on Bugalla Island, Lake Victoria, with other members of the same combination”. Trans. ent. Soc. Lond., 1913: 606—45. B: ———— 1920. "Pseudacraea eurytus hobleyi, its forms and its models on the islands of L. Victoria, and the bearing of the facts on the explanation of mimicry by natural selection”. Trans. ent. Soc. Lond., 1920; 84—98. C: — 1924. "Pseudacraea eurytus and its models in Eastern Uganda”. Trans. ent. Soc. Lond., 1923: 469—91. D: — 1935 "A new Bematistes-Pseudacraea combination from Ugan- da” Proc. R. ent. Soc. Lond., 10: 57—9. E: — 1936. ‘’Pseudacraea eurytus (L.) and its models in the Budongo forest, Bunyoro, Western Uganda”. Proc. R. ent. Soc. Lond., (A) 11: 22-38. F: — 1939. "A further note on Pseudacraea eurytus (L.) and its models in Fastern Uganda”. Proc. R. ent. Soc. Lond., (A) 14: 18. Dixey, F. A, 1914. ”Mimicry in relation to geographical distribution”. Proc. ent. Soc. Lond., 1913: 1x—1xix. A: Ref. No. 11, pp. 297—338. B: Poulton, E. B, 1907. "Predaceous insects and their prey”. Trans. ent. Soc. Lond., 1906: 323—409. C: Hobby, B. M., 1931. "The British species of Asilidae (Diptera) and their prey’. Trans. ent. Soc. S. Engl., 6: 1-42. D: — 1932. "A list of the prey of dung-flies (Diptera, Cordyluri- dae)”. Trans. ent. Soc. S. Engl., 7: 35—9. Er) 1932 “Prey of Cantharidae: (Coleoptera). J. ent. Soc. Sì Engl. 1: 6. F:— 1932. "The prey of Sawflies (Hym., Tenthredinidae)” Proc. ent. Soc. Lond., 7: 14—15. G: — 1932. "A study of the prey of Diocfria rufipes De G. (Di- ptera, Asilidae) in an Oxford community”. J. Anim. Ecol. 1: 77-82. Hi: 1932. "Records of the prey of Dioctria (Diptera, Asilidae)”’, J. ent. Soc. S. Engl., 1: 35—6. 120 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25° 26. G. D. HALE CARPENTER, I: Hobby, B. M, 1933.’ Supplementen list of the prey of Asilidae (Diptera)”. J. ent. Soc. S. Engl, 69—74. Ji ———— 1933. "Prey of u (Dipt. Cordyluridae)”. J. Ent. Soc. S. Engl. 1: 74—7 [see also ibid.: 106—10]. 1933. "Prey of o tigrina F. (Diptera, Maothomyidae) J. ent. Soc. S. Engl., 1: 77. en a and their prey”. J. Soc. Brit. Ent., 1: 35—9. 1935, “Rhodesian Asilidae (Diptera) and their prey collected by Mr. C. F. M. Swynnerton”. J. Anim. Ecol., 4: 90—112. 1936. “Dragonflies and their prey. Proc. R. ent. Soc. Lond., (A), 11: 101—3. ——— 1940. “Spiders and their prey’. Ent. mon. Mag., 76: 258—9. Ref. No. 11, pp. 366—75. Poulton, E. B., 1920. "The attacks of birds on butterflies witnessed in A by W. A. Lamborn. The marks of a birds beak recognizable on rejected wings’. Proc. ent. Soc. Lond., 1920: Xxiv—xxix. Carpenter, G. D. Hale, 1941. "The relative frequency of beak-marks on butterflies of different edibility to birds”. Proc. zool. Soc., Lond., A, 111: 223—30. ——— 1937. “Lizards as enemies of butterflies’. Proc. R. ent. Soc. Lond., (A), 12: 157—61. Poulton, E. B. 1912. "Mimicry in the tropics chiefly charasteristic of forest areas. The birds and lizards of the forest and the open’. Proc. ente. Soc. Lond., 1912: 1—iii. A: ———— 1913. "Empidae and their prey in relation to courtship”. Ent. mon. Mag., 49: 177—80. B: Hamm, A. H., 1933. "The epigamic behaviour and courtship of three species of Empididae”. Ent. mon. mag., 69: 113—7. Dixey, F. A. 1932. "The plume-scales of the Pierinae”. Trans. ent. Soc. Lond., 80: 57—74. Sevastopulo, D. G., 1944. "Note on the courtship of Euploea core core Cr. (Lep. Danaidae)”. Proc. R. ent. Soc. Lond., (A), 9: 138—9. See list of references at end of this. A: Poulton, E. B., 1887. "The experimental proof of the protective value sf colour and markings in insects in reference to their vertebrate enemies’. Proc. zool. Soc. Lond., 1887: 191—274. B: Eltringham, H., 1909. "An account of some experiments on the edibility of certain Lepidopterous larvae’. Trans. ent. Soc. Lond., 1909 : 4718. C: Swynnerton, C. F. M. 1916. "Experiments on some carnivorous insects, especially the driver ant Dorylus; and with butter- flies’ eggs as prey’. Trans. ent. Soc. Lond., 1915: 317—50. D:Carpenter, G. D. Hale, 1921. “Experiments on the relative edibility of insects, with special reference to their coloration”. Trans. ent. Soc. Lond., 1921: 1—105. E: Jones, F. Morton, 1932. “Insect coloration and the relative accep- tability of insects to birds’. Trans. R. ent. Soc. Lond., 80: 345—86. F: Carrick, R., 1936. “Experiments to test the efficiency of protective adaptations in insects’. Trans. R. ent. Soc. Lond., 85: 131—9. G: Darlington, P. J., 1938. "Experiments on mimicry in Cuba, with suggestions for further study’. Trans. R. ent. Soc. Lond., 87: POZE OR. 345—86. A: Dixey, F. A., 1897. "Mimetic attraction’. Trans. ent. Soc. Lond., 1897 : 317—32. B: Marshall, G. A. K., 1908. "On diaposematism, with reference to some limitations of the Miillerian hypothesis of mimicry”. Trans. ent. Soc. Lond., 1908 : 93—142. 27. 28. 29: A HUNDRED YEARS OF ENTOMOLOGY AT OXFORD 121 C: Dixey, F. A., 1909. "On Miillerian mimicry and diaposematism. A reply to Mr. G. A. K. Marshall”. Trans. ent. Soc. Lond. 1908 (1909) : 559—83. D: Turner, H. H., 1924. "On the numerical aspect of reciprocal mimicry (diaposematic resemblance)”. Appendix to No. 10 F. q, v. Ford, E. B., 1944. "Studies on the chemistry of pigments in the Lepidoptera, with reference to their bearing on systematics. 4. The classifi- cation of the Papilionidae”. Trans R. ent. Soc. Lond., 94: 201—223. Gives reference to three earlier studies. A: Eltringham, H. 1912. "A monograph of the African species of the genus Acraea, Fab., with a supplement on those of the Orien- tal region”. Trans. ent. Soc. Lond., 1912: 1—374. B: ———— 1916. "On specific and mimetic relationships in the genus Heliconius L.”. Trans. ent. Soc. Lond., 1916: 101—48. C: — 1922. "On the African species of the genus Neptis, Fab.” Trans. ent. Soc. Lond., 1921 (1922): 532—89. D: Poulton, E. B. 1926. ‘’Mimicry in the African butterflies of the genus Charaxes, with a classification of the species”. Int. Congr. Ent. III (Zürich, 1925), 2: 518—75. A: See No. 11. B: Lamborn. W. A. 1914. "On the relationship between certain West African insects, especially Ants, Lycaenidae, and Homoptera’. Trans. ent. Soc. Lond., 1913: 436—98. C: Poulton, E. B. 1922. "Five years’ observations (1914—1918) on the bionomics of Southern Nigerian insects, chiefly devoted to the investigation of Lycaenid life-histories and to the relation of Lycaenidae, Diptera and other insects to ants. By the late Charles Ogilvie Farquharson, M.A., B. Sc., Aberdeen”. Trans. ent. Soc. Lond., 1921 (1922): 319— 448. D: Hamm, A. H. and Richards, O. W., 1926. "The biology of the British Crabronidae”. Trans. ent. Soc. Lond., 1926: 297—331. E: ———— 1930. "The biology of the British Fossorial Wasps of the fa- milies Mellinidae, Gorytidae, Philanthidae, Oxybelidae, and Try- poxylidae”. Trans. ent. Soc. Lond., 78: 95—131. F: Carpenter, G. D. Hale, 1930. ”Psammocharidae (Pompilidae) and Sphecidae, collected records of their different methods of filling in the stocked burrow’. Trans. ent. Soc. Lond., 78: 283—308. — 122 — Description of two new aberrations of Hemiptera by W. H. GRAVESTEIN Fam ANTHOCORIDAE. Anthocoris confusus Reut. ab. aterrimus nov. ab. Descriptio: Corio atro, apice macula rotunda fulva. An- tennis pedibusque totis nigris. Diagnosis: Corium all black, with a somewhat brownish round macula at the inner part of the end. Antennae and legs black with tops of femora dark brown. In all other respects the same as the type. One specimen was taken by myself with some of the type at Geulem (Limburg), 21-VI-1946. Fam. LYGAEIDAE. Gastrodes grossipes Deg. ab. funebris nov. ab. Descriptio: Pronotum nigrum, angulis posterioribus fuscis. Corium atrum, fulvomarginatum. Membrana nigra. Diagnosis: Pronotum all black, except the brown hind- edges. Corium black with brown margins. Membrane all black. One specimen was taken by myself at De Koog (Texel) in the same locality as the type on Pinus sylvestris. — 123 — Over de te Wageningen aanwezige entomologische collecties door W. ROEPKE. Toen steller dezes, ongeveer 20 jaar geleden, zijn functie als hoog- leeraar in de toegepaste entomologie, of, zooals het officieel heet, in het dierkundig gedeelte der plantenziektenkunde, te Wageningen aanvaardde, was er van verzamelingen op het Laboratorium voor Entomologie niet veel aanwezig, trouwens van andere hulpmiddelen evenmin. De hoofdzaak werd gevormd door : 1). De oude collectie van de Ned. Ent. Vereeniging. Deze omvatte Nederlandsche insecten uit alle grootere orden en was ondergebracht in oude, slecht sluitende vitrines met harde bodems. Aan het onder- houd was weinig zorg besteed, het materiaal verkeerde dan ook in slechte conditie. 2). Een verzameling van meest exotische kevers, niet gerangschikt en niet gedetermineerd, van zeer inferieure kwaliteit, in een aan- tal lompe vitrines met houten bodems. 3). Een aantal groote, onhandige vitrines, met ijzeren handvaten op zij, die de onderwijs- en demonstratiecollectie van den afgetre- den hoogleeraar hadden gevormd. Mede doordat deze collectie, evenals de beide vorige ook, enkele jaren zonder toezicht in het ge- bouw. had gestaan, verkeerde zij in slechten staat. Over het alge- meen waren slechts de vraatstukken nog bruikbaar, een gedeelte hiervan was echter door den aftredenden hoogleeraar verwijderd geworden. 4). Ten slotte was er eenig ongeregeld insectenmateriaal aanwezig, van nul en geener waarde, alsmede enkele objecten op liquor (meta- morfosen e.d.). Vanaf het begin heb ik mij tot taak gesteld, nieuwe collecties aan te leggen, hierbij uitgaande van de beide volgende gezichts- punten : A). Er moet een demonstratie- of onderwijscollectie worden ge- schapen, die de belangrijkste Nederlandsche en Ned. Indische in- secten van economische beteekenis bevat, alsmede zulke, die om andere reden voor het onderwijs van beteekenis zijn. Voor de doel- treffendheid werden groote en kleine Derolle-dozen gekozen, in iedere doos worden slechts één of enkele bij elkaar behoorende soorten gebracht, liefst met verschillende ontwikkelingsstadia, aan- getaste plantendeelen enz. Deze dozen leenen zich uitstekend voor het gebruik op het college en practicum. Er zijn thans ongeveer 200 groote en evenveel kleine van deze dozen in het gebruik; zij zijn 124 W. ROEPKE, OVER DE TE WAGENINGEN aan den buitenkant geétiketteerd en genummerd, een kaart-catalo- gus maakt het vinden van ieder gewenscht object met één hand- greep mogelijk. B). Er moeten meer uitgebreide en zuiver systematische collecties komen, voor studie en orienteering, bv. in verband met het ver- richten van determinaties. Deze collecties moeten alle Nederland- sche insecten omvatten en verder zooveel mogelijk Indisch mate- riaal. Kan eenigszins naar volledigheid worden gestreefd, voor zoo- ver het Nederlandsche insecten betreft, voor het Indische materiaal geldt dit natuurlijk niet, anders zou de omvang hiervan spoedig de capaciteiten van onze bergruimte enz. te boven gaan. Het is dus niet de bedoeling, een algemeen entomologisch museum op te bouwen, doch slechts die verzamelingen aan te leggen, die op een entomologisch laboratorium, dat geregeld veel inlichtingen naar buiten verstrekt, determinaties verricht enz., onmisbaar moeten wor- den geacht. Er behoeft dus niet de minste vrees te bestaan, dat Wa- geningen de Musea te Leiden (Rijksmus.) en Amsterdam (Zoël. Mus. der Gem. Univ.) concurrentie zal aandoen! Dat deze col- lecties werkelijk op hun plaats zijn, blijkt o.m. hieruit, dat er steeds studenten zijn, die er ijverig gebruik van maken. Ook aan serieuze specialisten wordt het materiaal onbekrompen ter beschikking ge- steld. Teneinde het hier ontwikkelde denkbeeld te kunnen verwezen- lijken, werden alle oude collecties geliquideerd, alleen het bruik- bare werd aangehouden. Gelijktijdig werden goede vitrines aange- schaft, en wel aanvankelijk van de fa. Ihle in Dresden. Spoedig werd ertoe overgegaan deze vitrines in eigen beheer te vervaardigen, waarbij met behulp van geschikt personeel, de hoog- ste graad van volmaaktheid werd bereikt. Het laboratorium be- schikt thans zelfs over een voorraad nieuwe vitrines, die voor de eerstvolgende jaren voldoende is, hetgeen onder de huidige omstan- digheden van groot belang is te achten. De bedoeling is op den duur alle verzamelingen, behalve de demonstratie-collectie, in deze eenheids-vitrines over te zetten (formaat 47 x 40 x 6 cm). Dat wij van vele zijden steun, vnl. in den vorm van materiaal ontvingen, moge hier dankbaar worden vermeld. Ik noem enkele namen: ir. F. Burger (Hollandsche insecten, speciaal Coleop- tera); wijlen C. Ritsema Cz. (bijna de geheele nalatenschap, in hoofdzaak Nederl. Apiden en Vespiden, Jav. Coleoptera) ; wijlen P. Tutein Nolthenius (Nederl. Lepidoptera); wijlen Smits van Burgst (groote coll. sluipwespen, ook andere in- secten, bv. tropische Hymenoptera, N. Afrik. Hymenoptera, ver- zamelingen van econ. belangrijke insecten); Dr. Betrem (Ne- derl. bladwespen en id. mieren) ; ir. U il (Ned. Lep.) ; Dr. Geys- kes (Nederl. Ephemeriden, Odonaten, Megaloptera, Panorpaten, Chrysopiden etc.) ; H. Sikkema (Lep., Hym. e.a.); ir. Blij- dorp (Orthoptera) ; Dr. A. Reclaire (Hemiptera); B. Ce- ton (Lepidoptera); J. Koornneef Sr. (verschillende orden); Dr. AANWEZIGE ENTOMOLOGISCHE COLLECTIES. 125 Wilcke (Pompiliden). Indisch materiaal, in hoofdzaak Lepido- ptera, maar ook andere insecten, mochten wij ontvangen van Mevr. E. M. Walsh, wijlen den hr. F. Dupont, wijlen den hr. Rosier, H. Lucht, van der Noordaa, Kalis, Wege- ner, Quarles de Quarles, Dr. Franssen, ir. Uil, Dr. Kalshoven, M. A. Lieftinck ea. Uit Suriname ontvingen wij kleine hoeveelheden materiaal van de HH, ir. van Embden en Dr. Geyskes. Met behulp van dit materiaal konden de volgende collecties wor- den opgebouwd, waarin het aanwezige oude materiaal, zoover nog bruikbaar, werd verwerkt, alsmede eenig materiaal door het per- soneel zelf verzameld. A. Nederlandsch. 1). Lepidoptera, Macrolepidoptera rijk vertegenwoordigd, in hoofd- zaak door den hr. ir. Uil samengesteld uit materiaal van de Ee enn INoltheniws, Sikkena, Util Ceton, Microlepidoptera nog zeer onvolledig, in hoofdzaak door den hr. Ceton bijeen gebracht en gerangschikt. 2). Hymenoptera. De Ichneumoniden-coll. Smits van Burgst, met veel buitenlandsch (in hoofdzaak Duitsch) materiaal. De hr. J. Koornneef Sr. heeft de collectie, waar noodig, bijge- werkt. In recenten tijd is de hr. Teunissen bezig, enkele groepen te revideeren en met eigen materiaal aan te vullen. Verder zijn aanwezig, ten deele zeer mooi en relatief volle- ledig Apidae (Ritsema Cz.); Vespidae; Pompilidae (Dr. Wilcke); Sphegidae; Cynipidae (veel buitenl. materiaal) ; Formicidae (Betrem); Tenthredinidae (Sikkema; Dr. Betrem). 3). Orthoptera (ir. Blijdorp). 4). Odonata, Megaloptera, Panorpata, Chrysopidae (Dr. Geys- kes). 5). Rhynchota, Cicade-achtingen en wantsen (Dr. Reclaire; Koornneef Sr.). : B. Indisch. 1). Een standaard-collectie Rhopalocera van Java; de Lycaeniden zijn nog niet geheel af, de Hesperiidae moeten opnieuw worden gerangschikt. 2). Een standaard-collectie Sphingidae van Java, in hoofdzaak af- komstig van wijlen den hr. F. Dupont. 3). Alle overige Heterocera van Java, zooveel mogelijk gedetermi- neerd en op orde gebracht, met uitzondering van de Geometri- dae en Micros (in hoofdzaak Pyralidae). 4). Aanzienlijke hoeveelheden Lepidopteren-materiaal van de Bui- tengewesten, vnl. van Sumatra, Borneo en Celebes, grooten- deels op naam gebracht. 5). Een aanzienlijke hoeveelheid Javaansche Coleoptera, niet ge- determineerd en niet gerangschikt. 126 W. ROEPKE, COLLECTIES TE WAGENINGEN 6). Indisch materiaal uit verschillende andere insecten-orden. Hierbij dient nog te worden vermeld een uitgebreide collectie van economisch belangrijke insecten, van Smits van Burgst, waarop deze zijn boek „Schadelijke en nuttige Insecten" heeft ge- baseerd. Verder een verzameling van insecten van beteekenis voor den boschbouw, met zeer veel vraatstukken, van Duitsch maaksel, eveneens van Smits van Burgst afkomstig, met gedrukten catalogus in het Nederlandsch. Zooals uit het bovenstaande blijkt, vertoonen onze verzamelingen nog enkele lacunes. Wij gevoelen het zelve als een ernstig gebrek, dat wij nog geen collectie van Nederl. Dipteren ons eigen kunnen noemen. Weliswaar is er tamelijk veel materiaal aanwezig, toch is dit niet voldoende om er een collectie van op te bouwen. Evenzeer missen wij een collectie van Ned. kevers, ofschoon ook van deze orde veel materiaal vertegenwoordigd is. Er is ons echter een be- kende groote Nederl. Col.-collectie gelegateerd; dit is de reden dat wij ervan hebben afgezien een eigen coll. samen te stellen. Moge ik dit overzicht besluiten met de opmerking, dat wij in het bezit zijn van 5 exemplaren resp. van de resten daarvan, van het uitgestorven oeveraas Palingenia longicauda Ol. Zij bevonden zich onder het oude insectenmateriaal en werden door mij direct in een kleine Deyrolle-demonstratiedoos (A II. 3) apart gezet, teneinde ze voor verder bederf te vrijwaren. Drie der ex. hebben ieder een etiket in de hand van Albarda: ,,Z.-Holland-Rotter- dam II v. Vollenh.” Een vierde ex. draagt slechts een etiket: Pa- lingenia Swammerdammiana Latr. zonder meer, een vijfde en laatste „Gelderland, Arnhem, Piepers’. Het vierde en vijfde exemplaar zijn op eenzelfde soort speld gestoken, behooren dus mis- schien bij elkaar. Jammer, dat zij niet voorzien zijn van een jaar- tal, maar Snellen van Vollenhoven stierf in 1880 en Piepers verliet Arnhem in 1879 om zich naar Ned.-Indië te be- geven. Hieruit blijkt dat de aanwezige exemplaren vóór 1879/1880 gevangen moeten zijn. Als laatste opmerking nog deze: de verzamelingen hebben den oorlog wonder boven wonder betrekkelijk goed doorstaan. In Mei 1940 hadden zij hoegenaamd niet geleden ; ook na September 1944 zijn zij van vernielzucht gespaard gebleven, alleen heeft een ge- deelte door schimmel min of meer ernstig geleden, en is in het erg- ste geval zelfs onbruikbaar geworden. Aangezien de ruiten reeds eind September 1944 eruit gevlogen waren en vervolgens door zware dak-beschadiging ernstige lekkage was ontstaan, is het nog een wonder, dat de schade niet grooter is. Misschien is dit ten deele toe te schrijven aan de soliede constructie van het vertrek (beton en ijzer), waarin de verzamelingen zijn opgeborgen. Helaas zijn door den oorlog grootendeels vernield een collectie barnsteen-insecten, typen van Smits van Burgst, resp. privé- eigendom van den hoogleeraar) en tal van microscopische prepa- raten vnl. genitalia van Indische vlinders. — 127 — Insecten op bergtoppen en in hoogere luchtlagen door Dr. K. W. DAMMERMAN (Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden.) Het is een algemeen bekend feit, dat men op bergtoppen, vooral ook in de tropen, dikwijls een groot aantal insecten aantreft. Uit het zeer groote aantal en de verschillende soorten is vaak al dade- lijk op te maken, dat men hier niet te doen heeft met dieren die ter plaatse zijn uitgebroed maar van elders hierheen moeten zijn gebracht. Dit was ten deele reeds bekend, onderzoekingen echter van later tijd hebben bevestigd dat zich in de lucht steeds talrijke insecten en ook andere dieren ophouden en dat deze door wind en luchtstroomingen zeer ver verspreid kunnen worden. Massa's dieren, zoowel ongevleugelde vormen als gevleugelde insecten kunnen aldus over groote afstanden getransporteerd wor- den. Vooral bij Tutt (1902) vinden we hierover tal van waar- nemingen bijeengebracht. Hij wijst er ook op hoe tal van insecten veelal terecht komen op kale bergtoppen en kraterranden. De in- secten worden met een opstijgende wind uit de bosschen beneden naar boven gevoerd, vallen dan op de top of kraterrand neer en komen daar veelal spoedig om. Een dergelijke waarneming deden bijvoorbeeld Bruce en Thornley op de top van de Ben Nevis, een meer dan 4350 voet hooge met sneeuw bedekte berg in Midden-Schotland, waar op één dag honderd-duizenden Aphi- den werden waargenomen, tezamen met honderden vliegen, allerlei soorten kevers en andere insecten: — ‘The mountain, top was buzzing with life...... All these insects are not indigenous to the mountain top, but must be carried up by warm currents’. De vol- gende dag waren vrijwel alle insecten omgekomen. De dieren behoeven echter niet steeds van de onmiddellijk be- neden de top gelegen bosschen te komen, maar kunnen ook van grootere afstand met de wind zijn aangebracht. Dit blijkt hieruit dat men vaak onder deze insecten soorten aantreft die wijd ver- breid in het laagland voorkomen. Het zijn niet alleen kleine soor- ten die aldus verplaatst worden, maar men vindt er zelfs zulke groote kevers onder als Carabus, Silpha, Phyllopertha en Geo- trupes. Felt (1925) doet eveneens uitkomen dat men op hooge bergen, zooals Mount Washington, insectensoorten heeft gevangen, die beslist van zuidelijke en zuidwestelijke habitat stamden, waarschijn- liik daarheen gebracht door hoogere luchtlagen en neergekomen op deze koelere bergtoppen. 128 Dr. K. W. DAMMERMAN, INSECTEN OP Ook op andere bergtoppen treft men vaak een massa insecten aan, vooral vliegen, waarvan men zich afvraagt, waarvan al die dieren leven moesten, indien zij inderdaad hun vaste verblijfplaats hadden in zulk een in menig opzicht onherbergzame omgeving. Docters van Leeuwen (1936) merkt eveneens op dat bij zijn bestijging van de Rakata (Krakatau), April 1919, op de top het groote aantal vliegen zeer hinderlijk was. Dat deze vliegen niet van de lagere gedeelten van het eiland afkomstig behoeven te zijn, bewijst het groot aantal vliegen en andere insecten dat wij meer dan eens op Anak Krakatau ook juist boven op de krater- rand bijeen vonden. Hier toch is het uitgesloten, dat zoovele dieren en zoo uiteenloopende soorten op het totaal kale eiland hun ont- staan kunnen vinden. Dit bijeenkomen van tal van insecten moet dan in de eerste plaats toegeschreven worden aan luchtstroomingen, een tweede factor die men hierbij in aanmerking zou kunnen nemen is het feit, dat zooals gebleken is uit proeven van Fraenkel, insecten die zich eenmaal in het vrije luchtruim begeven, niet eerder tot rusten komen, dan nadat zij weer in aanraking zijn gekomen met een uit- stekend voorwerp. Voor goede vliegers is het natuurlijk mogelijk hun richting te bepalen en in het zicht van een eiland of berg ge- komen zich daarheen te wenden, maar voor de groote meerderheid moet men wel aannemen, dat zij alleen dan een eiland of bergtop zullen bereiken als toevallig een luchtstroom hen daarheen voert. Ziet men hoe een groot aantal soorten en hoevele exemplaren op bergtoppen en ook op Anak Krakatau tezamen komen, dan kan de gevolgtrekking alleen zijn, dat in het luchtruim overal tot mijlen ver in zee vrijwel steeds een onnoemelijk aantal insecten zich op- houdt. Milliarden zullen van het land af gedreven voortdurend in de oceanen en zeeën omkomen. Dit geldt niet alleen voor in- secten en andere kleine ongevleugelde diervormen, maar ook voor vogels, vooral trekvogels, die zich de oceaan op begeven. Dat het luchtruim inderdaad overal, zelfs tot op groote hoogte, vervuld is van insectenleven en ander gedierte, is de laatste jaren wel gebleken uit onderzoekingen die men gedaan heeft met behulp van vliegmachines. Een der eersten die dergelijke proeven nam is Berland (1934), die netten aan een mast van het vliegtuig bevestigde. Het bleek al dadelijk dat tot op 1000 tot 2000 meter hoogte nog tal van insecten voorkwamen, zooals Thysanopteren, Psociden, Hemiptera (Jassidae, Psyllidae en Aphidae), parasiti- sche Hymenoptera (Chalcididae, Braconidae), Diptera (Ephydri- dae) en Coleoptera (Chrysomelidae). In het algemeen worden op die grootere hoogten slechts kleine soorten gevonden, niet grooter dan 2—3 millimeter, meerendeels soorten, die niet uitmunten door groot vliegvermogen, maar door luchtstroomingen worden meegeno- men. Men heeft deze in de lucht zwevende dieren dan ook vergele- ken met de in het water zwevende dierenwereld, het plankton, en hieraan dan ook de naam gegeven van luchtplankton of aeroplank- BERGTOPPEN EN IN HOOGERE LUCHTLAGEN. 129 ton. Niet alleen gevleugelde insecten werden buitgemaakt, maar ook ongevleugelde zooals Collembolen, die tot op 2000 meter hoogte nog werden aangetroffen. Berland verdeelde de biospheer in twee zônes, de zône entomologique terrestre die zich uitstrekt tot ongeveer 300 meter boven het land, en waar de groote meerder- heid der insecten zich ophoudt, en de zône planctonique, waar slechts soorten voorkomen die geen weerstand kunnen bieden aan luchtstroomingen en winden. Later zijn dergelijke proeven op veel grooter schaal in de Ver- eenigde Staten gedaan door Glick (1939) nadat reeds in 1931 Coad een voorloopig onderzoek had ingesteld. Glick ge- bruikte geen netten, maar bevestigde aan de vliegmachine een toe- stel waarin schermen zijn aangebracht besmeerd met een kleefstof, waarop de insecten blijven vastplakken. Hij verrichte zijn onder- zoek in Louisiana en Mexico gedurende vijf jaren. Behalve de reeds door Berland aangetroffen dieren, vond hij in de lucht nog Orthoptera, termieten, Ephemeroptera, glazenmakers, wantsen, Neuroptera (Hemerobiidae en Chrysopidae), Trichoptera, Lepi- doptera, Thysanura, en zelfs een vloo (Pulex irritans) op een hoogte van 200 voet, voorts spinnen en mijten. Het talrijkst vertegenwoordigd waren de vliegen, en hieronder kwamen weer het meest voor de Chloropidae, voorts aasvliegen (Borboridae) en muggen, de laatstgenoemden waren ’s nachts tal- rijker dan overdag. Op de vliegen volgen wat talrijkheid betreft de kevers. Hiervan zijn voornamelijk de volgende families vertegen- woordigd : Carabidae, Staphylinidae, Chrysomelidae en Curculioni- dae; het talrijkst waren Staphylinidae, kortschildkevers. Ook de Hymenoptera zijn in groote getale gevonden en wel voornamelijk parasitaire soorten (Braconidae en Chalcididae). Mieren waren in tien procent der vangsten aanwezig. Hierbij werd nog opgemerkt dat de gevleugelde mannetjes van mieren tot 5000 voet hoogte stegen, gevleugelde koninginnen kwamen meestal niet hooger dan 1000 voet, arbeiders konden echter nog tot een hoogte van 4000 voet worden meegevoerd. Lepidoptera blijven sterk op de achtergrond, en vooral dagvlin- ders werden zeer weinig gevangen en niet boven de 600 voet. Daarentegen zijn weer Homoptera en Phytophthires na vliegen en kevers de belangrijkste groep. Hier zijn het vooral Cicadellidae, Fulgoridae, Membracidae, Aphididae en Psyllidae, die buit ge- maakt werden. Meer dan vijfmaal zooveel Cicadelliden werden ‘snachts gevangen dan overdag. Wantsen waren ook nog vrij goed vertegenwoordigd en soorten uit tal van verschillende fami- lies bevonden zich in de lucht, zelfs tot 11.000 voet hoogte. Behalve insecten werden nog aangetroffen spinnen, in hoofd- zaak soorten uit de families der Linyphiidae en Lycosidae, voorts ook mijten, maar slechts als parasieten op Tipuliden en Carabiden. Ongevleugelde larven van allerlei insecten werden ook in de lucht zwevend gevonden, zelfs een nymph van een Phasmide op 200 130 Dr. K. W. DAMMERMAN, INSECTEN OP voet, nymphen van Cicadelliden en Aphiden tot 2000 voet en op 9000 voet kwam men nog een nymphe van een wants en een zeer harige larve van een kever, Trogoderma, tegen. Larven van mot- ten zijn eveneens niet zeldzaam. Het hoogst komen de soorten met gering lichaamsgewicht en groote vleugelspanning, zooals kleine cicaden en luizen. De groot- ste dichtheid van het aeroplankton wordt gevonden in de eerste 1000 voet boven de grond. Homoptera en Hymenoptera werden nog verzameld op 14.000 voet en een spinnetje zelfs op 15.000 voet, de meeste insecten worden echter laag bij de grond gevonden in een luchtlaag van drie voet, vanaf 200 voet hoogte neemt het aantal snel af. De grootere en krachtiger vliegende soorten worden in het algemeen dichter bij de aarde gevonden. Het bleek ook dat zich "s nachts meer insecten in de lucht bevinden dan overdag, maar 's nachts ontbraken tal van groepen, zooals Collembola, Isoptera, Odonata, Trichoptera, Mecoptera en Siphonantera. Vleugellooze vormen kunnen ’s nachts niet opstijgen, daar dan als regel de algemeene luchtstroom meer naar beneden dan naar boven gericht is. Coad heeft ook nog een berekening gemaakt van het aantal insecten dat zich in de lucht bevindt en komt dan tot een gemid- delde van 25 millioen stuks per square mile tusschen de 50 en 14.000 voet, waarbij men echter vooral in het oog moet houden, dat de dichtheid boven de 1000 voet zooveel geringer is. In het gun- stigste jaargetijde, de maand Mei, zou bovenbedoeld aantal zelfs stijgen tot 36 millioen. De uitkomsten door Glick worden in hoofdzaak bevestigd door een onderzoek van Hardlyen Milne (1938),-die echter een andere method: toepasten, de vangsten hadden namelijk plaats met planktonnetten, die bevestigd aan koperdraad op de vereischte hoogte werden gehouden door vliegers. Ook met deze methode werden vrijwel uitsluitend zeer kleine insecten verkregen. De buit bestond ook hier voor 70 % uit bladluizen, vliegen en sluipwespjes. De schrijvers wijzen er nog op, dat hooge temperatuur en lage vochtigheid in het algemeen meer bevorderlijk zijn voor “aerial drift” dan de tegengestelde omstandigheden. Niet alleen kunnen in de lucht zwevende insecten een groote hoogte bereiken maar ook verre afstanden kunnen worden afge- legd. Uit proeven door Collins genomen is gebleken dat rupsen van de gypsy moth (Porthetria dispar) door de wind 19 tot 30 mijlen kunnen worden voortgedragen. Bovengenoemde auteurs, Hardy en Milne (1937) hebben nu ook dezelfde verzamelmethode toegepast aan boord van een onderzoekingsvaartuig, dat over de Noordzee kruiste. Het lucht- plankton boven zee bleek weinig af te wijken van dat aangetroffen boven land. Ook hier weer vooral Aphiden en Diptera, verder werden in de netten nog gevangen Psylliden, Neuroptera (Chry- sopidae en Hemerobiidae), Trichoptera, Lepidoptera, parasitaire BERGTOPPEN EN IN HOOGERE LUCHTLAGEN. 131 Hymenoptera en spinnen. Bladluizen en kleine vliegen, gaasvliegen en micro-lepidoptera werden op 120 tot 150 mijl van land aange- troffen. i Het zou interessant zijn bovenbedoelde proeven ook eens in de tropen te nemen, ongetwijfeld zal ook daar de lucht zeer rijk blij- ken aan aeroplankton, maar men zal er vermoedelijk wel een grootere rijkdom aan soorten en vormen, maar wellicht minder groote aantallen aantreffen dan in gematigde of subtropische lan- den, zooals dit in het algemeen met dierlijk leven in de tropen het geval is. LITERATUUR. Berland, L. 1934 — Etude en avion de la faune entomologique aérienne ; C. R. Acad. Sci. Paris 198, p. 2201. Coad, B. R. 1931 — Insects captured by airplane are found at surprising heights; Yearbook U. S. Dept. Agric., p. 320. Docters van Leeuwen, W M. 1936 — Krakatau 1883—1933, A. Bo- tany ; Ann. Jard. bot. Buitenzorg 46/47. Felt, E. P. 1925 — Dispersal of butterflies and other insects; Nature 116, p. : Glick, P. A. 1939 — The distribution of insects, spiders, and mites in the air; Techn. Bull. 673, U. S. Dept. Agric. Hardy, A. C. & Milne, P. S. 1937 — Insect drift over the North Sea; Nature 139, p. 510. Hardy, A. C. & Milne, P. S. 1938 — Studies in the distribution of in- sects by aerial currents; Journ. Anim. Ecol. 7, p. 199. Tutt, J. W. 1902 — Migration and dispersal of insects. — 132 — Beschrijving van een nieuwen vleermuisparasiet, Notoedres vanschaiki v. Eyndh. 1946 (Acar.) (Chiropterologische Mededeelingen No. 25) 1) door G. L. VAN EYNDHOVEN (Haarlem) (met 43 afb.) In de Entomologische Berichten No. 267/268 van 22 Mei 1946 (8) heb ik de diagnose gepubliceerd van een nieuwen vleermuis- parasiet, Notoedres vanschaiki. Ik geef thans de volledige beschrij- vingen met afbeeldingen en aanvullende bijzonderheden. De echte schurftmijten (fam. Acaridae Oudms. 13.1.1904) leven vrijwel alle op zoogdieren. De eenige uitzondering vormt het genus Knemidokoptes Firstenberg 1870 (= Cnemidocoptes Can. VIII.1894), welks soorten op vogels leven en waarvan de meest bekende vertegenwoordiger, Knemidokoptes mutans (Robin 1860) de beruchte kalkpooten der hoenders verwekt. Van vleermuizen (Chiroptera) zijn tot dusverre de volgende 5 soorten beschreven, behoorende tot 4 genera: Notoedres roesleri Vitzthum 18.V.1932 op Myotis nigricans (Wied 1826) Miller 1924 — Venezuela ; Prosopodectes chiropteralis (Trouessart 1896) Canestrini 1897 (= Cheirocoptes chiropteralis Berl. 1897) op Rhinolophus ferrum equinum (Schreb. 1774) Lacép. 1799 en op Eptesicus serotinus (Schreb. 1774) — Frankrijk ; op Myotis nattereri (Kuhl 1818) Méhely 1900 — Duitschland ; Nycteridocoptes poppei Oudms. 1.111.1898 op Myotis myotis (Borkh. 1797) Miller 1897 — Nederland, Midden-Europa ; Nycteridocoptes pteropodi Rodh. & Gedoelst 20.III.1923 (= pte- ropi Rodh. & Ged. V.1921) op Eidolon helvum (Kerr 1792) Andersen 1912 2) — Belg. Congo; Teinocoptes epomophori Rodhain 20.111.1923 op Epomophorus wahlbergi haldemani (Hallowell 1846) en op Micropteropus pusillus Peters 1867 — Belg. Congo. Hieraan kan nu worden toegevoegd : Notoedres vanschaiki v. Eyndh. 22.V.1946 op Nyctalus noctula 1) Lijst van 22 titels in No. 22. No. 1 in Natura 1937; No. 2 in Uitg. zoöl. Lab. Rijksuniv. Utrecht 1938; No. 3, 4, 5 in Natuurhist. Maandbl. 1938, 6, 10, 11 1939, 12, 13 1940, 22 1942; No. 7 in De lev. Nat. 1939, 21 1941; No. 8, 9 in Tschr. v. Ent. 1939, 14, 15 1940, 17, 18, 19, 20 1941, 23 1943; 16 in Zool. Anz. 1940; 24 in Ent. Ber. 1946. Nos. 9, 15, 16, 18, 19, 20, 23, 24 zijn acaro- logisch. 2) De auteurs, zoowel als Vitzthum 25.1.1941 schrijven Eidelon ; dit moet Eidolon zijn. NIEUWE VLEERMUISPARASIET 133 (Schreb. 1774) Trouess. 1910 en op Eptesicus serotinus (Schreb. 1774) — Nederland. Geographisch bezien komen de schurftmijten der Chiroptera dus zoowel in de Oude als in de Nieuwe Wereld voor, terwijl zij in de Oude Wereld van ver uiteengelegen vindplaatsen bekend zijn. Wat het genus Notoedres betreft, de hiertoe behoorende soor- ten leven verder vooral op knaagdieren, alsmede enkele op kleine roofdieren. i Ik was dan ook zeer verrast, toen ik van mijn vrienden P. J. en L. Bels een 4 van Nyctalus noctula ontving, dat aange- tast bleek te zijn door een schurftmijt, die tot het genus Nofoedres bleek te behooren en die ik niet in de literatuur beschreven vond. En mijn verrassing nam toe, toen ik eenigen tijd later van P. J. Bels een © kreeg van Eptesicus serotinus, dat een der- gelijke aantasting vertoonde. In het algemeen kan men bij de vleermuismijten een strenge spe- cialisatie op den gastheer constateeren. Bij het Nederlandsche vleer- muisonderzoek, dat onder leiding staat van de heeren Bels, daarin bijgestaan door Ir. D. C. van Schaik, en waaraan door schrijver dezes als acaroloog wordt medegewerkt, hebben wij dit herhaalde malen kunnen constateeren. De verzamelde gegevens zijn nog niet voldoende uitgewerkt om hier reeds in details te tre- den. Ik wil hier slechts herinneren aan mijn opmerking met be- trekking tot Spinturnix oudemansi Van Eyndh. V.1941 (6, p. 63) en aan de mededeeling van Rodhain omtrent Teinocoptes epo- mophori Rodh. 20.111.1923 (17, p. 23). Ondanks nauwkeurige vergelijking der exemplaren is het mij evenwel ditmaal niet gelukt voldoende verschillen in de kenmer- ken te vinden, die tot 2 soorten van Notoedres zouden kunnen doen besluiten. Enkele kleine schommelingen in details meen ik aan variabiliteit binnen de soort te mogen toeschrijven. Mocht later onderzoek uitwijzen, dat wij toch met 2 verschil- lende soorten hebben te maken, dan is het mijn bedoeling, dat de naam vanschaiki zal worden toegekend aan de Notoedres, welke op Nyctalus noctula voorkomt. Parasitisme der vleermuis-Acaridae. Alle auteurs hebben in hun geschriften vrij nauwkeurige gege- vens verstrekt omtrent het voorkomen der parasieten op de gast- heeren. Een overzichtelijke samenvatting hiervan heeft Vitz- th um gegeven (22, p. 636—639), waaraan ik kortheidshalve hier zou willen refereeren. Zeer in het kort kan gezegd worden, dat Nycteridocoptes poppei (die ook bij ons vleermuisonderzoek werd waargenomen) een voorliefde heeft voor de ooren van Myotis myotis. Nycteridocoptes pteropodi daarentegen schijnt zoowel de vlieghuid als de behaarde lichaamsgedeelten te bezetten. Prosopo- dectes chiropteralis profiteert van de vetklieren in den snuit van Rhinolophus en Eptesicus, terwijl men in Duitschland een soms sterke aantasting van de ooren van Myotis nattereri heeft 134 G. L. VAN EYNDHOVEN, BESCHRIJVING geconstateerd. Blijven deze aantastingen nog binnen zekere grenzen, bij de vondst van Notoedres roesleri bleek de prikkel van den parasiet aanleiding te hebben gegeven tot het zich vormen van een „slurf van 2 mm op den snuit van zijn gast- heer. Notoedres notoedres kan dergelijke misvormingen bij ratten te voorschijn roepen. De heeren Bels meenen in het begin hun- ner vleermuisonderzoekingen ook eens zooiets te hebben waarge- nomen bij Myotis myotis, doch onbekendheid met het bestaan dezer aantasting is de oorzaak geweest, dat zij daaraan verder geen aan- dacht hebben besteed. Wat het eierleggen betreft heb ik in de literatuur geen gevallen beschreven gevonden, waar gesteelde eieren werden geproduceerd, zelfs niet bij andere Notoedres-soorten (b.v. musculi en roesleri) Bij Nycteridocoptes zijn de eieren met het 9 zoodanig in uitwas- jes van de huid verborgen, dat zij van buiten zelfs niet zijn te zien. Daarentegen zijn de eieren van Notoedres vanschaiki gesteeld, terwijl zij buiten de kuiltjes in de huid uitsteken en aldus reeds met het bloote oog gemakkelijk zijn te zien. Men zou het algemeen aspect dezer eiergroepjes kunnen vergelijken met een bundel deu- tonymphae van Uropoda sl. Als plaats van aantasting wordt door N. vanschaiki de voorkeur gegeven aan de onbehaarde deelen van het lichaam van den gast- heer, vooral de randen der ooren, de oordeksels, het chiropatagium, en wel speciaal dat gedeelte der vlieghuid, dat zich op, of vlak bij het arm- en handskelet bevindt (fig. 1). Ik heb Notoedres vanschaiki geruimen tijd levend op de vleer- muizen in mijn bezit gehad. Daarbij heb ik niet den indruk ge- kregen, dat deze parasiet zeer hinderlijk of schadelijk voor zijn gastheer is, zelfs niet, wanneer de aantasting vrij sterk wordt. Zooals met alles, wil dit niet zeggen, dat dit ook het geval zal zijn, indien de mijten de kans krijgen zich zeer sterk op de vleer- muis te vermenigvuldigen. Ik zal op deze plaats niet nader ingaan op de interessante en prettige ervaringen, die men opdoet, als men een vleermuis als huisgenoot houdt, doch ik zal uit mijn aanteekeningen datgene lichten, wat rechtstreeks met de Nofoedres verband houdt. Mijn Nyctalus noctula & ontving ik op 16 Augustus 1940 van P. J. en L. Bels (5). Het dier was gevangen in den Haarlemmerhout op 15 Augustus en maakte een vrij suffen indruk. Tegen de verwachting in gelukte het de vleermuis ertoe te bren- gen voedsel aan te nemen en het dier in het leven te houden. Er waren verschillende witte uitwasjes te zien, vooral op de oordek- sels en op den onderarm bij het polsgewricht, die zich bij onder- zoek oplosten in een © Notoedres te midden van een groote groep gesteelde eitjes (fig. 8). In de eieren waren de embryo's te zien. Vrij erbij liep een nympha. De eierhoopjes, inclusief de © mit, zijn gemakkelijk te bemachtigen door met een fijn pincet onder het bundeltje te grijpen en het dan eruit te wippen. Daar deze mijten NIEUWE VLEERMUISPARASIET. 135 geen gangen in de huid maken op de wijze der echte schurftmijten, Acarus (Sarcoptes), is de bestrijding der aantasting ook veel een- voudiger. Twee eierhoopjes werden geïsoleerd in een glascel. Op 18 Augus- tus was een larve uitgekomen. Overigens heb ik met het op deze Fig. 1, Schema van de aantasting der vleugels van Eptesicus serotinus door Notoedres vanschaiki op 18.VIII 1941 (vleugelomtrek naar Eykman). wijze laten uitkomen der eieren niet veel succes gehad. Op 20 Augustus waren de eierhoopjes vrijwel verdwenen. Van de schurft werd niets meer gemerkt tot 10 September, toen zich op de oordeksels weer eenige eierhoopjes vertoonden. Vermoede- lijk was dit dus de nieuwe generatie. Ofschoon het dier geen blijk gaf hinder van de aantasting te ondervinden, heb ik op 19 Sep- 136 G. L. VAN EYNDHOVEN, BESCHRIJVING tember het meerendeel der eieren verwijderd. Den 2en October ‘savonds waren er 10 bundeltjes eieren te zien, doch de waarne- mingen werden abrupt afgebroken door bominslag op 3 October 1940, des nachts om 2.30 uur. Ondanks de omstandigheid, dat de glazen aquariumbak van het dier verbrijzeld werd, kwam dit er levend af, en daar het wakker was, kon het gemakkelijk door de weggeslagen buitenmuur ontsnappen. Daar door de oorlogsomstandigheden het vleermuisonderzoek niet in zijn vollen omvang kon worden voortgezet, heb ik verder slechts betrekkelijk weinig Nyctalus-materiaal meer in handen ge- had. Op 9 Augustus 1941 had ik een flink aantal exemplaren van Nyctalus noctula voor onderzoek in huis. Enkele dieren hadden eenige eierhoopjes met ® ® ; op één vleermuis werd bovendien een 4 gevonden. Alle vleermuizen werden weer vrijgelaten. Het exemplaar van Eptesicus serotinus, een ©, werd door P. J. Bels medegenomen uit een kraamkamer op den zolder van het Kasteel Neuborg te Gulpen (Z.L.) op 14 Juni 1941. Ik ontving het den 16en Juni en liet het op 28 Juni op onze zomer- vergadering te Nieuwersluis (7) bezichtigen. Het dier was vrij sterk met Notoedres bezet op den rand van een der ooren en op den handwortel en den onderarm der beide vleugels, vooral nabij den elleboog. Ook deze mijten heb ik zich op den gastheer laten ontwikkelen. Begin Augustus was de aantasting vrij sterk (fig. 1). Omstreeks half Augustus ging de eetlust van de vleermuis achteruit en zij stierf op den 20en d.a.v. De oorzaak was niet na te gaan. Behalve Notoedres vanschaiki leefden op dezen Eptesicus Spin- turnix kolenatii Oudms. 1.V.1910 en (vermoedelijk) Macronyssus biarcuatus (Kolenati,1.1858). Uit het voorgaande blijkt reeds, dat het in den regel niet moei- lijk is de $ 2 te bemachtigen. Lastiger is dit ten opzichte van de & & en de jongere stadia. Het schijnt, dat de 4 ¢ geen zichtbare beschadiging verwekken ; men moet dus trachten ze vrij loopend te vinden, of wel men moet ze later zoeken op het gestorven dier. Voor de nymphae geldt hetzelfde; bij de larvae kan men trachten de eieren te laten uitkomen. De zeer kleine afmetingen der && en nymphae, alsmede het geringe aantal dieren, maakt dit zoeken extra bezwaarlijk. Wanneer de eieren op uitkomen staan, kan men de embryo's binnen de eischaal waarnemen. Het is mij opgevallen, dat de lig- ging van het derde pootpaar niet bij alle embryo's dezelfde is. Ik nam 4 variaties waar (fig. 11—14), die misschien verband houden met bewegingen, die reeds binnen de eischaal door de larven wor- den gemaakt. Vergelijking met andere Vleermuis-Acaridae. Morphologisch bezien liggen de verschillen der adulti vooral in de bewapening der pooten. Merkwaardig is, dat bij alle vleermuis- Acaridae de anus dorsaal ligt. Slechts bij Teinocoptes Rodh. ligt NIEUWE VLEERMUISPARASIET. 137 hij op de grens en is hij subterminaal. De habitus van alle echte schurftmijten vertoont slechts weinig variatie en het is vaak moei- lijk kenmerkende verschillen te vinden, die zich gemakkelijk onder woorden laten brengen. Wanneer men de beschikking heeft over 4 4 en 2 2 laten de diverse genera, welke tot de fam. Acaridae Oudms. 13.1.1904 be- hooren, zich als volgt determineeren : laWAnusyduidelijkpdorsaalidih, slo era ta 2: bA0AnusftermmaaliteHisubterminaali RR 4. 2a. 2 2 met een ambulacrum aan P. I en II ; P. III en IV zonder ambulaerum... .. Patente. SIR oliena nase... 38 b. 2 2 zonder ambulacra; de & & met een ambulacrum aan alle pooten ......... Nycteridocoptes Oudms. 1.111.1898. 3a. & 3 met een ambulacrum aan alle pooten ............... GAR. VOT Ir Prosopodectes Can. 1897. b. P. III der 4 4 zonder ambulacrum Notoedres Railliet 1893.1) Ham \zonderkambulacratett: ia NE o 5. b. 2? 2 met ambulacra aan P. I en II; de 4 & met een ambulacrum aan P. I, II en IV ; anus terminaal tot dorso- terminaal fs MR... EEE Acarus: L. 1758. 5a. & 6 met een ambulacrum aan alle pooten ; anus terminal aoe. FERME. en. Men Knemidokoptes Fiirst. 1870. b. Slechts P. I en II der ¢ & met een ambulacrum ; anus dorso-terminaal ............... Teinocoptes Rodh. 20.111.1923. Wat de Notoedres-soorten betreft bieden de © © de beste ken- merken ter onderscheiding van de species. Naar mijn meening mag men daarbij niet te veel waarde hechten aan de afmetingen van het lichaam en de onderlinge afstanden der lichaamsdeelen. Het is mij gebleken, dat al naar de ligging in het preparaat, de meer- dere of mindere mate van platdrukken van het betrekkelijk bolle lichaam, wellicht ook door zwangerschap, allerlei modellen en af- metingen kunnen optreden. Goede soortskenmerken kunnen worden ontleend aan de huid, de beharing, de chitineuze deelen, de poo- ten e.d. Ik heb getracht voor de ® ? een bruikbare determinatietabel uit te werken, die als volgt luidt: ta Rughuide geheelgerimpelds ba. nana. A 2 2% Rughuid in het midden met schubben ..................... > 2a. De circumanaalharen zijn dik en staafvormig; die van propodo- en metapodosoma zijn kort en fijn ............... Rn roesleri Vitzth. 18.V.1932. b. Onderscheid tusschen de rugharen niet zoo opvallend … 3. 3a. De bursa copulatrix raakt het voorste uiteinde van den anus ; de steel van de Y, gevormd door de apodemata I, is minstens even lang als de zijtakken ; de setae scapu- 1) De naam Notoedres is feitelijk voor de eerste maal gebruikt door O. De- lafond et H. Bourguignon in hun „Traité de la Psore’, Mém. Ac. Sci. XVI, 1862, p. 291, als: Deuxième genre — Sarcopfes notoèdres. 138 G. L. VAN EYNDHOVEN, BESCHRIJVING lares internae zijn ongeveer gelijk aan de circumanaal- haren, die niet opvallend dik zijn; de setae humerales zijnwkortwennfijn, zn vanschaiki v. Eyndh. 22.V.1946. b. De bursa copulatrix raakt het voorste uiteinde van den anus niet; de steel van de Y is even lang als, of korter: dan de zijtakken ; de setae humerales zijn van normale groottes: in... Arent tie Se ee ee di 4a. De circumanaalharen zijn dikke staafjes .................. LA (notoedres var. muris ; muris) notoedres (Mégn. 1877). b. De circumanaalharen zijn krachtige, dikke borstels, doch geen opvallend dikke staafjes .................. ner sols alepis (Railliet & Lucet 1893). 5a. Rugharen dik en staafvormig, vrij lang; de bursa sopi latrix op korten afstand vóór den anus ..................... 6. b. Rugharen dun, kort en niet staafvormig, de bursa copu- latrixtsraakt&idenviànusit studen ee ie (cati var. musculi Oudms. 1.111.1898) musculi (Kraemer 1866). 6a. Op katten parasiteerend … cati (Hering 1838). b. Op konijnen parasiteerend ......... caniculi (Gerlach 1857). (volgens Vitzthum (o.a. 22, p. 637) zijn de soorten cati en caniculi aan elkaar gelijk). Alvorens tot de beschrijvingen over te gaan, wil ik nog wijzen op de volgende kenmerkende verschillen van Notoedres vanschaiki met N. alepis en N. notoedres, waarmede de soort de meeste over- eenkomst heeft : De huidrimpels der © © van vanschaiki zijn fijner dan die der beide andere soorten. Over denzelfden afstand geteld ziet men er bij de nova species 9— 11, bij de beide andere daarentegen slechts 7—9. Deze rimpels treden nog dicht bij de anaalopening op, in ieder geval ver voorbij de beide binnenste borstels uit de dwarsrij van 6, die het begin vormen der 12 circumanale borstels. Zulks in tegenstelling met de twee andere soorten, waar deze beide haren de grens van het gerimpelde huidgedeelte vormen. Ook naar voren loopt de gerimpelde huid zeer ver door, doch een normale, gladde vertex is aanwezig. Door een en ander is het aantal rimpels der rughuid ook veel grooter dan bij alepis en notoedres en bereikt ca. 50 tegen ca. 30 bij de andere. Voorts vond ik een constant verschil bij de setae scapulares. Bij vanschaiki bedraagt de afstand tusschen de setae scapulares inter- nae ca. 40 „ en tusschen de setae scapulares externae ca. 110 u. Bij alepis en notoedres is dit resp. 60 u en 130 u. Ten slotte blijkt, dat de apodemata I niet geheel vergroeid zijn. In den steel der Y, welke door hen wordt gevormd, zijn zij beide nog te herkennen en onderaan vormen zij een soort van lus. Dit is bij vanschaïki een duidelijk kenmerk, bij alepis is het minder duidelijk en bij notoedres is de vergroeiing bijna volkomen. Wat de & 3 betreft is het moeilijker goede verschillen weer te NIEUWE VLEERMUISPARASIET. 139 geven. Daar bovendien de & 3 van de soorten roesleri en musculi onbekend zijn, heb ik er van afgezien een determineertabel te ont- werpen, doch er de voorkeur aan gegeven de kenmerken naast elkaar te zetten. Van cati (of eventueel van caniculi) stonden mij geen & & ter beschikking. De gegevens in de literatuur waren niet voldoende om dezen vorm voldoende te leeren kennen, zoodat ik de ¢ 4 van cati hier buiten beschouwing laat. Te oordeelen naar de gegevens in de literatuur onderscheidt cati zich reeds on- middellijk door de kleine afmetingen ( 4 & ca. 120 u lang en 80 u ges FA AR ae Fig. 2—7, „Sterniet” van telkens 2 4 4 van Nofoedres notoedres (2—3), alepis (4—5) en vanschaiki (6—7). Aldus blijven ter vergelijking over: alepis en notoedres. Geba- seerd op de teekeningen, beschrijvingen en preparaten van O u de- mans kom ik tot het volgende overzicht: alepis notoedres vanschaïki NORD oro vo avon 165-172 u 158—168 u 140—160 u breedte . . . . 128—138 u 131 u 120—130 u gladde velden op den rug . 0 duidelijke omtrekken vage omtrekken duidelijke omtrekken un op aon rug . duidelijk onduidelijk duidelijk apodemata I in den vrijwel volkomen vrijwel volkomen steel der Y. . . . vergroeid vergroeid onvolkomen vergroeid haar extern van coxae niet op een extra- op een extracoxaal niet op een extra- IMI o o ce : coxaal vlak vlak coxaal vlak „sterniet” der Tete) vrijwel compact gerekt compact mata III + IV . . (fig. 4-5) (fig. 2-3) (fig. 6-7) pooten . . . 0 slank gezwollen slank apophyse der femora Rendena: lateraal gericht ventraal gericht ventraal gericht 2 haren tusschen P. IV zeer klein normaal zeer klein Behalve deze verschillen kan men nog letten op de onderlinge afstanden tusschen de setae scapulares, humerales en circumanales, 140 G. L. VAN EYNDHOVEN, BESCHRIJVING op de afmetingen van den vertex, op de onderlinge afstanden tusschen de uiteinden der apodemata I en II, op den algemeenen habitus, etc. Het mij ter beschikking staande materiaal was te be- perkt om daarop een vasten regel te baseeren. Teratologie. Een zeer merkwaardig geval deed zich voor bij een & van Eptesicus serotinus : op één der beide trochanteres IV zat een haar, zooals alleen bij trochanteres III pleegt voor te komen. Fen hyaliene zoom aan den achterrand van het lichaam noem ik bij de larvae en de nymphae. Deze komt niet bij alle exemplaren voor. Daar de oorzaak mij onbekend is, wil ik dit niet zonder meer als teratologische gevallen opvatten, doch ik wil er wel de aandacht op vestigen. Nomenclatuur. Bij de bestudeering mijner dieren heb ik mij, naast de aan het einde geciteerde literatuur, vooral gabaseerd op de uit- voerige publicatie van Oudemans (14). Op eenige plaatsen, waar de door mij gebezigde namen afwijken van de tot dusverre gebruikelijke (musculi, notoedres) heb ik mij gehouden aan de nieuwste inzichten van Oudemans, neergelegd in de door hem nagelaten kartotheek. Aan de nieuwe soort wensch ik den naam vanschaiki te geven als erkenning voor het vele werk, dat Ir D.C. van Schaik te Heer (Z. Limburg) ten bate van onze chiropterologische en acaro- logische studiën heeft verricht, niet slechts als wetenschappelijk medewerker, doch tevens als onze onvermoeibare gids in den dool- hof der gangen, die anders voor het onderzoek ontoegankelijk zouden zijn geweest. Materiaal. Door de welwillende medewerking van het Rijks- museum van Natuurlijke Historie te Leiden was ik in staat de door Oudemans nagelaten preparaten der species cati, musculi, alepis en muris (= notoedres) te bestudeeren. Slechts bij de 2 laatstgenoemde soorten bevonden zich ¢ &. Mijn eigen materiaal bevindt zich in de volgende preparaten : Preparaat No. 2500 3 9 9 op Nyctalus noctula. Type > 2501 Q 4h > x 2 25 02 3 3, 5 22 2 2725032 .nymphar I x si 10982504 JAVA De 5 È; 2 25057 2 „ Eptesicus serotinus % „2508 3 2 5 > 2 2509 nympha ,, x Bi 5 230 larva 5. > 5 i Coleen Jeiereny |, La Pe Diagnose. De diagnose der nieuwe soort luidt als volgt: Femina + 350 u longa, + 275 u lata, habitu cum speciebus hactenus descriptis convenit; anus dorsalis; dorsum squamis ca- rens ; cognosci potest characteribus sequentibus : setae verticales, scapulares, circumanalesque setae sunt normales, graciles, sed setae NIEUWE VLEERMUISPARASIET. 141 humerales 4 exiguae ; bursa copulatrix ani partem extremam anti- cum attingit; dorsum magis tenuiter rugulosum quam ex solito; rugulae circiter 5 u latae, anum fere attingentes, duas setas internas ex 6 primorum pilorum circumanalium longe praetergredientes ; spatium inter setas scapulares internas 40 u, inter setas scapulares externas 110 u; pediculus figurae Y efformatae ab apodematibus I saltem aeque longus ac duo crures, apodemata incomplete con- fluentia in pediculum. Mas + 150 u longus, + 130 u latus, difficulter discriminatur ab speciebus reliquis ; areae dorsales plane distinctae ab epidermide ; = D> È DI 8 : \ | 100 AL I" f 0) O Fig. 8, Notoedres vanschaiki 9 te midden van haar eieren (schematisch) fig. 9, 2 eieren; fig. 10, groep van 4 eieren; fig. 11—14. eieren met a in verschillende ligging. pedes I et II validi sed haud tumidi ; pilus externus coxae III haud in areola extracoxali ; apophysis femoris I et II et pilus in eà ven- trum versus spectantes ; confluens apodematum I in pediculum figurae Y ab eis efformata incompletus ; confluentia apodematum III et IV compacta; pili duo inter pedes IV minimi. Nympha (I et II?) circiter 160 u longa, circ. 135 u lata. Larva circ. 100 u longa, circ. 85 u lata. Horum stadiorum cha- racteres optimi sunt setae humerales exiguae et structura figurae Y formata ab apodematibus I. O va circiter 125 u longa, circ. 60, u lata ; pediculis circ. 140—200 n longis suffulta ; hyalina; ad 30—50 aggregata. Habitatin ee perilous (Nyctalusnoctula [hospes typicus] et Eptesicus serotinus); feminae gravidae in scrobulis partium tenuiter membranacearum epidermidis hospitis (praecipue aures, margines chiropatagii etc.) circumdatae ovis pediculatis suis. BESCHRIJVINGEN. Ovum (fig. 8—10). De eieren zijn omstreeks 125 X 60 u groot en hebben een dunnen steel van omstreeks 140—200 u lengte, soms zelfs van 200 u. Zij worden gelegd in groote groepen van wel 30—50 stuks, temidden waarvan het © zich bevindt. Deze 142 G. L. VAN EYNDHOVEN, BESCHRIJVING eiergroepen steken uit de holte, waarin het 9 zit en zijn dus dui- delijk met het bloote oog als een wit uitwasje op de huid van den gastheer te herkennen. Als de eieren uitgekomen zijn, is de eischaal overlangs gebarsten. In het moederlichaam nam ik niet meer dan 1 ei tegelijk waar, dat dan ongeveer zijn normale grootte had. Embryo. Het embryo is vrij duidelijk binnen het ei zichtbaar. De afmetingen van het lichaam zijn dan ongeveer 75 X 45 u. Wat de ligging van de pooten betreft kon ik 4 types onderscheiden (fig. 11—14). Hierbij zijn òf de pooten alle naar elkaar toegericht, (fig. 11—12), òf zij wijzen van elkaar af (fig. 13—14). In beide situaties kunnen dan de sleepharen van het 3e pootpaar nog een verschil van ligging vertoonen. Wellicht houdt een en ander ver- band met het ontwikkelingsstadium. Larva (fig. 15—16). De lengte is omstreeks 100 u, de breedte ca. 85 u, kleiner dus dan hetgeen Oudemans voor notoedres en alepis vermeldt (zijn preparaten zijn niet zeer geschikt meer voor exacte meting) en ongeveer gelijk aan de afmetingen van cati. Dit is in zekeren zin merkwaardig, aangezien de adulti van vanschaiki grooter zijn dan die van cati en ongeveer de maten hebben van notoedres en alepis. De larve van musculi is niet bekend, evenmin die van roesleri, waarvan trouwens tot dusverre slechts het 2 be- kend is geworden. Dorsale zijde. Vooraan is een goed ontwikkelde vertex, die des- ondanks de mondledematen niet geheel bedekt en waardoor heen men de hieronder ten deele verborgen mandibulae duidelijk kan zien. De vertex draagt 2 duidelijke, dunne borstels en heeft een bochtigen voorrand. | Ook de setae scapulares zijn gemakkelijk waarneembaar, de ex- ternae wat fijner dan de internae, welke laatste stevige borstels zijn, ofschoon geen staafjes (bâtonnets). De afstand tusschen de internae bedraagt 15 u, tusschen de externae 40 u. Bij notoedres zijn deze cijfers respectievelijk 25 u en 50 u, bij alepis vermoedelijk eveneens. Zooals reeds bij de vergelijking met andere soorten werd opge- merkt, heeft vanschaiki zeer kleine setae humerales. Zijn deze bij het © nog met eenige moeite waarneembaar, bij de zooveel kleinere larva zijn ze bijna onzichtbaar, te meer, daar de basaalringetjes weinig geprononceerd zijn. Slechts met olie-immersie en speciale belichting kon ik ze bij mijn larven ontdekken. De guanine-kristal- netjes, die meestal in het lichaam aanwezig zijn, werken bovendien vaak nog belemmerend. Ten slotte volgt de bekende groep van 12 haren, die bij alle Notoedres-soorten den anus omgeeft. De vier eerste hiervan zijn vrijwel op een horizontale lijn geplaatst, 2 liggen schuin naar ach- teren, 2 aan weerskanten van den anus, 2 nabij het distale einde van den anus en 2 meer terzijde, nabij den achterrand. De laatst- genoemde 2 paar zijn wat korter en fijner dan de overige. De eerst- genoemde 8 haren zijn alle even groot en ongeveer gelijk aan de NIEUWE VLEERMUISPARASIET. 143 setae scapulares internae, dus geen staafjes (,,batonnets’) doch wel krachtige borstels. Zij zijn belangrijk fijner dan b.v. de dikke borstels van cati. De rughuid is gerimpeld en wel met fijnere rimpels dan bij no- toedres en alepis; de breedte der rimpels is bij vanschaiki onge- veer 2 u, bij de beide andere ca. 316 —4 u. De vertex is volkomen glad. De rimpels schijnen op het middengedeelte van den rug, on- geveer tusschen de setae scapulares en de haren van de anaal- \ SRU 15 16 Fig. 15, Notoedres vanschaiki, larva dorsaal; fig. 16. idem, ventraal. streek, over te gaan in een gladde huid ; zij zijn daar in ieder geval minder geprononceerd. Ook in de anaalstreek zijn weinig rimpels waar te nemen en bij enkele exemplaren lijkt het, alsof het geheele gebied tusschen de setae scapulares internae en het distale einde van den anus een vrijwel glad gebied vormt, rondom omgeven door gerimpelde huid. Tusschen het distale einde van den anus en den achterrand van het idiosoma loopen nog een paar fijne rimpels en men treft ze aan tot dicht bij de 2 haren, die deze opening flan- keeren. Als geheel naderen de rimpels den anus meer dan bij no- toedres en alepis het geval pleegt te zijn. Ventrale zijde. Het gnathosoma wordt ten deele door den vertex overdekt. De mandibulae hebben duidelijk + getande digiti. Op het gnathosoma volgt een smalle strook weeke huid, dan komt de bekende chitineuze Y, gevormd door de apodemata I. Bij vanschaiki is de samensmelting der beide apodemata I tot den steel der Y (,,sternum') niet zoo volkomen als b.v. bij alepis of notoe- dres ; de beide samenstellende deelen blijven min of meer afzon- 144 G. L. VAN EYNDHOVEN, BESCHRIJVING derlijk zichtbaar. De coxae I zijn breed en dragen elk 1 flinke borstel. De apodemata II zijn normaal gevormd. Tusschen de uit- einden der apodemata II en III ligt een betrekkelijk smalle strook van geconcentreerde rimpels, weike zich naar links en rechts wat spreiden. De coxae I, II en III zijn glad. Op de coxae III bevindt zich een vrij duidelijk haar, niet ver van de apodemata III verwij- derd. Deze apodemata zijn betrekkelijk kort en niet boogvormig tot elkaar gericht. Zij blijven ook ver van elkaar verwijderd. Opzij van de coxae III is een extracoxaal gedeelte, dat een gladde huid heeft ; het is vrij smal. Hier behoort zich nog een haar te bevinden ; ik heb dit geteekend, omdat ik bij 2 van de 5 larvae, die mij ter beschikking stonden, dit borsteltje meen te hebben waargenomen. Het was echter zoo klein en onduidelijk, dat eenige onzekerheid bleef bestaan en in ieder geval is het dus belangrijk fijner dan bij de overige bekende Notoedres-larvae. Er is ook geen gepronon- ceerd basaalringetje, zooals bij de haren van coxae III. Ten slotte vindt men nog opzij van het 3e pootpaar, geheel lateraal, met nei- ging tot ventrale plaatsing, een miniem haartje van omstreeks 2 u, vrij gemakkelijk te ontdekken, omdat men het van terzijde ziet. Pooten. De pooten zijn normaal van vorm (niet opgezwollen), doch krachtig ontwikkeld. De trochanteres dragen geen haar (ken- merk der larvae). De femora I en II hebben elk een goed ontwik- kelde apophyse, ventraal gericht, waarop een vrij lang tasthaar (soie tactile) ontspringt. Ook de genua I en II dragen een tasthaar, doch de apophyse is hier slechts gering ontwikkeld. Bij de latere stadia zag ik op de genua intern ook nog een tasthaar ; dit schijnt bij de larvae te ontbreken. De tibiae dragen dorsaal een flink haar ; de tarsi hebben dorsaal een paar haren (waaronder een vrij lang tasthaar) en een paar doornvormige borstels, alsmede ventraal een grootere en een kleinere doornvormige borstel en een goed ont- wikkeld ambulacrum. De P.III hebben op de femora een korte apophyse en aan de tarsi een lang sleephaar, termino-dorsaal ingeplant, alsmede ventraal wederom enkele doornvormige borstels. Huidzoom. Een der larvae heeft aan den achterrand van het idiosoma een breede, dunne, gladde, hyaline huidzoom, zooals ik die ook bij een der nymphae waarnam (fig. 17). Bij de andere exem- plaren vond ik dezen zoom niet, al schijnt er hier en daar wel aan- leg voor te zijn. De beteekenis ervan is mij onbekend. Nympha I (fig. 17—18). Een weinig gechitiniseerde nympha meen ik als protonympha te mogen opvatten (zie ook naschrift). Dorsale zijde. De structuurkenmerken zijn slecht waarneembaar. Van den vertex is weinig te zien; deze zal ongetwijfeld glad zijn. De dorsale borstels zijn vrijwel geheel als bij de larva beschreven. De setae humerales zijn zeer moeilijk te ontdekken. De beide haren bij het distale einde van den anus zijn hier reeds duidelijker ont- wikkeld dan bij de larva. : NIEUWE VLEERMUISPARASIET. 145 De huidrimpels zijn ongeveer als bij de larva; zij loopen van voren gerekend tot ongeveer ter hoogte van de setae humerales ; dan volgt een gladde ruimte tot aan de circumanaalharen. Op dat gladde vlak is geen spoor van schubben te ontdekken ; de omgren- zing ervan is evenwel ongeveer gelijk aan het beschubde oppervlak van de larva van cati (cf. 14, fig. 4). Dit gladde gedeelte is merk- waardig, omdat juist bij het © de huidrimpels zoo opvallend mooi tot vlak bij den anus reiken. 18 Fig. 17, Notoedres vanschaïki, nympha I dorsaal ; fic, 18, idem, ventraal Ventrale zijde. Deze is ongeveer gelijk aan de omschrijving, die bij de larva is gegeven. De 6 haren in het coxale gebied der P.III en IV zijn slecht waarneembaar, doch het exemplaar leende zich bovendien weinig tot het zien der fijnere details. ; Pooten. De beharing en bewapening der pooten is vrijwel gelijk aan die der larva, met dien verstande, dat nu op de trochanteres een haar is verschenen. Op trochanter I en II is dit haar betrekke- lijk kort, op trochanter III duidelijk korter dan bij de latere stadia. Ook dit wijst erop, dat wij hier met een nympha I te maken hebben. Volgens Oudemans mogen de nymphae I geen haar op de trochanteres III hebben. Huidzoom. Dit reeds bij de larva vermelde verschijnsel nam ik ook bij deze nympha waar. Nympha III feminina (fig. 19—20). Een nyinpha, die ik wat af- metingen betreft liever als nympha I zou rekenen, heb ik opgevat als nympha III aangezien zij een duidelijke bursa copulatrix bezit en de haren op de trochanteres van vrijwel normale lengte zijn (zie ook naschrift). Oudemans (13, p. 211) heeft de veronderstel- 146 G. L. VAN EYNDHOVEN, BESCHRIJVING ling geuit, dat er slechts één tusschenstadium zou zijn, dat dus de larva via nympha I masculina in het 4 zou overgaan, of wel via nympha III feminina in het ©. Hij neemt daarbij aan, dat men de deutonympha, die zich bij de Tyroglyphidae als ,,hypopus" voor- doet, bij de Acaridae moet overslaan. Desondanks ontkent hij niet de mogelijkheid, «dat er wel meer dan één tusschenstadium zou zijn (14, p. 46) en in dit licht bezien, zou men toch nog aan een nympha I feminina kunnen denken. Rudimentaire ambulacra aan P. IV, zoo- Fig. 19, Notoedres vanschaïki, nympha III dorsaal; fig. 20, idem, ventraal. als de nymphae mesculinae behooren te bezitten, nam ik aan deze nympha niet waar. (Zie ook bij ¢, p. 152). Volgens Oudemans (13) zijn de nymphae I gekenmerkt door het ontbreken van haren op trochanteres I, II en III; bij de nym- phae III zijn zij korter dan hij de adulti. Bij mijn nympha gaat deze stelregel in zooverre niet op, dat de trochanteres hier reeds een haar van normale lengte dragen en indien de hiervoor behandelde nympha I inderdaad een nympha I is, dan zouden in dit stadium reeds korte haren op de trochanteres aanwezig zijn. Mijn materiaal is te bescheiden dan dat deze kwestie zich verder laat oplossen. - Dorsale zijde. Lengte inclusief den vertex 160 u, breedte 135 u. De vertex is duidelijk, glad, in het preparaat hyalien en van voren met eenigszins gegolfden rand. De dorsale borstels zijn als gewoonlijk, de setae scapulares ex- ternae iets fijner dan de internae en deze laatste ongeveer gelijk aan de circumanaalborstels. De setae humerales zijn wederom uiter- mate klein. Van de circumanale borstels is het buitenste, achterste paar korter dan de overige. Geheel lateraal bevindt zich een paar zeer kleine haartjes. NIEUWE VLEERMUISPARASIET. 147 De fijne huidrimpels loopen tot aan de circumanaalharen ; zij zijn achter de setae scapulares sterk gegroefd, zooals door de stippellijn wordt aangeduid. Ventrale zijde. De algemeene kenmerken komen vrijwel overeen met hetgeen voor de larve is opgemerkt. De steel van de Y welke door de apodemata I wordt gevormd, laat wederom een niet volko- men samensmelting der deelen zien. Op de coxae III bevindt zich een duidelijk haar ; het paar haren der coxae IV is bij dit exemplaar ver naar achteren geplaatst en ligt dus niet meer in het coxale gebied. Opzij van P. III, extra- coxaal, ligt nog een klein haartje. Tusschen de uiteinden der apodemata II en III-IV is de huid gerimpeld met een uitbochting naar boven en naar beneden, zooals door de stippellijn aangegeven. Links en rechts loopen de rimpels tot aan de grens der coxae II, eveneens door een stippellijn aange- duid. De coxae zelf zijn glad. Pooten. De beharing en bewapening der pooten is vrijwel gelijk aan die der andere stadia. De genua I en II dragen intern en ex- tern een lang zintuighaar. De apophysen der femora I en II zijn ventraal gericht. Op de trochanteres I en II ontspringt een lang haar ; op trochanter III een korter. Femina (fig. 21—30). De afmetingen der 2 9 loopen vrij belang- rijk uiteen. Mijn grootste exemplaar meet 430 x 350 u, het kleinste 260 x 260 u. De normale maat schijnt omstreeks 350 x 275 u te zijn. De vorm der dieren is betrekkelijk bol en met verschillende wel- vingen. Door de variabiliteit in vorm en afmetingen kan men niet te veel hechten aan den onderlingen afstand tusschen haren e.d, vooral niet, gerekend over de lengte-as van het lichaam. Dorsale zijde. De vertex is glad, in het preparaat hyalien en staat soms door de welving van het lichaam bijna verticaal. In dien stand is hij moeilijk waarneembaar. Steeds draagt hij 2 duidelijke, slanke, betrekkelijk lange verticaalharen. De setae scapulares liggen vrij dicht bij elkaar, de internae 40 u. van elkaar, de externae 110 u. Deze afstanden schijnen constant te zijn en vormen daardoor een goed soortskenmerk. De externae zijn wat fijner dan de internae. De setae humerales externae en internae zijn zeer klein en moei- lijk te vinden. Ook dit is een goed soortskenmerk. De externae zijn iets langer dan de internae ; eerstgenoemde kunnen vrijwel lateraal geplaatst zijn. De groep van 12 circumanaalborstels is homogeen gevormd uit flinke, krachtige borstels, ongeveer gelijk aan de setae scapulares internae. Het zijn buigzame borstels, geen dikke staafjes (baton- nets). Slechts het 6e paar, opzij gelegen, wijkt af ; het is fijner en korter van bouw. Bovendien is dit paar zoo zeer terzijde geplaatst, dat het bij sommige exemplaren aan de ventrale zijde komt. De anaalopening is duidelijk dorsaal, al naar het exemplaar meer G. L. VAN EYNDHOVEN, BESCHRIJVING 148 23 Notoedres vanschaïki 9. Fig. 21, dorsaal; fig. 22, ventraal; fig. 23, P.I dorsaal; fig. 24, P.I ventraal; fig. 25, P. Il dorsaal; fig. 26, P. II ventraal; fig. 27, P. III dorsaal; fig. 28, P. III ventraal; fig. 29, P. IV dorsaal; fig. 30, P.IV ventraal. NIEUWE VLEERMUISPARASIET. 149 of minder ver van den achterrand verwijderd. Aan het voorste einde daarvan en dit juist aanrakend, bevindt zich de bursa copulatrix. Ook de canalis copulatrix is vrij duidelijk te zien ; moeilijker is dit bij het receptaculum seminis. Dorsaal is de geheele huid fijn gerimpeld, beginnend bij den oor- sprong van den vertex en doorgaande tot ver voorbij de 2 binnen- ste van de eerste rij der circumanaalharen. Dit, zoowel als de fijn- heid der rimpels, vormen goede soortskenmerken. Door deze fijn- heid is het aantal der huidrimpels ook vrij groot. De breedte der rimpels is + 5 u. Ventrale zijde (fig. 22). Het gnathosoma is normaal gevormd ; de mandibulae hebben duidelijke, doch niet zeer geprononceerde tanden. Daarachter volgt een smalle strook weeke huid, dan de Y der apodemata I, wederom in den steel niet geheel versmolten. De steel is minstens even lang als de zijtakken. Op de coxae I een flinke borstel. De apodemata II zijn normaal gevormd, evenzoo de coxae. Op de grens daarvan beginnen de huidrimpels, die tot de apodemata III en IV doorloopen, onderbroken door de genitaalopening, waarin het uiteinde van het epigynium duidelijk zichtbaar is. Links en rechts, ongeveer waar de genitaalspleet eindigt, liggen onder de huid een streepvormig en een boogvormig figuurtje. Voorbij de apo- demata I en II tot aan de genitaal opening is de huid glad ; tusschen de opening en de apodemata III en IV ziet men eenige rimpels ; ook in de geaardheid van dit huidgedeelte schijnt een goed soorts- kenmerk te liggen. De streek der coxae III en IV is glad. Extracoxaal, op coxae III en op coxae IV liggen in totaal 3 paar borstels, duidelijk waar- neembaar. Geheel lateraal vindt men het bekende uiterst kleine bor- steltje, dat steeds een naar verhouding groot basaalringetje heeft. Ook de genoemde 6 haren hebben groote basaalringetjes in verhou- ding tot hun korten en fijnen bouw. Soms vindt men nabij den achterrand nog 2 haren, die tot de dorsale zijde behooren en deel uitmaken van de 12 circumanaalborstels. Achter deze coxae is de huid weer fijn gerimpeld. Pooten (fig. 23—30). Alle pooten zijn krachtig van bouw, doch niet gezwollen. Het le pootpaar heeft behalve het reeds genoemde haar van coxa I de volgende beharing en bewapening : Op den trochanter ventraal een betrekkelijk kort haar; op het femur een lateroven- traal gerichte apophyse met een lang haar; op het genu geen ha- ren; op de tibia dorsaal 1 dik, stijf, iets gebogen, stomp haar en ventraal 1 korte borstel; op den tarsus het ambulacrum, alsmede ventraal 1 lang haar, 1 kort haar en 1 „doorn en dorsaal 1 lang haar, 3 „doorns’ en 2 vrij dikke, stijve haren. Het 2e pootpaar is precies zoo gebouwd, alleen is het haar van den trochanter en dat van het femur iets langer dan bij P. I. Boven- 150 G. L. VAN EYNDHOVEN, BESCHRIJVING dien is er geen haar op de coxa en ontbreekt een der stijve haren op den tarsus. Het 3e pootpaar heeft behalve het haar tusschen apodemata III en IV een vrij kort haar op den trochanter, met een groot basaal- ringetje, voorts bezit het femur een apophyse aan de interne zijde ; het genu heeft geen haren ; de tibiotarsus draagt dorsaal het lange sleephaar en een kort haartje, ventraal 3 doornvormige borstels. De apodemata hebben naar de interne zijde een zeer korte, chiti- neuze, naar de externe zijde een veel grootere, zwak gechitiniseerde uitgroeiing. Het fe pootpaar is gelijk aan het 3e, doch het haar op den tro- chanter ontbreekt en de externe uitgroeiing der apodemata is nor- maal gechitiniseerd en daardoor beter waarneembaar. Bovendien zijn er slechts 3 ventrale ,,doorns". à Mas (fig. 31—43). Lengte 140—160 u, breedte 120—130 u. Dorsale zijde. (fig. 31). De vertex is duidelijk, glad en voorzien van 2 verticaalharen van normale lengte. Op den rug zijn 3 scherp van elkaar gescheiden gladde velden te onderkennen, geflankeerd door een huid met duidelijke, breede rimpels. De „sillon séparateur’, die het voorste van het middelste veld scheidt, loopt door tot aan den zijrand van het idiosoma. Op het voorste veld bevinden zich de beide setae scapulares internae, die vrij lang zijn; de s. scap. externae bevinden zich op de gerim- pelde huid. Eenzelfde ligging vindt men voor de setae humerales ten op- zichte van het middenveld. Zeer merkwaardig is, dat alle 4 setae zeer opvallend zijn, terwijl zij juist bij alle andere stadia zich door hun kleinheid kenmerken. Wel zijn ook hier de externae iets langer dan de internae. De s. hum. int. liggen vrij ver uit de bovenhoeken van het middenveld. De groep der 12 circumanaalharen is normaal en bestaat uit slanke borstels. De eerste 4 hiervan liggen vrijwel op een horizon- tale lijn, voorts 2 schuin naar buiten en 2 geheel bij den zijrand van het anaalveld, 2 flankeeren den anus en 2 bevinden zich achter den anus op de grens van het anaalveld. De anus zelf ligt vrij ver van den achterrand. Ventrale zijde (fig. 32). Het gnathosoma ligt geheel onder den vertex verborgen. De coxae I en II zijn glad; de apodemata zijn normaal van vorm; de coxae I dragen het gebruikelijke haar; de vergroeiing der beide apodemata I tot den steel van de Y is niet volkomen. Deze steel bereikt bijna de duidelijke, vrij breede groeve, welke de ventrale zijde in tweeën deelt. De apodemata III en IV komen tezamen in bijna hetzelfde punt, waardoor een compact „sterniet’ ontstaat (fig. 6—7). De coxae III en IV zijn glad. In de scheidingsgroeve, extern van coxae III, be- vindt zich een lang haar ; coxae III dragen 1 haar, en een paar zeer korte, onopvallende haartjes bevindt zich tusschen het 4e pootpaar. NIEUWE VLEERMUISPARASIET. 151 Tusschen de P. IV is tevens het ,,Penisgeriist” waarneembaar. Ik heb dit zoo goed mogelijk in fig. 34 weergegeven. Pooten (fig. 36-43). De pooten zijn krachtig, doch niet gezwol- len. Het le pootpaar draagt op den trochanter een flinke borstel: het femur heeft lateroventraal een groote apophyse, waarop een lang zintuighaar, ventraal gericht. Een vrij lang haar, echter vrijwel 31 32 3) ; 33 Notoedres vanschaïki 4. Fig. 31, dorsaal; fig. 32, ventraal; fig. 33, anaal- streek; fig. 34, Penisgerüst; fig. 35, mandibel; fig. 36, P.I dorsaal; fig. 37, P.I ventraal; fig. 38, P.II dorsaal; fig. 39, P.II ventraal; fig. 40, P.III dorsaal; fig. 41, P. III ventraal; fig. 42, P.IV dorsaal; fig. 43, P. IV ventraal. zonder apophyse, bevindt zich extern en iets dorsaal gericht op het genu, een tweede bevindt zich intern. De tibia heeft dorsaal een dik, stijf, iets gebogen, stomp haar, alsmede lateraal een klein haar- tje. Op den tarsus bevinden zich dorsaal 2 van deze dikke haren, een lang zintuighaar en 3 doornvormige borstels, voorts ventraal 1 gebogen, vrij groote „doorn”, 1 zintuighaar, 1 kort haartje en het ambulacrum. Het 2e poofpaar is precies zoo gebouwd, doch op den tarsus be- vindt zich slechts 1 dik haar. - 152 G. L. VAN EYNDHOVEN, BESCHRIJVING Het 3e pootpaar heeft een lang, recht haar op den trochanter, alsmede op den tibiotarsus 4 doornvormige borstels, 1 kort haar en een sleephaar, minstens zoo lang als het idiosoma. De apophyse op het femur is vrijwel nihil. Oudemans (14, p. 71, f. 31b) beschrijft een rudimentair am- bulacrum aan het 3e pootjaar. Het is mij niet gelukt dit waar te nemen. Ik zie bij Notoedres vanschaiki 4 doornvormige organen, die aan het einde stomp toegespitst zijn en niet afgerond, zooals door Oudemans afgebeeld. Ook bij de dieren in zijn preparaten kan ik dit rudimentaire ambulacrum niet ontdekken, niettegen- staande ik met mijn beste optische hulpmiddelen heb gewerkt en alle details scherp meen te hebben waargenomen. Het fe poofpaar heeft dorsaal een vrij lang, stijf haar op het genu en ventraal op het genu een doornvormige borstel. De tibio- tarsus heeft behalve een ambulacrum slechts een doornvormige borstel en, dorsaal ten opzichte van het ambulacrum, de 2 tarsale zuignappen, reeds door Oudemans (14, p. 71) genoemd en aequivalent met de tarsale zuignappen der Tyroglyphidae. Ook hier is de apophyse van het femur vrijwel nihil. Haarlem, Eindenhoutstraat 36, Augustus 1944. NASCHRIFT. Na den oorlog, bij het herstel van het internationaal contact, toen dit artikel reeds persklaar lag, kreeg ik de interessante studie van Grandjean (9, 10) ter beschikking, waarin deze speciaal Notoedres cati behandelt. Grandjean bestrijdt de opvatting van Oudemans inzake het bestaan van een Nympha I masculina en een Nympha III feminina, en betoogt dat zoowel 4 als 9 de beide stadia Nph. I en Nph. III doormaken. Dit tast de opvatting aan, die ik op p. 144 en p. 145 ten aanzien van mijn nymphae I en III ontwikkelde. Gelden de conclusies van Grandjean ook voor N. vanschaiki, dan zal mijn Nph. I ver- moedelijk moeten worden opgevat als een Nph. III, en mijn Nph. III als een atypisch 9. Evenzeer als gebrek aan materiaal Grandjean verhinderde om zijn conclusies omtrent N. cati aan andere species te toetsen, ben ik ook in de onmogelijkheid om aan de hand van mijn eigen materiaal tot een definitief inzicht te komen. Haarlem, Augustus 1946. RESUME L'auteur donne un apercu des Acariens des Chiroptera, des genres d'Acaridae, des espèces de Notoedres, et du parasitisme des Acaridae chiropterocoptides. Il décrit le nouvel acarien et le figure. C'est la seule espèce qu'il connaît, qui produit des oeufs pédonculés et les groupes de ces oeufs avec la ¢ dans leur centre, NIEUWE VLEERMUISPARASIET. 153 sont assez marquantes. Elles se trouvent spécialement au bord des oreilles et du chiropatagium, et le long des os de la main. L'hòte typique est Nyctalus noctula ; l'espèce a été trouvée aussi sur Eptesicus serotinus. Il a été possible d'élever les acariens sur l'hôte pendant quelque temps et il semble que celui-ci n'en est pas très incommodé. Les embryons montrent 4 types selon les PIV (fig. 11-14). Pour les & 4 il est difficile de donner des caractères typiques pour les distinguer des autres espèces. Les © 9 et les autres stades se distinguent de cati, caniculi et musculi par la manque de papilles dorsales, de notoedres et alepis par des plis dorsaux plus fins (50 : 30) qui s'approchent beaucoup de l'orifice anale. Distance entre les setae scapulares internae et externae resp. 40 et 110 u, chez notoedres et alepis resp. 60 et 130 u. N. roesleri en diffère par ses poils dorsaux. Les apodemata I, formant l'Y, ne sont pas tout à fait soudés, mais forment plutòt une boucle. Tératologie: Un & a un poil sur un des trochantères IV qui normalement ne se trouve que sur les troch. III. Quelques stades jeunes ont parfois une lisière large et hyaline au bord postérieur de l’idiosoma. L'auteur croit avoir observé les nymphes I et III et suit les idées d'Oudemans (14). Ceci n'est pas conforme à l'opinion de Grand- jean (9, 10) (voir le postscriptum). Le matériel ne permet pas de résoudre ce problème. LITERATUUR. 1. Berlese, A., Acari, Myriopoda et Scorpiones hucusque in Italia reperta. Fasc. LXXIX No. 2 (20.1V.1896), LXXXIV No. 11 (20.1.1897), XCI No. 8 (20.V.1898), XCII No. 14 (20.VI.1898) [Notoedres]. , idem, Fasc. XCI No. 7, No. 19 (20.V.1898) [Prosopodectes]. 3. Delafond, O. et Bourguignon, H., Traité pratique d’entomologie et de pathologie comparées de la Psore ou gale de l'homme et des animaux domestiques. Mém. Acad. Scii XVI, 1862, p. 277—922 PI. I—VII, f. 1—32. Speciaal p. 291 [Notoedres]. 4. Eykman, C., De Nederlandsche Zoogdieren, deel II. Vleermuizen, Roof- dieren en Hoefdieren (Chiroptera, Carnivora et Ungulata). Uitg. v. d. Vereen. t. Opricht. en Instandh. v. e. nath. Mus. te Rotterdam, Juli 1937. 5. Eyndhoven, G. L. van, Mijten op vleermuizen (III). Verslag 74e Winterverg. ned. ent. Ver., gepubl. 1.V.1941, Tschr. v. Ent. LXXXIV, p. XXVII [Notoedres]. 6. ————, Über die Frage der Synonymie von Spinturnix euryalis G. Cane- strini 1884 und Periglischrus interruptus Kolenati 1856, sowie über einen neuen Fledermausparasiten, Spinfurnix oudemansi nov. spec. (Acar., Spint.). Tschr. v. Ent. LXXXIV, V.1941, p. 44—67. 7. ———, Mijten op Vleermuizen (IV). Verslag 96e Zomerverg. ned. ent. Ver., gepubl. 1.IX.1941, p. L—LI, Tschr. v. Ent. LXXXIV [No- toedresl. 8. — — , Diagnoses of two Epizootic Mites. Ent. Ber. XII, No. 267/268, 22.V.1946, p. 30—31 [Nofoedres]. 9. Grandjean, F., Observations sur les Acaridiae (Ire série). Bull. Soc. zool. Fra. LXIII, 1938, No. 4/5, p. 214—224, f. 1—2 [Notoedres]. 154 10. 11. ZI 22. G. L. VAN EYNDHOVEN, NOTOEDRES VANSCHAIKI. , Observations sur les Acaridiae (2e série). idem, No. 6, p. 278—288 [Notoedres]. Mégnin, J. P., Monographie de la tribu des Sarcoptides Psoriques...... Rev. et Mag. de Zool. 1877, p. 46—213, als separatum p. 1—189, waarbij Index bibliographique en 13 platen met Explications. De ciaal p. 70 [lees 86] (43). [Nofoedres]. . Oudemans, A. C., A Sarcoptes of a Bat. Tschr. v. Ent. XL, 1.III. 1898, p. 270—277, PI. 11, f. 1—18 [Nycteridocoptes]. . —_—, Acarologische Aanteekeningen LVIII. Ent. Ber. IV, No. 85, 1.IX. 1915, p. 210—212 [Notoedres]. . ———, Etude du genre Nofoedres Railliet 1893 et de l'espèce Acarus bu- bulus Oudms. 1926. Arch néerl. Sci. exact. et nat., sér. IIIB, vol. IV, No. 2, 15.XI.1926, p. 145—262 (1—118), £.1—85. . Rodhain, J., Un Sarcoptidé, nouveau parasite de la Roussette africaine (Eidelon helvum Kerr.) C/R. Séa. Soc. belg. Biol. LKXXIV, V.1921, p. 757—759. [Nycteridocoptes]. . Rodhain, J. et Gedoelst, L. Les affinités du Sarcoptidé de l'Eidelon helvum. Idem, p. 759—760 [Nycteridocoptes]. .Rodhain, J., Deux Sarcoptides psoriques parasites de Roussettes africaines au Congo. Rev. zool. afr. XI, No. 1, 20.III.1923, p.1—23, f.1—16, PI. I [Nycteridocoptes, Teinocoptes]. . Roesler, Rudolf, Uber eine durch Nofoedres-Milben erzeugte Gallbildung Da an einer Fledermaus. Zschr. Parasitenkde. IV, No. 3, 18.V.1932, 407—408, f. 1—3. Stiller (G Wo sa Nolan, Mabelle Orleman, Key Catalogue of Para- sites Reported for Chiroptera (Bats) with their possible Public Health Importance. Nation. Inst. of Health Bull. 155, 1931, p. 603—742. . Trouessart, E., Sur deux espèces et un genre nouveaux de Sarcoptides psoriques (Acariens). Bull. Soc. ent. France, LXV, 1896, p. 326— 328 [Prosopodectes]. Vitzthum, Graf H., Der Erreger der „Rüsselbildung” bei Myotis nigri- cans Wied. Zschr. Parasitenkde. IV, No. 3, 18.V.1932. p. 400—406, f. 1—2. [Notoedres]. —, Acarina, in: Bronns Klass. u. Ordn. des Tierreichs, Bd. V, Abt. IV, Buch 4 1940—1943, p. 1—1011, f. 1—522. Speciaal Lfg. 4, 25.1.1941, p. 632—640, f. 443—448 ; Lfg. 5, 3.III.1942, p. 641644 ; Lfg. 6, Vill. 1942, p. 890—891. — 155 — Pammene snellenana mihi nov. spec. by COUNT G. A. BENTINCK Shortly before the war I visited Mr. F. N. Pierce at his home at Warmington where I had the great pleasure of staying with him for some days. During this stay we had some most interesting discussions on various Lepidoptera questions. The most interesting one was about Pammene vernana Knaggs which according to Sne l- len is a distinct species. Mr. Pierce however proved to me that this vernana was merely a variety of Pammene argyrana Hb. in which the light dorsal patch of the typical argyrana was so heavily dar- kened with fuscous scales that it was hardly to be distinguished as a dorsal patch at all. When he showed me a series of these vernana I immediately saw that he was right. But when we compared his series with my specimen of vernana we saw at first glance that they did not agree. Happily I had taken a specimen with me, one of the few existing original ones described by Snellen himself in „De Vlinders van Nederland” II. 1. page 380. Although this specimen somewhat resembled argyrana var. vernana it was evident it could not possibly be this species. Mr. Pierce then examined the geni- talia which did not agree with any Pammene species, nor with any others closely related to them. As I was going up to London after my visit to Mr. Pierce he advised me to further investigate the matter at the South Kensington Natural History Museum. This took place very soon after, and it was at this Museum that Mr. Bisset and I we went through all the Palaearctic collections and there we looked over all the Pammene species and others closely related to them, but none of these resembled Snellen's vernana in the least. Sphaeroeca obscurana Stph. is in fact the only species which might eventually be mistaken for Snellen's vernana, and this has already happened more than once. Fresh specimens of obscurana however cannot be confused with vernana, and Mr. Pierce has also compared the genitalia of both which differ distinctly. Mr. Bisset expected Snellen's vernana might be an un- known species, and he therefore advised me to examine all further publications on the subject to be sure that it had not already been described. During the last years I have investigated this case as far as available publications made it possible. The results were negative, so that I can accept Snellen’s vernana to be a still unknown species. Out of gratitude to the late Mr. Pierce and to Mr. Bisset for their careful examination of the genitalia and 156 PAMMENE SNELLENANA BENT. NOV. SPEC. of the wing designs, I determined to call this new species after our well known Microlepidoptera authority P. C. T. Snellen to whom we owe this new discovery : Pammene snellenana mihi nov. spec. As regards a description of this new species I believe I cannot give you a better one than Snellen's own of Pammene vernana Knaggs in his well known book „De Vlinders van Nederland” II. 1. page 380. — 157 — The genera Eurymetopum Blanch. and Epiclines Chevr. (25th Communication on Cleridae) by J. B. CORPORAAL, Zoological Museum, Amsterdam Considerable confusion has for many years been continued in the catalogues regarding the genera Eurymetopum Blanch. and Epiclines Chevr., which both are confined mainly to Chile, but otherwise are very distinct, and even belong to different sub-fami- lies, Eurymetopum being a Hydnocerine (according to Wolcott now to be named Phyllobaenine) and Epiclines a Clerine. The confusion was started by Lacordaire in Gen. Col. VI 1857, p. 463—464, by assuming that the so far described species, which by the original authors had been placed quite correctly, should be united in one genus. Further errors have long been continued regarding the name of the Clerine section of this mixtum compositum. This was originally named Eurymetopum by Blanchard in Voy. d'Orb. 1842—43, p. 92. Blanchard himself emended the name of the genus in Eurycranium (Hist. Ins. Il 1845, p. 87), because he regarded it as homonymous with Eurymetopon Eschsch. (in Atlas zool., Voyage du capitaine Kotzebue IV, 1831, fasc. 2, p. 8), a Tenebrionid genus, and because also a Curculionid genus Eurymetopus Schönh. (Gen. et spec. Curcul. VI, 1, 1840, p. 112) existed already. Lacordai- re, without giving a reason, changed the termination and made the name Eurycranus. Then Chevrolat (Mém. Clér. 1876, p. 29), without even mentioning those two modifications, established for this genus the name Dereutes, which name, on orthographical grounds, was finally emended by Harold (Coleopt. Hefte XVI 1879, p. 248 nota) into Thereutes. Now all these alterations and emendations are unnecessary and not valid, because the endings -um and -on are sufficiently distinct to make both names different and to keep Blanchard's name apart from the one established by Eschscholtz. Also they are not among the cases enumer- ated in the International Rules (Opinion 147) which justify ac- ceptance of homonymy, so that there can merely be spoken of similarity. I admit, that such a close similarity had better been avoided, but once it exists, there is no other way than to let Eury- metopum stand. As regards the world-catalogues, Dejean did not know any species belonging to either Furymetopum or Epiclines. White (1849) had distinguished both genera all right, but Gemminger 158 J. B. CORPORAAL, & Harold (1869), Lohde (1900) and Schenkling (1903 and 1910) have continued Lacordaire's error. Fed. Phi- lippi (1907) gave an abstract of Schenkling’s enumeration of 1903, but added in brackets to some of the species an indication of the genera to which the original authors had designed them. Blackwelder has based his "Checklist of the Coleopterous insects of Mexico, Central America, the West Indies and South America” (Bull. 185 U.S. National Museum, Part 3, Washington 1945, p. 381—391) on Schenklings catalogue of 1910, and therefore does not separate the two genera either. In the last few years the North American workers in Cleridae, notably my friends A. B. Wolcott and E. A. Chapin, distinguished the two all right when determining species, but so far no new cataloguing of the two genera has been undertaken. After all it was not difficult, at the hand of the descriptions, to find out where to place the different species, the protruding eyes and narrow prothorax of Eurymetopum presenting characters which were not likely to be omitted by any describer, but all the same I trust that the following list of the species, with the complete literature references, will be of use to future students. There are a few small differences in the opinions expressed here and by Wolcott in his paper in Journ. New York Ent. Soc. LII 1944 (p. 145—146). I am glad to say, however, that after some correspondance we have come to an understanding on these matters, and that the present paper is in accordance with our joint views. While arranging the materials of the Amsterdam Museum in the two genera, I had occasion to describe one new species and a few aberrations. These descriptions should precede the new cata- logues. ; No records whatever have to my knowledge been published on the biology of these beetles. On account of their general shape and colours it seems probable that the adults of both genera are to be found rather on foliage and on flowers than on stems and branches of trees. The geographical distribution of both genera is very superfi- cially known. The majority of the specimens in the musea is simply labelled Chile’, which is far from satisfactory for a country which extends over 39 degrees of latitude. I have mentioned behind each species all the localities which have come to my knowledge from literature and from the materials in the Amsterdam museum, but many species remain, which so far are only recorded from ‘Chile’. DESCRIPTIONS. Eurymetopum interruptum, nov. spec. E. elongatum, nigrum, nitidum, griseovillosum, capite antice, ore, antennis (summo apice subfumato), pedibusque flavotestaceis. In utroque elytro subcoriaceo est vitta longitudinalis, discalis, pallida, EURYMETOPUM AND EPICLINES. 159 incipiens a basi prope scutellum, in medio basali (elytrorum) sub- parallela suturae, deinde oblique curvata et bis interrupta, marginem non attingens. This species has the general form and size of E. semifuscum Chevr., but the colour-pattern is wide- ly different. The body is black, shining, finely and densely punctate. The pronotum is a little shorter than in E. semifuscum, and the sides more strongly rounded outwards; central longitudinal impression shallower and a little shorter. Antennae (only tip of last joint slightly darkened), front, mouthparts and legs pale testaceous. The whole body is clothed with a grey pubescence, densest on the coriaceous elytra, so that these appear greyish. On each elytron is a pale, lon- gitudinal, discal stripe. broadest near the base, run- ning down to near the middle. From there it bends off slantwise and downwards, dissolving itself in two oblong spots, and does not reach the margin. The colour of this stripe is pale testaceous from base to about one third of the length of the elytra, En and from there downwards it changes suddenly into ivory-white. Length 6,2 millim. Inan old collection I found one specimen, which bears no further indication of origin than ‘Chili. Spinola in Gay has enumerated several varieties of the species he mentioned, without attaching names to them. - In the Amsterdam Museum are a few aberrations worth naming : Eurymetopum eburneocinctum Spin. ab. obliquecruciatum, nov. ab. One specimen from Desagile (South Chile). Closely affiliated to var. nigripes Schenkl., has the legs black also, but the white basal markings, which on each elytron in Schenklings variety consist of a quite minute, round spot at the extreme base, are con- siderably dilated and run from the humerus slantwise down- and inwards, so that, in combination with the oblique median fasciae, an oblique cross is formed, not unlike the markings of Epiclines Gayi Chevr. The markings are also similar to those of Eurymeto- pum anale Phil., but in this species moreover the apices of the elytra are white. Epiclines basalis Blanch. The variation of this species is con- siderable. Apart from the size, which in our specimens varies from 3,8 to 7,1 millim., the colour-aberrations can be distinguished as follows : 1. Subbasal, testaceous markings on the elytra larger or smaller, butsalways' present LAAN A AAE N. 2 te lytrawaltogethersdarkamanicolor ou sin ee 4 Peas saltogethers black MIL 3 160 J. B. CORPORAAL, —-iLegs®forAthe} greater partstestaceous nnn. rt En EAR atea tia dec (Chile, Pudahuel) ab. testaceipes Pic 3. The testaceous markings of the elytra are only found near the base: Kenia. Jehan falce N typical form. — Apices of elytra testaceous ...... (Chile) ab. apicalis, nov. ab. 4s Legstialtogether black» ati Ye). 2.522. ea EEn SERIE (Chile, Chile centr. Pudahuel) ab. concolor, nov. ab. — Legs in part testaceous … (Chile centr.) ab. diversipes, nov. ab. = Legs ‘altogether itestaceous mum. Lont. AE ir nal. AER ern Lean (Chile centr.) ab. badiipes, nov. ab. The most common of these forms appears to be ab. concolor, which resembles E. tristis Spin., but is distinct by the pronotum being transversely wrinkled ; in E. tristis it is simply punctate.. CATALOGUES (Subfam. Hydnocerinae) EURYMETOPUM Blanch. Blanch. Voy. d'Orb. 1842-43, p. 92. — White, Nomencl. Col. Ins. Brit. Mus. 4 Clerid. 1849, p. 42. — Chevr. Rev. Mag. Zool. (3) 2, 1874, p. 275; Mém. Clér. 1876, p. 29. — Harold, Coleopt. Hefte 16 1879, p. 248 nota. — Corporaal, Tijdschr. v. Ent. 88 1945 (1947) 160: Eurycranium Blanch. Hist. Ins. 2, 1845, p. 84, 87. — Des- marest in Chenu, Encycl. d'Hist. Nat. Col. 2, 1851-52, p. 245. — Wolc. Journ. Ent. Soc. New York 52 1944, p. 12501332145. Thanasimus Spin. in Gay, Hist. Chile 4 1849, p. 392. — R. A. & F. Philippi, Stett. Ent. Ztg. 25 1864, p. 266. — R. A. Philippi, Anales Univ. Chile (Santiago) 1865, p. 656. Euryeranus Lacord., Gen. Col. 4 1857, p. 463 nota. — Gemm. & Har., Cat. Col. 6 1869, p. 1745. — Gahan, Ann. Mag. Nat. Hist. (8) 5 1910, p. 64, 65. — Wolc., Ent. News 22 1911, p. 124. Dereutes Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 29*). — Gorh., Cist. Ent. 2 1875-82 (1876), p. 91. — Pic, Ech. 57 1941, No A847. Thereutes Harold, Coleopt. Hefte 16 1879, p. 248 nota. Epiclines Lacord., Gen. Col.4 1849, p. 463 (pars). — Gemm. et Har., Cat. Col. 6 1869, p. 1745 (pars). — Gorh., Cist. Ent. 2 1875-82 (1876), p. 91; Biol. Centr.-Am. Col. III? 1882, p. 165. — Lohde, Stett. Ent. Ztg. 61 1900, p. 71 (pars). — Schenkl., Gen. Ins. (Wytsman) Cler. 1903, *) I cannot understand what has induced Chevrolat here to cite under the synonyms: "Trichodes Philippi, Stett. Ent. Zeit. 1864, p. 266”. Neither there, nor anywhere else in all his writings on Cleridae, is the name Trichodes even mentioned by Philippi. This mistake of Chevrolat's has evidently been copied by Gorham (1882), Lohde (1900) and Schenkling (1903). EURYMETOPUM AND EPICLINES. 161 p. 71 (pars); Col. Cat. (Junk) 23 1910, p. 99 (pars). — F. Philippi, Rev. Chil. Hist. Nat. 11 1907, p. 25 (pars). — Blackwelder, U.S. Nation. Mus. Bull.185 1945, p. 386 (pars). Typus generis: E. maculatum Blanch. acutipenne (Thanasimus acutipennis) Spin. in Gay, Hist. Chile 4 SAO DSO EI desk OAS ES Chile, San Carlos. aeneum (Thanasimus aeneus) Phil., Stett. Ent. Zig. 25 1864, p. 266. — Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 30. — Wolc., Journ. News VorksEnt2S0c,52.21944. PLAN ee Chile centr., Podahuel, Corral (prov. Valdivia). anale (Thanasimus analis) Phil., Stett. Ent. Ztg. 25 1864, p. 268. RE LE SE Chili, Reg. sub-andina de Santiago. angustum (7hanasimus angustus) Phil, Stett. Ent. Ztg. 25 1864, p. 266. — Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 30 … … ? Valdivia. aurantiaconotafum (Dereutes aurantiaconotata) Pic, Ech. 57 1941, NO Gove Nou (live e aga Sn Ab setae Chile. bilineatum (Dereutes bilineatus) Pic, Opusc. mart. 3 1941, p. 10. boet MINH ROMS RUIN MALS Son LR ane MAS ARR Chile. brachialis (Dereutes) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 32. ...... Chile. varese Chevr: lic: var. ©. Cheyr. Ic. breve (Dereutes brevis) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 31 … Chile. brevenotatum (Dereutes brevenotata) Pic, Opusc. mart. 2 1941, PROSA: ESA INA ER OI NE Chile. brevevittatum (Dereutes brevevittata) Pic, Opusc. mart. 2 1941, PALO, e LE PEL ARS RENT LERT EN Kd RAMA Chile. ab. bisignatum (bisignata) Pic, lc. centurio (Dereutes) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 31 ......... Chile. circumflexum Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, p. 275, 323. O ENER al ES EP Chile. dimidiatipenne (Dereutes dimidiatipennis) Chevr., Mém. Clér. ISO Ose Ed AO RT Chile. dimidiatum (Dereutes dimidiatus) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 34. 2680 0 TET din ce BEER Chile, Oyarzun. divisum (Dereutes divisa) Pic, Ech. 57 1941, No 484, p. 7 … Chile. eburneocinctum (Thanasimus eburneocinctus) Spin. in Gay, Hist. Chile 4 1849, p. 397. — Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 30. ENEN ot TORS AN SRO BE PR A A E ET Argentina, 162 J. B. CORPORAAL, Chile, Chile centr. Chile mer., Santiago, Santa Rosa. Var. nigripes Schenkl$ D. Ent. Zsmld00 pr AUD iel Let. ETE NR Argentina, Chile. ab. obliquecruciatum Corp. Tijdschr. v. Ent. 88 1945 (1047) DN TRI Desagile (Chile mer.). elongatum (Dereutes elongatus) Pic, Opusc. mart. 3 1941, p. ll... oi ete ud tipi een Chile. frigidum (Dereutes [rigidus) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 35 … … SEEDEN RR OT ARR Chile, Quillota. nn en OL A CR ADRS AOS dt CO EEE Chile. fulvipes Blanch., Voy. d'Orb. 1842-43, p. 93, t. 6, f. 7. — Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, p. 275; Mém. Clér. 1876, pa BO neler dei ii Valparaiso. = Thanasimus substriatus Spin. in Gay, Hist. Chile 4 1849, p. 394. — Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 30. — Lesne, Bull Soc tEnt Er 1909). 206) eee eee Santa Rosa. ab a Spin MN: Gayi (Thanasimus) Spin. in Gay, Hist. Chile 4 1849, p. 398, t. 9, f. 5. — (Eurymetopum) Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, pe nota RR Araucania, Concepcion. = Epiclines Spinolae Gemm., Col. Hefte 6 1870, p. 121. — (Eurymetopum) Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, p. 275 nota; (Dereutes) Mém. Clér. 1876, p. 30. — auct. et catalogi div. *). Germaini (Dereutes) Pic, Opusc. mart. 2 1941, p. 9. … … Chile. implicatum (Dereutes implicatus) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 33. MENEN SRI I i AT cate AOC RO ARRE Chile. impressum (Thanasimus impressus) Spin. in Gay, Hist. Chile 4 1849, p. 393, t. 9, f. 4. — Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2874 p. 275, nota; Mem Cler 1876, ps ORE Chile. infuscatum (Dereutes infuscatus) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 47. cate ONS A AA ra AO e e Clona. interruptum Corp., Tijdschr. v. Ent. 88 1945 (1947), p. 158. Chile. iridescens (Dereutes) Pic, Ech. 57 1941, No 484, p. 7 ...... Chile. Landbecki (Thanasimus) Phil, Stett. Ent. Ztg. 25 1864, p. 269 … AR aisha tape MARZI ne n a Valdivia. = Dereutes Landkuki Chevr. Mém. Clér. 1876, p. 30. latefasciatum (Dereutes latefasciata) Pic, Opusc. mart. 2 1941, Be, MO. dee RATTI CARAT EI Chile. *) This name, introduced by Gemminger on account of supposed homo- nymy with Epiclines Gayi Chevr., has now become superfluous. EURYMETOPUM AND EPICLINES. 163 longulum (Clerus longulus) Spin., Mon. Clérites 2 1844, p. 138, t. 46, f. 8. — Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, p. 275 nota; Mém. Clér. 1876, p. 30. — Gorh., Cist. Ent. 2 WET 52822 (USO pr A02 224: ronde Chile. luridipenne (Dereutes luridipennis) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 47. er lieh edo. Leda ole MERE hen Chile. maculatum Blanch., Voy. d'Orb. 1842-43, p. 92, t. 6, £.8.— Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, p. 275 nota; Mém. Clér. MOTORS ONE NEE MAUR Argentina, Chile, Chile centr., Chile mer., Santiago, Santa Rosa. — Thanasimus costicollis Spin. in Gay, Hist. Chile 4 1849, p. 401, t. 9, f. 6. — Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, p. 275 nota; Mém. Clér. 1876, p. 30. — Gorh., Cist. Ent. 2 1875-82 (1876), p. 91 (loc. : Japan : Ha- kodate!??). — Lesne, Bull. Soc. Ent. Fr. 1909, (Bo: AUD Fae ols RO ENE Coquimbo, Santa Rosa. ab. « Spin., l.c ab. Spin., l.c ab. y Spin. Lc ab. 6 Spin, lc maculipenne (Dereutes maculipennis) Chevr., Mém. Clér. 1876, i DESIRE es hes Na TA Chile. maculipes (Dereutes) Pic, Ech. 57 1941, No 484, p. 7 … … Chile. modestum (Thanasimus modestus) Phil, Stett. Ent. Ztg. 25 1864, pai207=—*Schenkl*D Enti Zs. 1900, p. 397.) Chile. multisignatum (Dereutes multisignata) Pic, Opusc. mart. 2 1941, PO 2 Re a e a e Chile. nodicolle (Dereutes nodicollis) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 36. — Schenkl., D. Ent. Zs. 1906, p. 287. … … Chile, Valparaiso. nudatum (Thanasimus nudatus) Spin. in Gay, Hist. Chile 4 1849, p. 400. — Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, p. 275. SOLAR eee u N Chile centr., Santiago. = Dereutes nodatus Chevr., Mém. Cler., 1876, p. 30. obscurum (Thanasimus obscurus) Phil., Stett. Ent. Ztg. 25 1864. p. 267. — Chevr., Mém. Cler. 1876, p. 30 ...... Valdivia. ornatipenne (Dereutes ornatipennis) Chevr., Mém. Clér. 1876, fonts EN E cdr iaia RE a li dei. Chile. ornatum (Thanasimus ornatus) Phil, Anales Univ. Chile 1865 I, POS. Re ie Ie n Rancagna. pallens Blanch., Voy. d'Orb. 1842-43, p. 93. — Chevr., Rev. Mag. Zool (Sinz ISTP 27> > Men NCIEE NS Gp 300 Schenkl., D. Ent. Zs. 1906, p. 288 … Quinta, Valparaiso. 164 J. B. CORPORAAL, parallelum (Thanasimus parallelus) Fairm. et Germain, Col. Chile 2 1861, p. 3. — Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 30. … … … Beh rra ere DER RES Argentina, Chile. = Dereutes cinctipennis Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 32. —) Schenkl JD Enf&Zs. 1900, 47997 eee eee Chile. prasinum (Thanasimus prasinus) Spin. in Gay, Hist. Chile 4 1849, p. 403, t. 9, £. 7. — Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, p. 275 nota; Mém. Clér. 1876, p. 30. — Schenkl., D. Ent. ZS. 1906, pi 287. snaren ennen ann er RR CEE BERN, Argentina, Chile centr., Coquimbo, Santa Rosa. abyenSpinselte: ab. Spin., l.c. ab yqopine vac Proteus (Thanasimus) Spin. in Gay, Hist. Chile 4 1849, p. 404. — Chevr. Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, p. 275; Mém. Clér. S760 MSO. antennen ELLE LEED Chile, Valparaiso. pulchellum (Eurycranus pulchellus) Wolc., Ent. News 22 1911, p. 12a. 20 GS ac A OE, San Angel (Mexico). quadrifasciolatum (Dereutes quadrifasciolatus) Chevr., Mém. Clér. 18716, PA MRO IO NOR DA nem Chile. rubidum (Dereutes rubidus) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 34 ...... OARS erik. ee) CO a Chile. ruficolle (Thanasimus ruficollis) Phil., Stett. Ent. Ztg. 25 1864, p. 267. — Chevr., Mém. Cler. 1876, p. 30. — Wolc., Journ. New York Ent. Soc. 52 1944, p. 146 ............... PACI NATIA UE ERE Le Prov. Valdivia, Panguipulli. rufipes (Dereutes) Pic, Opusc. mart. 3 1941, p. 10............. Chile. semifuscum (Dereutes semifuscus) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. ORK) Mettere At o aa DEREN 1 Chile, Chile centr. seminigrum (Dereutes seminiger) Chevr. Mém. Clér. 1876, p. 31. AA VE AO IE Chile, Chile centr. *) Clerus semi-metallicus Fairm. et Germ. (Col. Chile 2 1861, p. 3) has been placed by Schenkling (1903) under Epiclines. Léveille, who has exam- ined the type specimen in the Paris museum, has found this to be no Clerid, but a Temnochilid, belonging to the genus Acalanthis Er. (apud Lesne, Bull. Soc. Ent. Fr. 1909, p. 206). EURYMETOPUM AND EPICLINES. 165 semiprasinum (Dereutes semiprasinus) Chevr., Mém. Clér. 1876, proo——-ochenkl4eD. Ent WZS ml006 Mp IVO. i, de aa Argentina, Chili, Panguipulli (prov. Valdivia). semirufum (Thanasimus semirufus) Fairm. et Germain, Col. Chile Aa A) Or SR ee cio e i e dI Chile. simile (Epiclines similis) Schenkl., D. Ent. Zs. 1900, p. 397. — Wolc., Journ. New York Ent. Soc. 52 1944, p. 146 ...... EO PEEN ORC MOEN E Chile. trinodosum (Dereutes frinodosus) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 46 Aa iene aa bia a INI, E ER EN Chile, Oyarzun. virens (Dereutes) Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 32 ......... Chile. viride (Thanasimus viridis) Phil., Stett. Ent. Ztg. 25 1864, p. 268. — Chevr., Mém. Clér. 1876, p. 30. — Schenkl., D. Ent. Zs. 1907, p. 313. — Wolc., Journ. New York Ent. Soc. SIBNOA ARNAGE O LIETI, (OMM, IRA RO Corral. viridiaeneum (Epiclines viridiaeneus) Gorh., Biol. Centr.-Am. II, 1882, p. 165. — Wolc., Ent. News 22 1911, p. 124 ...... en I NEN Guatemala. vittula (Thanasimus) Fairm. et Germain, Col. Chile 2 1861, p. 3. — _ Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, p. 275; Mém. Cler. SA PISO HAA EI AB OB. Chile. (Subfam. Clerinae) EPICLINES Chevr. Chevr. in Guer., Ic. Règne anim. Ins. 1829— 38, p. 49. — Blanch, Voy. d'Orb. 1842—43, p. 95. — Spin. Mon. Clérites 2 1844, p. 164 ; in Gay, Hist. Chile 4 1849, p. 386. — White, Nomencl. Col. Ins. Brit. Mus. 4 1849, p. 9. — Lacord., Gen. Col. 4 1857, p. 463. — Desmarest in Chenu, Encycl. d'Hist. Nat. Col. 2 1851—52, p. 240, 293, — R. A. Philippi, Anales Univ. Chili (Santiago) 1865, p. 657. — Gemm. et Har., Catal. Coleopt. 6 1869, p. 1745 (pars). — Chevr., Rev. Mag. Zool. (3) 2 1874, p. 272. — Gorh., Cist. Ent. 2 1875—82 (1876), p. 91 ; Biol. Centr.-Am. Col. III? 1882, p. 165 (per errorem) 1). — Lohde, Stett. Ent. Ztg. 61 1900